Οι 48 ώρες που έφεραν τη στροφή του ΣΥΡΙΖΑ

ΑΝ ο Κώστας Καρυωτάκης ήταν πολιτικός, θα είχε το στρατηγείο του στην Κουμουνδούρου. Το κτίριο όπου έχει την έδρα του ο ΣΥΡΙΖΑ είναι το πλέον καταθλιπτικό της ελληνικής πολιτικής. Στον τρίτο όροφο συνεδριάζει κάθε Δευτέρα η Επιτροπή Πολιτικού Σχεδιασμού. Οι συνεδριάσεις είναι καθημερινές – και ορισμένες γίνονται στο γραφείο του Προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ στη Βουλή. Ειδικά όμως η συνεδρίαση της Δευτέρας διαρκεί περισσότερο γιατί έχει πιο μεσο-μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Η βασική ομάδα αποτελείται από τον Νίκο Παππά, τον Πάνο Σκουρλέτη, τον Ανδρέα Καρίτζη, τον Βασίλη Μουλόπουλο και τον Δημήτρη Παπαγιαννάκο. «Α λα καρτ», ανάλογα με το θέμα, καλούνται και διάφοροι άλλοι να δώσουν τις απόψεις τους.

Τη Δευτέρα 29 Οκτωβρίου η ομάδα του Πολιτικού Σχεδιασμού νιώθει καρφιά στις καρέκλες της. Αυτό έχει να κάνει με την εκτίμηση της πολιτικής ατζέντας των επόμενων ημερών ως προς την επιρροή της στον πολιτικό χρόνο. Ώς εκείνο το σημείο, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει ζητήσει εκλογές. Σε ορισμένους αναλυτές έχει μάλιστα μεταδώσει την αίσθηση ότι έλκεται από τη γνωστή στρατηγική τού «ώριμου φρούτου» που αφήνει μια κυβέρνηση να φθαρεί. Ωστόσο, τα πράγματα δεν είναι έτσι ακριβώς. Οι συνεδριάζοντες αντιλαμβάνονται ότι υπάρχει ένα «πριν» και ένα «μετά» την ψήφιση των μέτρων που έχει προγραμματιστεί να γίνει σε δέκα ημέρες. Η κλεψύδρα του χρόνου ώς τις 7 Νοεμβρίου, ημέρα της ψηφοφορίας στη Βουλή, είναι μικρή και η άμμος αδειάζει. Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει ένα βασικό χαρτί ως αξιωματική αντιπολίτευση: να ζητήσει εκλογές. Μήπως αυτό πρέπει να γίνει τώρα; Η συλλογιστική είναι απλή:

Στοιχείο πρώτο, καθαρά πολιτικό: ο αριθμός των ψήφων που θα πάρουν τα μέτρα. Παρότι η ΔΗΜΑΡ φαίνεται να ταλαντεύεται, υπάρχουν ακόμη επαφές του Φώτη Κουβέλη και των ανθρώπων του με το Μέγαρο Μαξίμου, το υπουργείο Οικονομικών και το υπουργείο Εργασίας. Μια συμφωνία της τελευταίας στιγμής δεν μπορεί να αποκλειστεί. Αλλωστε, είναι φανερό ότι γίνεται προσπάθεια να κρατηθεί με κάθε τρόπο «εντός» η ΔΗΜΑΡ. Αν το πακέτο μέτρων περάσει με μεγάλο αριθμό ψήφων – από 160 και πάνω -, τότε νομιμοποιείται πολιτικά. Η αμφισβήτησή του θα είναι δύσκολη. Ακόμη χειρότερα: ο Αντώνης Σαμαράς θα μπορεί να προχωρήσει στη συγκρότηση ενός διευρυμένου πολιτικού πόλου που να στηρίζει την οικονομική πολιτική. Αρα, ό,τι πρέπει να γίνει από την πλευρά του ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να γίνει πριν. Διαφορετικά, το αίτημα εκλογών θα είναι άσφαιρο.

