[Διαστάσεις] O εξευτελισμός επιστρέφει

Θα ζητήσει την ένταξη της χώρας του στον ευρωπαϊκό μηχανισμό διάσωσης ή όχι; Ο Μαριάνο Ραχόι αντιμετωπίζει ένα μεγάλο δίλημμα και ο γαλλογερμανικός συμβιβασμός για την  τραπεζική ένωση που επιτεύχθηκε στις Βρυξέλλες δεν ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσε να περιμένει. Θα υποκύψει λοιπόν ο ισπανός Πρωθυπουργός στις εξωτερικές πιέσεις ή θα φοβηθεί τις αντιδράσεις που θα προκληθούν στη χώρα του; Η Γκίλιαν Τετ των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» θέτει το ερώτημα με έναν πιο ωμό τρόπο: πόσον εξευτελισμό μπορούν να αντέξουν η κυβέρνηση και ο λαός της Ισπανίας;

Το ερώτημα δεν αφορά βέβαια μόνο την Ισπανία. Οι Ελληνες, οι Πορτογάλοι, οι Ιρλανδοί, νιώθουν εδώ και πολύ καιρό εξευτελισμένοι από το γεγονός ότι τις αποφάσεις για τη ζωή τους δεν τις λαμβάνουν οι άνθρωποι τους οποίους εξέλεξαν για τον σκοπό αυτόν, αλλά κάποιοι ξένοι. Ενας γνωστός βρετανός κοινωνιολόγος, ο Ντένις Σμιθ, εξήγησε σε ένα πρόσφατο συνέδριο ότι ένας τρόπος να καταλάβουν οι πολιτικοί και οι επενδυτές την πορεία της ευρωζώνης είναι να εξετάσουν τη λειτουργία του εξευτελισμού σε ψυχολογικό και πολιτιστικό επίπεδο. Ενα χαρακτηριστικό γνώρισμα της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής εμπειρίας, τόνισε, ήταν η προσπάθεια να επουλωθούν τα τραύματα και να αποκατασταθεί το πνεύμα της ελευθερίας, της ισότητας και της αδελφοσύνης. Με τη χρηματοπιστωτική κρίση, όμως, ο εξευτελισμός επιστρέφει στην Ευρώπη, και μάλιστα σε μεγάλη κλίμακα.

Αντίθετα με την ντροπή, που αισθάνεται κάποιος όταν υπερβαίνει ένα ηθικό όριο, ο εξευτελισμός προκαλείται πάντα σε κάποιον από κάποιον άλλο. Περιλαμβάνει τρία στάδια. Το πρώτο είναι η απώλεια της αυτονομίας ή του ελέγχου. Το δεύτερο είναι η υποβάθμιση. Το τρίτο είναι ο μερικός ή ολοκληρωτικός αποκλεισμός από την ομάδα. Οι μηχανισμοί αντιμετώπισης του εξευτελισμού διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Σύμφωνα με τον δρα Σμιθ, η Ιρλανδία έχει μεγαλύτερες αντοχές αφού έζησε για πολλές δεκαετίες υπό βρετανική κυριαρχία. Οι Ιρλανδοί αντιδρούν έτσι στον εξευτελισμό τους με τη διαφυγή (δηλαδή τη μετανάστευση), τη σταδιακή συμφιλίωση (δηλαδή τη μεταρρύθμιση) και την απρόθυμη συμμόρφωση (σε συνδυασμό με χιούμορ). Κατά τη μετάβασή τους το καλοκαίρι στην Ουκρανία για το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου, ιρλανδοί φίλαθλοι ξεδίπλωσαν μια σημαία που έγραφε: «Η Ανγκελα Μέρκελ νομίζει πως είμαστε στη δουλειά».

Οι Ελληνες, αντίθετα, διακρίνονταν πάντα από υψηλό αίσθημα εθνικής υπερηφάνειας. Στα 25 χρόνια της ευημερίας της χώρας τους, και χάρη στην αλόγιστη επέκταση του δημόσιου τομέα, είχαν αφήσει πίσω το οδυνηρό παρελθόν και είχαν συνηθίσει σε ένα άνετο παρόν. Ο εξευτελισμός που υφίστανται τα τελευταία χρόνια αποτέλεσε έτσι ένα τεράστιο σοκ. Κι αντί να οδηγήσει σε μια συμφιλίωση με την πραγματικότητα προκάλεσε αισθήματα αντεκδίκησης: πολιτικοί δέχονται επιθέσεις, κτίρια καίγονται, τα άκρα ενισχύονται. Κάτι ανάλογο αναμένεται να γίνει και στην Ισπανία, όπου τα πνεύματα είναι επίσης οξυμένα. Ας το έχει υπόψη της η Καγκελάριος. Η λέξη-κλειδί είναι εξευτελισμός, στα γερμανικά Demütigung.