Σχοινοβατώντας στο κενό

Δεν περιμέναμε ότι θα το ζούσαμε. Τα τελευταία δύο χρόνια όμως έχουμε φοβηθεί σοβαρά ότι μπορεί να βρεθούμε εκτός ευρώ. Και αν το Eurogroup της περασμένης Τρίτης επιβεβαίωσε κάτι είναι ότι, ακόμη κι έχοντας κάνει τα σωστά, η Ελλάδα δεν μπορεί να υπολογίζει στην αλληλεγγύη της Ευρώπης. Πώς βρεθήκαμε εδώ; Υπάρχουν πολιτικές και παραπολιτικές εξηγήσεις, υπάρχει μια γενικευμένη διάθεση καταλογισμού ευθυνών, υπάρχει και η εξεταστική επιτροπή για το Μνημόνιο. Πίσω όμως από όλα αυτά υπάρχει μια σκληρή αλήθεια.

Από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 και μετά η Ελλάδα τοποθετήθηκε επάνω στον άξονα Βερολίνου – Ουάσιγκτον. Η επανένωση των δύο Γερμανιών, μετά την πτώση του Τείχους, δημιούργησε ξανά έναν πολιτικό γίγαντα στο κέντρο της Ευρώπης. Φάνηκε στην κρίση της Γιουγκοσλαβίας με τα παιχνίδια του τότε υπουργού Εξωτερικών Γκένσερ υπέρ Σλοβένων και Κροατών. Φάνηκε στον εγωιστικό τρόπο με τον οποίο η Γερμανία χειρίστηκε το 1992-93 τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών, που ήταν προθάλαμος του ευρώ. Και φάνηκε και σε πολλά άλλα πράγματα.

Οι έλληνες πρωθυπουργοί από τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη και μετά το κατάλαβαν. Ο δε Ανδρέας Παπανδρέου αποκατέστησε – μόνο αυτός θα μπορούσε να το κάνει – τη σχέση με τις ΗΠΑ, επισκεπτόμενος τον Μπιλ Κλίντον. Στον άξονα Ουάσιγκτον – Βερολίνου κινήθηκαν τόσο ο Κώστας Σημίτης όσο και ο Κώστας Καραμανλής – κι ας μην είχαν τίποτε κοινό μεταξύ τους. Τοποθετούμενοι επί του άξονα αυτού μπήκαμε στην ΟΝΕ και μετατρέψαμε τα ελληνοτουρκικά σε ευρωτουρκικό ζήτημα ή διευκολύναμε την είσοδο της Κύπρου στην ΕΕ.

Το πρόβλημα είναι ότι από το 2008 και μετά ο άξονας αυτός έχει πάψει να υπάρχει. Η Αμερική του Ομπάμα αποχώρησε σιωπηρά από την Ελλάδα, που δεν θεωρείται χώρα κρίσιμη για τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Μόνο να μη χρεοκοπήσουμε τους ενδιέφερε, κυρίως γιατί φοβούνταν τους διεθνείς συστημικούς κινδύνους. Την ίδια ώρα η Γερμανία είχε μια πολιτική ηγεσία με επαρχιακά χαρακτηριστικά, χωρίς όραμα ή γενναιοδωρία. Ο Γιώργος Παπανδρέου επιχείρησε να σχοινοβατήσει στον άξονα Ουάσιγκτον – Βερολίνου, μόνο που τελικά περπάτησε στον αέρα κι έπεσε στο κενό. Ο Λουκάς Παπαδήμος περιορίστηκε στην τεχνική άσκηση του PSI που ήταν σύμφωνη με τις επιθυμίες Γερμανών και Αμερικανών, αλλά δεν έλυνε τα προβλήματα της χώρας. Ο Αντώνης Σαμαράς έχει κάνει ό,τι είναι ρεαλιστικά δυνατόν για να βάλει τη σχέση με το Βερολίνο σε μια ουσιαστική βάση. Ολα αυτά για να καταλήξουμε να μην πάρουμε τη δόση την περασμένη Τρίτη, γιατί Μέρκελ και Σόιμπλε τα μετράνε όλα στο ζύγι των εκλογών του 2013. Κάποιοι επιμένουν να βλέπουν την Κριστίν Λαγκάρντ του ΔΝΤ ως εκφραστή της αμερικανικής πίεσης προς το Βερολίνο να δώσει συνολική και μακροπρόθεσμη λύση στο ελληνικό πρόβλημα. Αλλά με αχυρανθρώπους – ή, τέλος πάντων, αχυροταγιέρ Σανέλ – δεν ασκείται διεθνής επιρροή. Και εν πάση περιπτώσει δεν έκαναν έτσι πολιτική οι Αμερικανοί όταν έκαναν πολιτική στην περιοχή μας.

Αν λοιπόν η χώρα πάει να βρεθεί στον αέρα είναι γιατί δεν πατάει πουθενά. Βερολίνο και Ουάσιγκτον μας έχουν κατ’ ουσίαν γυρίσει την πλάτη. Κι αυτός είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος, όχι μόνο για το παρόν αλλά και για το μέλλον. Δεν πολυείμαστε στον σχεδιασμό κανενός.