Φιλία που ’γινε… δίκοπο μαχαίρι

Δεν ήταν ακριβώς Κάστωρ και Πολυδεύκης, αλλά για περισσότερο από τρεις δεκαετίες η πορεία τους ήταν κοινή και κάποια στιγμή φάνηκε ότι θα αποτελέσουν ένα ισχυρό δίδυμο στον δημόσιο βίο, αρχής γενομένης από το εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ.

Χαρισματικοί και οι δύο, συνομήλικοι, επιστημονικά «ομότεχνοι» και ακαδημαϊκά «ομόσταβλοι» – γιατί να μην είναι και πολιτικά ομοϊδεάτες και συμπληρωματικά μεγέθη; Παρ’ όλα αυτά…

Ο ένας γεννήθηκε την Πρωτοχρονιά του 1957 στη Θεσσαλονίκη. Ο άλλος έξι μήνες νωρίτερα στην Πάτρα, εξού και στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου ήταν κατά ένα έτος παλαιότερος. Αλλά στις συνθήκες της Μεταπολίτευσης αυτή η διαφορά ήταν το ένα χαρακτηριστικό που έκανε τον Ανδρέα Λοβέρδο να φαίνεται πιο μπαρουτοκαπνισμένος στην πολιτική από τον Βαγγέλη Βενιζέλο. Το άλλο ήταν ότι ανήκε στην ΚΝΕ και αγόρευε στα αμφιθέατρα με το ιμπέριουμ της Πανσπουδαστικής.

Ο Βενιζέλος εκεί εκπροσωπούσε τη Δημοκρατική Ενότητα – αν δεν την είχε δημιουργήσει κιόλας μόνος του – ως παράταξη των κομμάτων που απετέλεσαν στη συνέχεια τη Συμμαχία και στο αμφιθέατρο τον κρατούσε το ιμπέριουμ του λόγου του μόνο.

Παρά τις αποστάσεις που τους χώριζαν στα ιδεολογικά, οι προσωπικές τους σχέσεις ήταν καλές, και έγιναν καλύτερες υπό τις ακαδημαϊκές φτερούγες του Δημήτρη Τσάτσου.

ΚΟΙΝΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ.Εχοντας κοινό μέντορα διαμόρφωναν κοινές αντιλήψεις και, πέρα από την επιστήμη τους, αυτό ενδεχομένως οδήγησε το 1977 τον Ανδρέα Λοβέρδο στη διαγραφή του από την ΚΝΕ. Το 1978 ο Βενιζέλος έφυγε για σπουδές στο Παρίσι και έναν χρόνο αργότερα ο Λοβέρδος πήγε να υπηρετήσει τη στρατιωτική θητεία του.

Οταν τέλειωσε μετακόμισε για μεταπτυχιακά στις Βρυξέλλες. Αλλά μεταξύ τους δεν χάθηκαν, παρότι η συμμετοχή στην πολιτική είχε ατονήσει και για τους δύο.

Πάντα υπό την επιστημονική καθοδήγηση του Τσάτσου, ο Βενιζέλος εκλέγεται μόλις στα 28 του υφηγητής και στη συνεχεία τακτικός καθηγητής, το 1984, στο Αριστοτέλειο και ο Λοβέρδος αναπλήρωσης καθηγητής στο Πάντειο.

Πρώτος στον δημόσιο χώρο επέστρεψε ο Βενιζέλος με την εμπλοκή του στη νομική και, εκ των πραγμάτων, στην πολιτική υπεράσπιση του Ανδρέα Παπανδρέου το 1989. Το 1993 έγινε εκπρόσωπος της κυβέρνησης.

Από την άλλη ο Αλέκος Παπαδόπουλος όρισε το 1996 τον Ανδρέα Λοβέρδο γενικό γραμματέα στο υπουργείο Δημόσιας Διοίκησης. Είναι η αρχή της επανόδου. Το 2000 ο Ανδρέας Λοβέρδος θριαμβεύει στη Β’ Αθήνας – όπου εξελέγη ακόμη και το περασμένο καλοκαίρι, όταν το ΠΑΣΟΚ αποδεκατίστηκε. Ο Βαγγέλης Βενιζέλος προτιμάει την ασφάλεια της Α’ Θεσσαλονίκης.

