Το λυκόφως των συνδικαλιστών

Το Βανκούβερ είναι μια ωραία πόλη στον Καναδά επάνω στον Ειρηνικό Ωκεανό. Εκεί έγινε στις αρχές καλοκαιριού του 2011 το συνέδριο της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Εργατικών Συνδικάτων. Hταν παρών και ο Γιάννης Παναγόπουλος της ΓΣΕΕ. Και συναντήθηκε με την Πρόεδρο της Αργεντινής, τη θυελλώδη Κριστίνα Φερνάντες ή Κίρχνερ κατά το επώνυμο του συζύγου της. Το ραντεβού δεν ήταν χωρίς σημασία. Eνα από τα παρεπόμενα της χρεοκοπίας της Αργεντινής το 2001 ήταν και η πλήρης κατάρρευση των μηχανισμών αντιπροσώπευσης, δηλαδή η εξαφάνιση των συνδικάτων. Δέκα χρόνια αργότερα, το 2011, γίνονταν οι πρώτες δειλές προσπάθειες στο Μπουένος Aϊρες για ανασύσταση ενός minimum εργασιακών σχέσεων. Μια δειλή προσπάθεια ανασύστασης των συνδικάτων με βασικό μισθό 400 πέσος και κάποια μέτρα κοινωνικής αλληλεγγύης. Αυτά είχε πάει να πει η Κριστίνα στους απανταχού συνδικάλες, προκαλώντας ελαφρά ανατριχίλα στους έλληνες συνέδρους.

Αναμνήσεις από το μέλλον; Πάντως, οι εγχώριοι συνδικαλιστές γνωρίζουν την παρτιτούρα. Από όπου πέρασε το ΔΝΤ τα συνδικάτα ισοπεδώθηκαν. Τα γειτονικά παραδείγματα είναι η Σλοβενία και η Ρουμανία. Θα συμβεί το ίδιο και στην Ελλάδα; Τρία χρόνια μετά το Μνημόνιο η κοινωνικο-πολιτική πραγματικότητα μεταλλάσσεται γρήγορα, κάτι που έχει επηρεάσει τη θέση του συνδικαλιστικού κινήματος. Αυτό δίνει σαφώς αγώνα για την επιβίωσή του, χωρίς αυτή να περνάει πάντα από την αντιπροσώπευση των εργαζομένων. Το προφανές παράδειγμα είναι η περίπτωση του Νίκου Φωτόπουλου και όσων συμβαίνουν στη ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ που έχει αρχαιρεσίες το Σαββατοκύριακο.

Μονοψήφια συμμετοχή. Ο Γιάννης Παναγόπουλος δεν συναντάται πια με τους τροϊκανούς – έστω και αν αυτοί το ζητούν σε κάθε γύρο επαφών που έχουν στην Αθήνα. Το τελευταίο ραντεβού ήταν στις αρχές του καλοκαιριού και έγινε μάλλον για λόγους πολιτικών εντυπώσεων. Ο πρόεδρος της ΓΣΕΕ κατήγγειλε τους κ.κ. Τόμσεν και σία ως τσαρλατάνους και κομπογιαννίτες που αντί για φάρμακο έδωσαν ένα μαντζούνι που δηλητηρίασε την οικονομία. Στη συνάντηση  ο Παναγόπουλος ζήτησε από τους τροϊκανούς να κάνουν αυτοκριτική αφού έπεσαν σε όλα έξω και έριξαν τη χώρα στην ύφεση, αλλά αντιμετωπίστηκε με μπλαζέ ύφος. Ισως το μόνο ραντεβού που έγινε με καλές προθέσεις – ή αυταπάτες – από την πλευρά των συνδικαλιστών ήταν την άνοιξη του 2010, στην πρώτη φάση κατάρτισης του Μνημονίου. Τότε πήγαν οπλισμένοι με διαγράμματα που έδειχναν ότι το κόστος εργασίας στην Ελλάδα δεν είναι υψηλό και δεν έχει συνάρτηση με την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Είχαν μάλιστα κινητοποιηθεί και διεθνείς συνδικαλιστικοί παράγοντες που «έπιασαν» τον Στρος-Καν, τότε επικεφαλής του Ταμείου, στην Ουάσιγκτον. Ο Ντομινίκ πέρασε μετά το μήνυμα ότι πράγματι τα επιχειρήματα της ΓΣΕΕ είχαν βάση, «αλλά εμείς πρέπει να κάνουμε αυτό που συνήθως κάνουμε…». Δηλαδή λιτότητα και εσωτερική υποτίμηση – αφού δεν μπορεί να υποτιμηθεί το νόμισμα.

