[Διαστάσεις] Το στοίχημα της γενιάς τους

Τον συνάντησε τον περασμένο Δεκέμβριο ένας δημοσιογράφος του «Σπίγκελ» στο Ινστιτούτο Γκαίτε του Παρισιού. Ηταν ένας οργισμένος άνθρωπος, έγραψε στη συνέχεια. Ενας άνθρωπος που κτύπησε το χέρι στο τραπέζι και είπε «Ως εδώ!» Ενας διανοούμενος 82 ετών, που τον βεβαίωσε ότι θα προτιμούσε να κάθεται στο σπίτι του αν δεν πίστευε ότι το θέμα είναι πολύ σημαντικό. «Ολος ο κόσμος πρέπει να καταλάβει ότι βρισκόμαστε μπροστά σε κρίσιμες αποφάσεις», είπε. «Γι’ αυτό αναμειγνύομαι προσωπικά σε αυτή τη συζήτηση. Το ευρωπαϊκό σχέδιο δεν μπορεί να συνεχίσει να έχει αυτόν τον ελιτίστικο χαρακτήρα. Το μόνο που ενδιαφέρει τους πολιτικούς είναι να επανεκλεγούν. Δεν έχουν κανένα πολιτικό υπόβαθρο, καμιά ιδεολογία».

Ο άνθρωπος που είχε πάρει – που έχει πάρει – την Ευρώπη προσωπικά είναι ο Γιούργκεν Χάμπερμας. Κι έτσι ήταν απολύτως αναμενόμενο ότι, αντίθετα με διάφορους ευρωσκεπτικιστές, αριστεριστές ή απλούς χαβαλέδες, θα ενθουσιαζόταν με την απονομή του Νομπέλ Ειρήνης στην Ευρωπαϊκή Ενωση. «Τελευταίο Ευρωπαίο» τον αποκαλούσε – με ένα στοιχείο υπερβολής, ασφαλώς – το κείμενο εκείνο του «Σπίγκελ». Ποιος θα ήταν καταλληλότερος λοιπόν από αυτόν για να παραλάβει το βραβείο στο Οσλο;

Ο Χάμπερμας, γράφει ο Χοσέ Ιγκνάθιο Τορεμπλάνκα στην «Ελ Παΐς», αντιπροσωπεύει το κοσμοπολίτικο πνεύμα της Ευρώπης, την προσπάθεια να οικοδομηθεί μια μεταεθνική δημοκρατία, μια δημοκρατία που δεν θα είναι βασισμένη στις ταυτότητες αλλά στα δικαιώματα και σε μια κοινή ηθική. Αν παραλάμβανε εκείνος το Νομπέλ, δεν θα έλεγε τετριμμένα πράγματα ούτε θα παίνευε το σπίτι του, αλλά θα συμπλήρωνε το σκεπτικό της Επιτροπής διατυπώνοντας ιδέες για το μέλλον της Ευρώπης. Και ιδέες έχει πολλές. Γιατί η Ευρώπη είναι δικό του στοίχημα, στοίχημα της γενιάς του.

Θα μπορούσε μάλιστα να μην πάει μόνος του στις 10 Δεκεμβρίου στο Οσλο. Θα μπορούσε να συνοδεύεται από έναν άλλο κοσμοπολίτη, έναν άλλο παθιασμένο Ευρωπαίο, που κατά σύμπτωση είναι γεννημένος την ίδια χρονιά με εκείνον, το 1929: τον Τζορτζ Στάινερ. Εξηγώντας πριν από μερικά χρόνια σ’ έναν ιταλό δημοσιογράφο γιατί επέλεξε να ζήσει στην Ευρώπη, παρόλο που σπούδασε στην Αμερική και ζουν εκεί τα παιδιά του και τα εγγόνια του, ο Στάινερ ανέφερε δύο λόγους: «Ο ένας είναι η αγάπη μου για τις γλώσσες. Ο δεύτερος, πολύ βαθύτερος και πιο αποφασιστικός, έχει να κάνει με τις εβραϊκές ρίζες μου: το να μείνω σε ένα μεγάλο αμερικανικό πανεπιστήμιο, μου έλεγε ο πατέρας μου, θα σήμαινε πως νίκησαν οι Ναζί, οι οποίοι είχαν ορκιστεί πως κανείς Στάινερ δεν θα διδάξει ποτέ σε ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο».

Δύο 83χρονοι, ένας Γερμανός κι ένας Εβραίος, να παραλαμβάνουν το Νομπέλ Ειρήνης στο όνομα της Ευρώπης: είναι ανατριχιαστικό, είναι συγκλονιστικό, είναι η ουσία του οράματος του Σουμάν, του Μονέ και του Σπινέλι.