Μεταξύ τους οι δίαυλοι – που ήταν έτσι κι αλλιώς ανοικτοί σε προσωπικό και επιστημονικό επίπεδο – αποκτούν και μία πολιτική παράμετρο, που δεν διαταράσσεται όταν ο Λοβέρδος προσχωρεί στο στρατόπεδο του Κώστα Σημίτη. Στην κυβέρνηση όμως μεγαλύτερο υπουργικό αξίωμα παίρνει Βενιζέλος.

ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ. Το 2007 θα βρει και τους δύο απέναντι στον Γιώργο Παπανδρέου. Μετά την ήττα Βενιζέλου στη διεκδίκηση της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ στους ώμους τους πέφτει η ευθύνη να πάρουν τις μεγάλες αποφάσεις: να μείνουν στο κόμμα ή να αποσχιστούν;

Τον Φεβρουάριο του 2008, ύστερα από μία κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον Γιώργο Παπανδρέου – που αντιδρούσε σκληρά στην προοπτική να δημιουργηθεί ένα Ρεύμα Ιδεών περί τον Βενιζέλο – γίνεται σύσκεψη στο γραφείο του Ανδρέα Λοβέρδου, στην οδό Απόλλωνος. Εκεί, πλην των δύο, παρευρέθησαν ο Γιώργος Φλωρίδης, ο Αλέκος Παπαδόπουλος, ο Βασίλης Γερανίδης, ο Νίκος Μπίστης, ο Γιάννης Δατσέρης και ο Πάρις Κουκουλοπουλος. Ισως οι «πιο κρίσιμοι οκτώ» στη διαδρομή του ΠΑΣΟΚ, αφού από τις αποφάσεις τους θα κρινόταν η διχοτόμηση του κόμματος.

Αυτός που ώθησε τα πράγμα στην παραμονή ήταν ο Λοβέρδος. Με μεγάλη επιμονή – όπως από την πλευρά του και ο Γιώργος Φλωρίδης – εναντιώθηκαν στο ενδεχόμενο της αποχώρησης προτάσσοντας την ανάγκη για ενότητα του ΠΑΣΟΚ (αν και οι δύο αργότερα έφυγαν). «Δεν θέλω να φύγουμε, αλλά αν το αποφασίσει ο Βαγγέλης θα ακολουθήσω», είπε ο Λοβέρδος στη συνάντηση 27 βουλευτών που ακολούθησε, στο σπίτι της Ελένης Κούρκουλα, στον Λυκαβηττό. Ο Βαγγέλης δεν το αποφάσισε.

Ακολουθεί μία δύσκολη περίοδος προσαρμογής στον νεοπαπανδρεϊσμό, τον οποίο και οι δύο θεωρούν παρένθεση άσκησης κληρονομικού δικαιώματος.

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΡΗΓΜΑ. Το 2009 τους βρίσκει να έχουν στρογγυλέψει τις διαφωνίες τους με τον Γιώργο Παπανδρέου, ο οποίος τους βάζει στην κυβέρνησή του. Εκεί σημειώνεται και το πρώτο ρήγμα.

Ο Ανδρέας Λοβέρδος, το 2010, θεώρησε ότι δεν είχε αρκετή στήριξη ως υπουργός Εργασίας από τον Βενιζέλο, στη δύσκολη υπεράσπιση του Ασφαλιστικού.

Η απόσταση μεγάλωσε όταν, στις αρχές του 2011, ο Λοβέρδος άρχισε να κλίνει προς την επανασύσταση του Ρεύματος. Σε συνάντηση όμως δέκα βουλευτών στο σπίτι του Δημήτρη Λιντζέρη ο Βενιζέλος ήταν κατηγορηματικά αντίθετος με ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Ετσι το χάσμα γίνεται φανερό.

