Βρετανικό μάθημα στα ελληνικά ΑΕΙ

Το – κρατικό – Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ εκμεταλλεύεται τη φήμη που του έχει χαρίσει ανά τον πλανήτη το υψηλό επίπεδο σπουδών που παρέχει, για να συγκεντρώσει χρήματα απευθείας από την αγορά ομολόγων αντί να στέκεται στη χρηματοδότηση από τη βρετανική κυβέρνηση – δίνοντας έτσι ένα «μάθημα» στους έλληνες πρυτάνεις! Ενώ ελληνικά πανεπιστήμια όπως το ΑΠΘ – που απειλείται με διαχειριστικό έλεγχο – έχουν παραλύσει λόγω έλλειψης χρημάτων, το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ εκδίδει ομόλογα με διάρκεια 40 ετών, από τα οποία φιλοδοξεί να συγκεντρώσει 350 εκατ. στερλίνες (περίπου 435 εκατ. ευρώ).

Η αξιολόγηση του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ μάλιστα από τη Moody’s είναι καλύτερη από αυτή της Βρετανίας. Η Moody’s βαθμολογεί το Πανεπιστήμιο με την κορυφαία αξιολόγηση ΑΑΑ και «σταθερές» προοπτικές, ενώ η Βρετανία έχει την ίδια αξιολόγηση αλλά με «αρνητικές» προοπτικές (κινδυνεύει με υποβάθμιση). Το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ σκοπεύει να επενδύσει τα χρήματα που θα συγκεντρώσει από την έκδοση των ομολόγων σε εγκαταστάσεις έρευνας, στέγασης των φοιτητών και σε άλλες λειτουργίες και δραστηριότητες. Σύμφωνα με τους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», το Πανεπιστήμιο είναι τόσο υγιές που τα μόνα του χρέη είναι ένα δάνειο 10 εκατ. δολαρίων από την τράπεζα Barclays. Πρόσφατα μάλιστα το Κέμπριτζ κατόρθωσε να συγκεντρώσει σχεδόν 1,2 δισ. στερλίνες (σχεδόν 1,5 δισ. ευρώ) στα πλαίσια καμπάνιας για τον εορτασμό των 800 ετών λειτουργίας του.

Η ελληνική εμπειρία. Λίγο μετά την εφαρμογή του PSI, σε έκτακτη σύνοδο πρυτάνεων, διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν πανεπιστήμια των οποίων οι λογαριασμοί τους πλησιάζουν στο μηδέν. Από τα 120 εκατ. ευρώ που είχαν σε καταθέσεις στην Τράπεζα της Ελλάδος για τις λειτουργικές τους ανάγκες 17 πανεπιστήμια της χώρας, μετά το κούρεμα απέμειναν 33 εκατ. ευρώ. Στην ελληνική πραγματικότητα, αυτή είναι η μόνη σχέση που έχουν τα πανεπιστήμια με τα ομόλογα, σε πλήρη αντιδιαστολή με το Κέμπριτζ που εκδίδει τα δικά του. Και μάλιστα, εδώ και πολλά πολλά χρόνια, είναι μόνιμη η συζήτηση για την υποχρηματοδότηση των πανεπιστημίων και τη μαύρη τρύπα που καταβροχθίζει τα κονδύλια της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Τα πανεπιστήμια υποστηρίζουν ότι το κράτος δεν τους δίνει αρκετά χρήματα, ενώ εκείνα προσπαθούν να εκμεταλλευτούν όσο καλύτερα γίνεται τα περιουσιακά τους στοιχεία.

Ωστόσο ο νέος νόμος για τα πανεπιστήμια, τον οποίο η Αννα Διαμαντοπούλου κατόρθωσε να περάσει στη Βουλή με ισχυρή πλειοψηφία, προβλέπει νέες μεθόδους που θα μπορούσαν να αυξήσουν τη ρευστότητα στα πανεπιστήμια, πέραν της κρατικής χρηματοδότησης. Αρκεί να μη γίνουν και αυτοί αντικείμενο διαμάχης ανάμεσα στους υπερπροοδευτικούς που οραματίζονται πανεπιστήμια – ναούς της γνώσης που οφείλουν να μην έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα της οικονομίας και στους πραγματιστές, που θεωρούν ότι πρέπει να προσανατολίσουν το έργο τους στην εξυπηρέτηση των αναγκών της αγοράς και στην επαγγελματική αποκατάσταση των αποφοίτων τους.

