[Διαστάσεις] Τα κινήματα πέθαναν, ζήτω τα κινήματα!

Είναι 70 ετών. Υπήρξε νεανικός φίλος του Νίκου Πουλαντζά. Από το βιβλίο του «Η εποχή της πληροφορίας» (1996) και μετά, ασχολείται όσο κανείς άλλος με τη σχέση ανάμεσα στα πολιτικά κινήματα και το Internet. Και σήμερα είναι κατηγορηματικός: τα μεγάλα κοινωνικά κινήματα της τελευταίας δεκαετίας, αυτά που γεννήθηκαν στο Διαδίκτυο και έφτασαν στις πλατείες της Αμερικής, της Αφρικής και της Ευρώπης, αλλάζουν τον κόσμο. Μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενο καταστολής ή εκμετάλλευσης, μπορεί να προδοθούν ή ακόμη και να πεθάνουν, αλλά έχουν πετύχει ήδη κάτι πολύ σημαντικό: έχουν κλονίσει την εμπιστοσύνη μας στις τράπεζες και τους πολιτικούς. Και αυτό δεν είναι καθόλου λίγο.

Ο ισπανός κοινωνιολόγος Μανουέλ Καστέλς βρέθηκε πρόσφατα στο Μιλάνο για μια διάλεξη και βρήκε την ευκαιρία να απαντήσει στους επικριτές του μέσα από μια συνέντευξη στη «Ρεπούμπλικα». Δεν είναι αλήθεια ότι το Internet έχει μια σκοτεινή πλευρά και συγκεκριμένα ότι χρησιμοποιείται για τον έλεγχο και την καταστολή; «Το Internet δεν διώχνει από μόνο του τους δικτάτορες, αλλά τους κάνει τη ζωή πιο δύσκολη. Η εξουσία ανέκαθεν κατασκόπευε τους πολίτες. Η διαφορά είναι ότι τώρα μπορούμε και εμείς να ελέγξουμε την εξουσία». Δεν είναι αλήθεια ότι ο ρόλος του facebook και του twitter στις τελευταίες εξεγέρσεις έχει υπερτιμηθεί; «Το ζήτημα δεν είναι αν και σε ποιο βαθμό το Internet προκάλεσε τις επαναστάσεις, αλλά ότι όλες οι επαναστάσεις εξαρτώνται από την επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων. Και όταν αλλάζει ριζικά ο τρόπος της επικοινωνίας, που με το Internet γίνεται πολυπολικός, οριζόντιος, διαδραστικός και άμεσος, αλλάζει και ο χαρακτήρας των πολιτικών κινημάτων».

Σύμφωνα με τον Καστέλς, πολλές δημοκρατίες δεν είναι σήμερα πλέον δημοκρατικές, με την έννοια ότι η πολιτική τάξη προσκολλάται στην εξουσία αποκλείοντας τους πολίτες, οι οποίοι με τη σειρά τους παραπληροφορούνται από μέσα ενημέρωσης που ελέγχουν μεγάλοι οικονομικοί όμιλοι. Τα σημερινά πολιτικά συστήματα δεν αντιπροσωπεύουν πια τις αξίες και τα συμφέροντα των πολιτών. Η συνείδηση των ανθρώπων όμως αλλάζει, είναι σαν το νερό, όταν βρίσκει ένα φραγμένο κανάλι αναζητεί ένα άλλο, δεν μπορείς να το σταματήσεις. Και τα κοινωνικά δίκτυα τους δίνουν τη δυνατότητα να κινητοποιούνται χωρίς ηγέτες και οργανώσεις. Βρισκόμαστε στη μέση μιας διαδικασίας μετασχηματισμού με άγνωστη έκβαση. Είναι αλήθεια ότι η διαδικασία είναι αργή, ότι υπάρχουν πολλοί κίνδυνοι, αλλά στο τέλος θα δημιουργήσουμε νέες μορφές εκπροσώπησης. Οπως λένε οι «Αγανακτισμένοι» της Ισπανίας, προχωρούμε αργά γιατί θα φτάσουμε μακριά.

Η μοναδική χώρα όπου έχει συμβεί μέχρι τώρα μια ολοκληρωτική δημοκρατική και ειρηνική αλλαγή, καταλήγει ο κοινωνιολόγος, είναι η Ισλανδία. Εκεί, οι πολίτες συνέβαλαν με τη βοήθεια των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην εκπόνηση ενός νέου Συντάγματος. Πρώτον, επειδή η δημοκρατία στη χώρα αυτή είναι αρχαία. Δεύτερον, επειδή το 96% των πολιτών χρησιμοποιούν το Internet. Ενας δημιουργικός συνδυασμός.