Μέχρι τον ανασχηματισμό του 2011, όταν ο Βενιζέλος μετακινήθηκε στο υπουργείο Οικονομικών και έγινε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, ο Λοβέρδος τόνιζε σε όλους ότι για τη μετά Παπανδρέου εποχή «ο Βαγγέλης προηγείται». Αλλωστε οι επαφές του με την Αννα Διαμαντοπούλου και τον Γιάννη Ραγκούση δεν έδειχναν να έχουν προοπτική. Οσο για τη σχέση του με τον Γιώργο Φλωρίδη, από τότε κινείται στα όρια της «άσπονδης φιλίας» – ίσως ήταν η συμμετοχή του Φλωρίδη στον ιδιότυπο διάλογο ΠΑΣΟΚ – ΔΗΜΑΡ και λοιπών παραγόντων που ώθησε τον Λοβέρδο να πάρει αποφάσεις που ανέβαλλε.

Από το φθινόπωρο του 2011 πάντως είχε αρχίσει να αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο να είναι παρών στην κούρσα της διαδοχής. Ωστόσο, όταν ο Παπανδρέου φεύγει, ύστερα από μία παροδική αμφιταλάντευση θα στηρίξει τον Βενιζέλο. Την πρώτη περίοδο μετέχει και στη Γραμματεία που συνέστησε μετά την εκλογή του ο νέος πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ. Σε κάθε περίπτωση διαβεβαιώνει ότι «η φίλια τους είναι ακατάλυτη» και οι σχέσεις τους δεν πρόκειται να διαρραγούν, ανεξάρτητα από τις διαφωνίες τους.

Οι διαφωνίες όμως έγιναν χάσμα όταν ο Βενιζέλος προέκρινε τη «χαμηλή» συμμετοχή του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση Σαμαρά, εν αντιθέσει με τον Λοβέρδο που προτιμούσε να μετάσχουν κεντρικά πολιτικά στελέχη.

Σε αντάλλαγμα ο Βενιζέλος του προσφέρει την αντιπροεδρία του κόμματος και τη θέση του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου. Αυτός αρνείται και αρχίζει να ανιχνεύει τον δικό του δρόμο, με περιοδείες στην περιφέρεια και στρατολόγηση στελεχών.

Τον περασμένο Σεπτέμβριο στο περιβάλλον του Βενιζέλου – και αφού δεν καρποφόρησε μια μεσολαβητική προσπάθεια του Πάρη Κουκουλόπουλου – αρχίζει να συζητείται το όριο ανοχής προς τον Λοβέρδο.

 Ομως ο ίδιος ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ήταν κατηγορηματικός, λέγοντας: «Ας κάνει ό,τι θέλει, δεν πρόκειται να πάρω μέτρα εναντίον του».

ΔΙΑΡΚΕΣ ΑΓΚΑΘΙ. Ακολουθεί μία περίοδος εκατέρωθεν ακροβασιών. Ομως η κινητικότητα του Λοβέρδου – ιδιαίτερα μετά την έκδοση του βιβλίου του – και η αποχή του από την Κοινοβουλευτική Ομάδα είναι ένα διαρκές αγκάθι για την Ιπποκράτους.

Ο Ανδρέας έπαιζε με τα νεύρα τους: δεν ακύρωνε τη προοπτική της ατομικής διαδρομής αλλά ούτε έκοβε και τους δεσμούς με το ΠΑΣΟΚ. Στις τελευταίες συνεδριάσεις της ΚΟ ήταν παρών. Οταν όμως πήρε τον λόγο φάνηκε καθαρά ότι οι γέφυρες επικοινωνίας είχαν κοπεί οριστικά.

Τα υπόλοιπα εξελίχθηκαν με μεγάλες ταχύτητες. Χθες το πρωί μία φίλια 35 ετών θρυμματίστηκε ανάμεσα στις μυλόπετρες μιας πολιτικής σύγκρουσης.