Είναι γνωστό τι έγινε έκτοτε. Πού βρίσκονται τα πράγματα σήμερα; Στο σημείο μηδέν – ή ωμέγα. Η προσέλευση στο συλλαλητήριο με αφορμή τη γενική απεργία της περασμένης Πέμπτης χαρακτηρίζεται κατ’ ιδίαν θλιβερή. Το πολύ, λένε πρόσωπα που ξέρουν, δέκα χιλιάδες άτομα. Το κλείσιμο των μαγαζιών, κυρίως από τον φόβο των επεισοδίων, αλλά και το γεγονός ότι η ΓΣΕΕ ελέγχει τα συνδικάτα των μέσων μαζικής μεταφοράς δημιουργούν μια αίσθηση κινητοποίησης. Πρόκειται όμως για ψευδαίσθηση. Η συμμετοχή των εργαζομένων κινείται σε μονοψήφια νούμερα. Σύμφωνα με τα εσωτερικά στοιχεία που έχουν στο συνδικαλιστικό κίνημα, η συμμετοχή στις απεργίες της ΑΔΕΔΥ μπορεί να είναι και 2%. Θεωρείται αναμενόμενο αφού «ένας νέος επιστήμονας που πρωτοδιορίζεται μπορεί να παίρνει τον πρώτο χρόνο 660 ευρώ. Αυτά δεν φθάνουν ούτε για το ενοίκιο. Πού να απεργήσει και να χάσει ημερομίσθιο;». Ακόμη και στη ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ η συμμετοχή αναφέρεται στο 9%. Συμπέρασμα: έχουμε πλέον «απεργίες χωρίς απεργούς». Οπως εξηγείται, «ο κόσμος είναι πολύ μαζεμένος». Αυτό επηρεάζει και τις συλλογικές διαπραγματεύσεις.

Η Εθνική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας είναι παγωμένη. Παρά την επίσημη αντίσταση και τις ρητορικές κορόνες των συνδικαλιστών, πηγή που είναι σε θέση να γνωρίζει, λέει ότι «έχουν υπογραφεί αυτή τη στιγμή περισσότερες από 800 επιχειρησιακές συμβάσεις». Αυτό είτε γίνεται συνειδητά, με την έννοια ότι «πρώτα οι συνδικαλιστές δηλώνουν ανένδοτοι και μετά υπογράφουν ό,τι βρίσκουν μπροστά τους», είτε προκύπτει από τη δυναμική των πραγμάτων. Αναφέρεται το παράδειγμα της Εθνικής Ασφαλιστικής, όπου το σωματείο πήγε με γραμμή κόντρα στην επιχειρησιακή σύμβαση, «που όμως σαρώθηκε στη γενική συνέλευση, όπου οι εργαζόμενοι την υπερψήφισαν». Οσοι δεν είναι άνεργοι είναι ρεαλιστές. Το μήνυμα είναι: «Σώστε ό,τι μπορείτε». Επί της ουσίας η έννοια της αντιπροσώπευσης έχει σπάσει.

Η πραγματικότητα ξεπερνάει τις υπάρχουσες δομές. Ας πούμε, «η δομή της ΓΕΝΟΠ δεν ανταποκρίνεται στην εξέλιξη της ίδιας της ΔΕΗ που έχει κατατμηθεί και όπου τα συμφέροντα των εργαζομένων σε διαφορετικούς κλάδους είναι εντελώς αντικρουόμενα». Η περίπτωση Φωτόπουλου είναι εμβληματική ενός συνδικαλιστικού κινήματος, στο οποίο όλα παίζονται στο μπαλκόνι. Οι αρχαιρεσίες της Κυριακής γίνονται με αντικαταστατικές διαδικασίες και τα οικονομικά της ΓΕΝΟΠ δεν έχουν εγκριθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο εδώ και δύο χρόνια. Στόχος είναι να εγκριθούν διά βοής στο συνέδριό της. Την ίδια ώρα, ο Φωτόπουλος εκφράζει ένα συνδικαλιστικό κίνημα που, μη έχοντας συλλογικότητα, έχει καταφύγει στον ακτιβισμό, τα γιουρούσια και τις καταλήψεις, όπου μικρές ομάδες πάνε να δημιουργήσουν τετελεσμένα και εντυπώσεις. Τα συμβαίνοντα στη ΓΕΝΟΠ είναι χαρακτηριστικά των πολιτικών ανέμων που πνέουν στο συνδικαλιστικό κίνημα.

Παρά τις φωτογραφίες και τις χειραψίες με τον Αλέξη Τσίπρα, καλά ενημερωμένες πηγές επιμένουν ότι «ο Φωτόπουλος είναι κοντά με τον Παναγιώτη Λαφαζάνη και με τον Δημήτρη Στρατούλη». Η Κουμουνδούρου φαίνεται να έχει μια αμφιθυμία απέναντι σε συνδικαλιστές όπως ο Φωτόπουλος. Ούτως ή άλλως, όμως, είναι ο Λαφαζάνης που αποτελεί την αιχμή του δόρατος του ΣΥΡΙΖΑ στο συνδικαλιστικό κίνημα, όπου η προσπάθεια είναι να αφαιρεθούν δυνάμεις από την ΠΑΣΚΕ. Παρ’ όλα αυτά, τα περιθώρια φαίνονται περιορισμένα. Ο Λαφαζάνης εκφράζει τον παλιό ΣΥΡΙΖΑ, οι διαθέσιμοι σύμμαχοι από την ΠΑΣΚΕ είναι πρόσωπα όπως ο Φωτόπουλος και ο Μπαλασόπουλος και το τελικό σκορ στις αρχαιρεσίες της ΓΣΕΕ τον επόμενο Μάρτιο δεν φαίνεται να πρόκειται να ξεπεράσει τις τέσσερις ή, το πολύ, τις πέντε έδρες.