Ο νέος νόμος – πλαίσιο δίνει τη δυνατότητα στα ΑΕΙ να αναλάβουν πρωτοβουλίες για την εξασφάλιση πρόσθετων πόρων με την αξιοποίηση της περιουσίας τους από δωρεές και κληροδοτήματα. Αυτή η δυνατότητα παρέχεται μέσω της ίδρυσης ενός ΝΠΙΔ (Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου). Επιπρόσθετα, τα πανεπιστήμια μπορούν να συνάπτουν προγραμματικές συμφωνίες με τρίτους (φορείς του Δημοσίου, εταιρείες κ.λπ.)

Επώνυμες έδρες. Επίσης, ο νόμος επέτρεψε να ιδρύονται και να λειτουργούν στα πανεπιστήμια οι λεγόμενες «επώνυμες έδρες» («endowed chairs») διδασκαλίας και έρευνας. Οπως συμβαίνει και στο εξωτερικό, δίνεται η δυνατότητα σε κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο να δωρίσει ένα ποσό προκειμένου να ιδρυθεί μια έδρα σε συγκεκριμένο γνωστικό αντικείμενο. Πρόκειται για μια πρακτική που εφαρμόζεται σε πολλές χώρες του κόσμου και δεν είναι λίγες οι επώνυμες έδρες σε ξένα Πανεπιστήμια που χρηματοδοτούνται από Ελληνες. Μέχρι σήμερα δεν έχει ακόμα εγκαθιδρυθεί κάποια επώνυμη έδρα στη χώρα μας.

Ο καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Οικονομίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών Γιώργος Παγουλάτος, γνωρίζει καλά την οικονομική κατάσταση – και όχι μόνο στα πανεπιστήμια, καθώς διετέλεσε διευθυντής στρατηγικού σχεδιασμού και σύμβουλος των πρωθυπουργών Λουκά Παπαδήμου και Παναγιώτη Πικραμμένου. «Δεν ξέρω αν τα ελληνικά πανεπιστήμια θα μπορούσαν να εκδώσουν ομόλογα καθώς είναι ιδιαίτερα περίπλοκη υπόθεση, ξέρω όμως ότι ορισμένα πανεπιστήμια θα μπορούσαν να λάβουν καλύτερη αξιολόγηση από το ίδιο το ελληνικό κράτος, όπως το Κέμπριτζ έλαβε καλύτερη από τη Βρετανία. Αυτό όμως που θα μπορούσε να γίνει για εξεύρεση περισσότερων πόρων, είναι να σταματήσουμε να βλέπουμε ως απαγορευμένη περιοχή την προσέλκυση επενδύσεων μέσω επώνυμων εδρών, βιβλιοθηκών, συνεργασιών με τον ιδιωτικό τομέα στην έρευνα κ.λπ. Ορισμένοι θεωρούν ότι αυτό συνιστά ξεπούλημα του πανεπιστημίου στον ιδιωτικό τομέα. Ομως εδώ και πάρα πολλά χρόνια αυτό συμβαίνει στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες, κάτω από συγκεκριμένους όρους και προϋποθέσεις, ώστε οι χορηγίες να βοηθούν ουσιαστικά στην ανάπτυξη των πανεπιστημίων», αναφέρει. Επιπλέον, ένας καλός τρόπος προσέλκυσης χρημάτων, όπως επισημαίνει ο Γιώργος Παγουλάτος, θα ήταν η θέσπιση προγραμμάτων σπουδών σε ξένες γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά κ.ά.) και η ίδρυση παραρτημάτων ελληνικών σχολών κύρους σε γειτονικές χώρες.