Στοιχείο δεύτερο, που σχετίζεται με το «τάιμινγκ»: αν το πακέτο ψηφιστεί – και μάλιστα με ικανή πλειοψηφία -, τότε το να ζητήσει ο ΣΥΡΙΖΑ εκλογές μπορεί να μετατραπεί σε παρωδία. Να θεωρηθεί δηλαδή ότι η ιαχή για κάλπες εκφέρεται εκ του ασφαλούς, απέναντι σε μια κυβέρνηση που πέρασε τον κάβο χωρίς να βουλιάξει. Η Κουμουνδούρου θα μπορεί λοιπόν να κατηγορηθεί ότι παίζει πολιτικό θέατρο, υιοθετώντας πρακτικές αντίστοιχες με τα αστικά κόμματα που διαρκώς καταγγέλλει. Η ζημιά θα είναι ουσιαστική.   

«Πρόεδρε, τώρα». Το γρήγορο συμπέρασμα της ομάδας του Πολιτικού Σχεδιασμού είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να τραβήξει το χαρτί των εκλογών άμεσα. Είναι ο μόνος τρόπος να το κάνει αξιόπιστα. Οι πολιτικοί σχεδιαστές της Κουμουνδούρου πιστεύουν ότι αυτό θα βοηθήσει και στις κινητοποιήσεις που προγραμματίζεται να γίνουν έξω από τη Βουλή. Την ίδια ημέρα λοιπόν συντάσσεται ένα «memo» μιάμισης σελίδας με αποδέκτη τον Αλέξη Τσίπρα. Η πρώτη αρχή της πολιτικής επικοινωνίας είναι η οικονομία διατύπωσης. Εξού και η πρώτη αράδα: «Πρόεδρε, ακολουθούν επισημάνσεις που οδηγούν σε αίτημα για εκλογές».

Η βασική γραμμή του κειμένου είναι η ανάγκη να είναι αξιόπιστος ο ΣΥΡΙΖΑ σε σχέση με δηλώσεις, τοποθετήσεις και ανακοινώσεις που έχουν γίνει από τον Ιούνιο και μετά. Αναφέρεται η εκτίμηση της Κουμουνδούρου ότι «η κυβέρνηση αυτή δεν μπορεί να μακροημερεύσει» και ότι αποτελεί συγκόλληση ετερογενών δυνάμεων με «μόνο σκοπό την εφαρμογή της μνημονιακής πολιτικής». Οτι «δεν υπάρχει η παραμικρή περίπτωση να τηρηθεί το πρόγραμμα που παρουσίασαν τα τρία κόμματα» και ότι πρόκειται για «κυβέρνηση Σαμαρά» με εξωκοινοβουλευτικά στελέχη από το ΠΑΣΟΚ και τη ΔΗΜΑΡ.

Σε ένα δεύτερο επίπεδο αναφέρεται η δέσμευση του ΣΥΡΙΖΑ για προγραμματική αντιπολίτευση που να δείχνει ότι προετοιμάζεται να κυβερνήσει. Αναφέρεται επίσης ως στοιχείο ότι «μέχρι πριν από έναν μήνα η ΚΟ του ΣΥΡΙΖΑ είχε καταθέσει περισσότερες προτάσεις νόμου από τα σχέδια νόμου που κατέθεσε η κυβέρνηση». Υπενθυμίζεται επίσης η δήλωση ότι «από μόνος του ο ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί να επιβάλει τις εκλογές, αλλά αυτές θα συναρτηθούν από την αντίσταση του κόσμου και τις κινητοποιήσεις απέναντι στην κυβέρνηση».

Το «memo» επικαλείται έρευνες κοινής γνώμης αρνητικές για την κυβέρνηση και υπογραμμίζει ότι «το ποσοστό εμπιστοσύνης είναι μόλις 4%».

