«Να σταματήσει η αιμορραγία φοιτητών και επιστημόνων προς το εξωτερικό»

«Eνας γάλλος φιλόσοφος, ο Εμ. Λεβινάς, είπε κάποτε ειρωνικά: “Γιατί αποκαλείτε τον Οδυσσέα μεγάλο ταξιδευτή; Ενα πράγμα είχε στον νου του, το σπίτι του και την επιστροφή”. Νομίζω ότι όλοι οι Ελληνες έχουμε το ίδιο “ελάττωμα” και τα πράγματα της Ελλάδας μας απασχολούν όπου και να βρισκόμαστε.  Βλέπω, λοιπόν,  τη δυνατότητα να βοηθήσουμε τα ελληνικά πανεπιστήμια σε αυτό που γνωρίζουμε καλύτερα: την εκπαίδευση και την έρευνα».

Με τα λόγια αυτά αιτιολόγησε, μιλώντας στα «ΝΕΑ», την απόφασή του να ασχοληθεί με τη διοίκηση του Πανεπιστημίου της Αθήνας, ένα από τα εκλεγμένα εξωτερικά του μέλη, ο γνωστός στη Γαλλία έλληνας αστροφυσικός Σταύρος Κατσανέβας.

Ο κ. Κατσανέβας είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Παρίσι 7 – Ντενί Ντιντερό και υποδιευθυντής του Ινστιτούτου Πυρηνικής Φυσικής και Στοιχειωδών Σωματιδίων του CNRS (Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας), όπου είναι υπεύθυνος για την αστροσωματιδιακή φυσική, την κοσμολογία και την φυσική των νετρίνων. Το 2000 τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών για το έργο του στην υπερσυμμετρία.

Δεν τον προβληματίζει  να  επιστρέφει σε μια στιγμή που η «Ιθάκη» μαστίζεται από καταιγίδα; «Η στιγμή της κρίσης και της αβεβαιότητας για το μέλλον είναι η καίρια στιγμή που κανείς υποχρεώνεται από τα πράγματα να σκεφτεί έξω από τα καθιερωμένα, και όπου οι συνηθισμένες αδράνειες σκέψης και ήθους παύουν να λειτουργούν. Ημουν νέος διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και έζησα από μέσα μιαν αντίστοιχη εποχή ανακατάξεων: την εποχή του νόμου – πλαισίου του 1981, όπου αναμφισβήτητα έγιναν βήματα εκμοντερνισμού, αλλά και όπου ο συμβιβασμός με το παρελθόν αλλά και την πολιτική ατμόσφαιρα της εποχής έδωσε τα γνωστά αποτελέσματα».

Πρώτοι στόχοι του – και του νέου Συμβουλίου – θα είναι το σταμάτημα της αιμορραγίας  φοιτητών και νέων επιστημόνων προς το εξωτερικό, η μεγαλύτερη ένταξη του Πανεπιστημίου στον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο ερευνητικό ιστό, η περαιτέρω ανάπτυξη της βασικής και εφηρμοσμενης έρευνας, αλλά και η ανάπτυξη του ρόλου του ιδρύματος σαν χώρου σοβαρής και νηφάλιας επιστημονικής και κριτικής συζήτησης· η παρέμβαση του πανεπιστημίου δηλαδή, αν όχι στις λύσεις, στον τρόπο που αντιμετωπίζονται τα προβλήματα”.

«Μετεωρολογία του καινούργιου». Πώς θα έρθει το νέο; «Ξέρετε, έχω μια “μετεωρολογική” θεωρία για το πώς έρχεται η νεωτερικότητα. Λέμε συχνά “φύσηξε νέος αέρας στα πράγματα”. Πώς όμως δημιουργείται ο αέρας ή το αεράκι; Ο αέρας δεν είναι μια ουσία που μεταφέρεται, δημιουργείται μονάχα όταν δυο χώροι με διαφορετική θερμοκρασία έλθουν σε επικοινωνία, είναι μετακίνηση ύλης ανάμεσα σε δυο περιοχές με διαφορετική οργάνωση. Η σύγκριση λοιπόν των εμπειριών ελληνικών και ξένων με λίγη τύχη και πολλή υπομονή θα παράγει τις σωστές λύσεις». Ο κ. Κατσανέβας πιστεύει ότι τα ελληνικά ιδρύματα έχουν πολύ καλό ανθρώπινο δυναμικό και θα κατορθώσουν να ανακτήσουν το χαμένο έδαφος στον διεθνή στίβο.

«Η αναδιάρθρωση του πανεπιστημίου είναι ένα σημαντικό στοίχημα και βρίσκεται στην διεθνή ατζέντα. Π.χ. στη Γαλλία μόλις βγαίνουμε από μια πολύμηνη διαβούλευση γύρω από 3 θέματα: τη βελτίωση των συνθηκών επιτυχίας των φοιτητών, του ρόλου της έρευνας στην παραγωγικότητα του τόπου και την αναδιοργάνωση ολόκληρου του ερευνητικού – διδακτικού ιστού. Ταυτόχρονα λόγω της ιδιότητάς μου ως συντονιστή ενός ευρωπαϊκού δικτύου σε επίπεδο των οργανισμών έρευνας, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω τα συστήματα οργάνωσης πολλών ευρωπαϊκών χωρών. Ολοι αντιμετωπίζουν περίπου τα ίδια προβλήματα αναδιατύπωσης του ρόλου του πανεπιστημίου και του ερευνητικού ιστού».

Ενα από τα βασικά καθήκοντα του Συμβουλίου θα είναι η απόφαση για τον τρόπο οργάνωσης σπουδών και των εξωτερικών σχέσεων του πανεπιστημίου. «Θα είναι μια πρώτης τάξεως  ευκαιρία να συγκρίνουμε πρακτικές και να βρεθούν πρωτότυπες λύσεις σε πολλά θέματα, όπως π.χ.  της διαφοροποίησης των διδακτικών δρόμων, της διεπιστημονικότητας, της εκπαίδευσης μέσω της έρευνας, της φοιτητικής ζωής, των υποτροφιών, της διεθνοποίησης της διδασκαλίας, της αποτελεσματικότητας των διοικητικών υπηρεσιών. Αλλά και των εξωτερικών σχέσεων με τα άλλα ελληνικά πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα, την πόλη των Αθηνών, την Ευρώπη που βρίσκεται στο κατώφλι της εκκίνησης ενός μεγάλου χρηματοδοτικού προγράμματος όπου το ΕΚΠΑ πρέπει να είναι παρόν», καταλήγει.