Το μικρό σπίτι στο στενάκι

«Σε λίγα λεπτά πρόκειται να μπω σ’ ένα αεροπλάνο που θα με πάει στη Βαρσοβία και είμαι πολύ συγκινημένος. […]. Είμαι συγκινημένος γιατί αυτή τη φορά δεν ταξιδεύω σαν τουρίστας ή σαν συγγραφέας. Αυτή τη φορά ταξιδεύω για να επισκεφθώ το σπίτι μου. Είναι αλήθεια, δεν είναι ένα μεγάλο σπίτι ή μάλλον το σπίτι μου ενδέχεται να είναι το στενότερο σπίτι του κόσμου. Ωστόσο, ακόμη και ένα σπίτι πλάτους μόλις 122 (!) εκατοστών παραμένει ένα σπίτι. Και είμαι συγκινημένος γιατί η οικογένειά μου δεν είχε σπίτι στη Βαρσοβία για περισσότερα από 70 χρόνια».  

Αυτά έγραφε την περασμένη εβδομάδα ο εξαιρετικός «μικρομηκάς» της ισραηλινής λογοτεχνίας Ετγκαρ Κέρετ στην ιταλική «Repubblica» με αφορμή ένα ταξίδι που πραγματοποίησε το Σαββατοκύριακο στη γενέτειρα της μητέρας του, τη Βαρσοβία. Γεννημένη στην πρωτεύουσα της Πολωνίας το 1934, η μητέρα του Κέρετ με το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου αναγκάστηκε με την οικογένειά της «να περιοριστούν» στο διαβόητο γκέτο της πόλης. Στη διάρκεια του πολέμου, αφηγείται ο Κέρετ, η μητέρα του έχασε τη δική της μητέρα και μαζί και την ελπίδα. Θέλοντας να την επαναφέρει στην τραγική πραγματικότητα, ο πατέρας της τής υπενθύμισε ότι «οι Ναζιστές θέλουν να ακυρώσουν το όνομα της οικογένειάς μας κι εσύ είσαι η μόνη που μπορεί να το κρατήσει ζωντανό. Το καθήκον σου είναι να επιβιώσεις και αυτό που πρέπει να σε απασχολεί είναι η διατήρηση του ονόματός μας. Οι άνθρωποι που θα περπατούν στη Βαρσοβία, να το γνωρίζουν».

Πολλά χρόνια μετά και με αφορμή την επιτυχία των βιβλίων του γιου της στην Πολωνία, η μητέρα Κέρετ τού υπογράμμιζε ότι «εσύ δεν είσαι ένας ισραηλινός συγγραφέας. Εσύ είσαι ένας πολωνός συγγραφέας της διασποράς». Σήμερα, ο Ετγκαρ αποδέχεται τα λόγια της μητέρας του και επιστρέφει στο σπίτι του στη Βαρσοβία. Πρόκειται για ένα σπίτι μικρό και στενό, στενότατο, στο οποίο ο πολυβραβευμένος συγγραφέας θα μένει ελάχιστες ημέρες κάθε χρόνο. Τον συγκινεί όμως ότι στην είσοδο του σπιτιού αυτού υπάρχει μια τεράστια πινακίδα πάνω στην οποία είναι γραμμένες οι λέξεις «Οικογένεια Κέρετ».

Ολα ξεκίνησαν πριν από τρία χρόνια όταν ο πολωνός αρχιτέκτονας Γιακούμπ Στσέσνι επικοινώνησε με τον Κέρετ, ζητώντας να σχεδιάσει ένα σπίτι για εκείνον. Επρόκειτο να είναι το πιο μικρό σπίτι του κόσμου. Δύσπιστος αρχικά ο συγγραφέας, όταν τελικά συνάντησε τον αρχιτέκτονα στο Ισραήλ, πείστηκε. Η ιδέα του ήταν να σχεδιάσει ένα μικροσκοπικό σπίτι εμπνεόμενος από τα εξίσου μικροσκοπικά διηγήματα του Κέρετ. Ενα πέρασμα από τον συγγραφικό στον αρχιτεκτονικό μινιμαλισμό, ήταν η ιδέα του Στσέσνι. Μόλις μερικές χιλιάδες λέξεις τα διηγήματα του Κέρετ, μόλις μερικά εκατοστά το σπίτι του. Είχε εντοπίσει ένα ελάχιστο κενό  μεταξύ δύο πολυκατοικιών στο νούμερο 22 της οδού Κχλόντα και σκέφτηκε πως κάτι έπρεπε να χτιστεί εκεί. Αφότου ο συγγραφέας αποδέχτηκε την πρόταση, πήρε στα χέρια του τα σχέδια και τα έδειξε στη μητέρα του και τότε έμαθε ότι εκεί που τώρα υπάρχει το μικροσκοπικό σπίτι Κέρετ, στον πόλεμο έστεκε μια γέφυρα που ένωνε το μικρό με το μεγάλο γκέτο της πόλης. Οταν η μητέρα του συγγραφέα αναγκαζόταν να ξετρυπώσει από το κατάλυμα της οικογένειάς της για να βρει φαγητό, περνούσε από αυτό ακριβώς το σημείο όπου υπήρχε ένα μπλόκο των Ναζί κατακτητών. Ενα καρβέλι ψωμί θα αρκούσε για να καταλήξει νεκρή. Σήμερα, 72 χρόνια μετά, στο ίδιο σημείο υπάρχει η οικία των Κέρετ.