Το κείμενο είναι ξύλινο. Αλλά το συμπέρασμα κρυστάλλινο. «Τώρα είναι η στιγμή να ζητήσουμε εκλογές». Γιατί; Διότι «αν ψηφιστούν τα μέτρα και το ζητήσουμε μετά, θα θεωρηθούμε αναξιόπιστοι και θα χρεωθούμε τακτικές ώριμου φρούτου. Αν το ζητήσουμε τώρα, πολιτικοποιούμε τις κινητοποιήσεις».

Η τελευταία αυτή εκτίμηση δεν θα επαληθευθεί. Η βροχή μουσκεύει τις διαδηλώσεις που δεν θυμίζουν σε τίποτε ούτε τον Μάιο του 2010 κατά την ψήφιση του Μνημονίου ούτε τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς με τους «Αγανακτισμένους» του Συντάγματος oύτε το χάος του Φεβρουαρίου του 2012. Αντιθέτως, το «memo» πέφτει μέσα ως προς όσα έγιναν στη Βουλή, αφού το πολιτικό παιχνίδι παίχθηκε τελικά στην Ολομέλεια, δηλαδή με παραδοσιακούς όρους, και όχι στο πεζοδρόμιο. Επ’ αυτού το κείμενο έγραφε ότι με το να ζητήσει ο ΣΥΡΙΖΑ εκλογές «εντείνουμε τις πιέσεις προς τους άλλους βουλευτές για να καταψηφίσουν τα μέτρα και θα μεγιστοποιήσουμε τις ενδεχόμενες απώλειες». Πράγματι, το αίτημα εκλογών παρασύρει κάποιους βουλευτές από το ΠΑΣΟΚ που αρχίζουν να σκέφτονται την τύχη τους σε περίπτωση κάλπης – χαρακτηριστική περίπτωση η Αντζελα Γκερέκου με τη σχολή ξεναγών της Κέρκυρας -, ενώ είναι βέβαιο ότι δημιουργεί και μια ανησυχία στη ΔΗΜΑΡ που επιλέγει μια γραμμή αυτοπροστασίας, η οποία κυμαίνεται μεταξύ του «παρών» και του «όχι». Το ισχυρότερο χαρτί της κυβέρνησης ήταν ότι θα μακροημερεύσει. Αυτό καθησύχαζε μεγάλους και μικρούς που συμμετείχαν σε αυτήν, σε λογική ότι το πολιτικό κόστος θα μπορούσε να απορροφηθεί σε ορίζοντα διετίας ή τριετίας, ιδίως δε σε μια προοπτική ανάκαμψης της οικονομίας. Το φάντασμα των εκλογών σκίασε απότομα την ατμόσφαιρα στη Βουλή.

Η στροφή. Ο Αλέξης Τσίπρας δεν είναι το είδος του αρχηγού που αποφασίζει με μεγάλη δυσκολία ή που εμφανίζει δυστοκία. Ούτε όμως αποφασίζει αμέσως. Η απόφαση για τις εκλογές θα ληφθεί εντός σαράντα οκτώ ωρών. Την Τρίτη ο κύβος έχει ριφθεί. Ενημερώνεται το προεδρείο της Κοινοβουλευτικής Ομάδας. Αλλωστε, ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ έχει αποδεχθεί την εισήγηση του Πολιτικού Σχεδιασμού ότι «η καταλληλότερη στιγμή» για να διατυπωθεί δημόσια το αίτημα πρόωρων εκλογών «είναι η Κυριακή που έρχεται (δηλαδή η 4η Νοεμβρίου) με τη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας». Η σύσταση θα τηρηθεί κατά γράμμα. Θα προηγηθούν η κυριακάτικη «Αυγή», που έχει ήδη τυπωθεί και κυκλοφορήσει από το Σάββατο το βράδυ, και κάποιες προπαρασκευαστικές ραδιοφωνικές συνεντεύξεις του Πάνου Σκουρλέτη που λένε ότι η κυβέρνηση μετράει ημέρες. Κατά τα άλλα, όμως, η αλλαγή γραμμής του ΣΥΡΙΖΑ στο θέμα των εκλογών «περιφρουρείται ως προς τη μυστικότητά της».