Η Μέρκελ των πέντε ελλήνων πρωθυπουργών

Τo 1898, έξω από το ξενοδοχείο «Beau Rivage», στην προκυμαία της λίμνης της Γενεύης, ένας ιταλός αναρχικός μαχαίρωσε την αυτοκράτειρα Ελισάβετ της Αυστρίας. Αλλά ο Ιταλός ήταν τόσο αριστοτέχνης, ο κορσές τόσο στενός κι η αυτοκράτειρα τόσο αυτοκυριαρχημένη που κανείς δεν πήρε χαμπάρι τίποτε για μία ώρα – ώσπου έχασε τις αισθήσεις της.

Στενό κορσέ λιτότητας έχουν επιβάλει οι Γερμανοί στη σύγχρονη Ευρώπη. Και απολύτως αυτοκυριαρχημένη είναι η Ανγκελα Μέρκελ. Σήμερα στην Αθήνα, με έξι χιλιάδες αστυνομικούς σε πλήρη ανάπτυξη και το Kέντρο να έχει μετατραπεί σε απαγορευμένη πόλη, η γερμανίδα Καγκελάριος έχει κάθε λόγο να αισθάνεται ασφάλεια. Αλλά μπορεί και να διαπιστώσει ότι η Γερμανία – και όχι οι Ηνωμένες Πολιτείες – είναι η υπερδύναμη αναφοράς απέναντι στην οποία διαμαρτύρονται οι έλληνες διαδηλωτές.

Από μια παράξενη – αλλά σημαντική – σύμπτωση της Ιστορίας η Μέρκελ, που βρίσκεται στην εξουσία από το 2004, είναι η καγκελάριος που έχει συναντήσει τους περισσότερους έλληνες πρωθυπουργούς. Πέντε τον αριθμό. Καραμανλή, Παπανδρέου, Παπαδήμο, Πικραμμένο και Σαμαρά. Ακόμη δηλαδή και πριν από την κρίση – η Ανγκελα ήταν μια κυρία για όλες τις εποχές της ελληνικής πολιτικής. Οπως πέταξε στο ποτάμι τον Χέλμουτ Κολ, μέντορά της στους Χριστιανοδημοκράτες, για το σκάνδαλο των μαύρων ταμείων, έτσι η κυρία Μέρκελ είχε θετική επαφή με κάθε πρωθυπουργό, που όμως ατόνησε ή ξίνισε από το σημείο που αυτός πήρε την κατιούσα.

ΜΕ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ. Το κλασικό παράδειγμα είναι ο Κώστας Καραμανλής. Κορυφαία υπουργός της κυβέρνησής του θυμάται ότι «τα είχαν πολύ καλά από την εποχή που εκείνος ήταν αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος ενώ εκείνη πήγαινε στις συναντήσεις χωρίς να είναι ακόμη αρχηγός του CDU». Μιλούσαν γερμανικά – γλώσσα στην οποία είχαν άνεση και ο Κώστας Καραμανλής αλλά και η υπουργός Εξωτερικών μετά το 2006 Ντόρα Μπακογιάννη – περνώντας στα αγγλικά όταν άρχιζαν οι ουσιαστικές κουβέντες. Η Ανγκελα Μέρκελ ήταν εγκάρδια – μάλιστα τον Ιούλιο του 2007 έκανε ένα ταξίδι-αστραπή στήριξης του Καραμανλή ενόψει των εκλογών του Σεπτεμβρίου εκείνης της χρονιάς. Στο πλαίσιο εκείνης της επίσκεψης έγινε η συνάντηση ελλήνων και γερμανών επιχειρηματιών όπου βγήκε η φωτογραφία με τη Μέρκελ στην πρώτη σειρά, εν μέσω κυβέρνησης Καραμανλή και του τότε περιζήτητου και αργότερα φυγόδικου Μιχάλη Χριστοφοράκου της Siemens.

ΓΙΑ ΤΑ Eurofighter. Μεγαλοϋπουργός με γραφείο στο Μαξίμου θυμάται ότι «κάθε φορά η Καγκελάριος έβαζε θέμα για την αγορά αεροσκαφών πέμπτης γενιάς», καθώς οι Γερμανοί πίεζαν για αγορά των Eurofighter, με τη δικαιολογία ότι το είχε αποφασίσει η κυβέρνηση Σημίτη. Ο Καραμανλής έλεγε επίσης κάθε φορά ότι η κατάσταση της οικονομίας δεν επέτρεπε την αγορά. Προϊόντος του χρόνου η Καγκελάριος άρχισε να βάζει και το θέμα των υποβρυχίων. Το 2009, με την έλευση της κρίσης, δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι η σχέση ξίνισε. Στην πραγματικότητα ατόνησε. Το Βερολίνο είχε στηρίξει στη φάση εκείνη την Αθήνα – «έψαχναν πώς θα μας βοηθήσουν», λέει σήμερα υπουργός της εποχής.  

Γερμανικά ο Γιώργος Παπανδρέου δεν μιλούσε. Και, σε αντίθεση με τον Καραμανλή, δεν ήταν δεξιός. Κορυφαίος υπουργός που ήταν μαζί στις συναντήσεις του Βερολίνου μιλάει για καλό κλίμα, καθώς η Μέρκελ είχε πιστέψει στις προθέσεις του Παπανδρέου να συμμαζέψει την ελληνική οικονομία. Υπήρχε όμως ένα χάσμα ανάμεσα στις δύο προσωπικότητες. «Ο Παπανδρέου ήθελε να δώσει τη μεγάλη εικόνα για την Ελλάδα, ενώ η Μέρκελ ήταν σε λογική μπίζνες και λίστας θεμάτων». Αλλος υπουργός των κυβερνήσεων Παπανδρέου επισημαίνει ότι η Μέρκελ γνώριζε όλα τα θέματα της ατζέντας και, «παρά την παρουσία πολυπληθούς ομάδας συμβούλων, η Καγκελάριος σπανίως στρεφόταν σε κάποιον συνεργάτη της για διευκρινίσεις ή πληροφορίες». Ο εν λόγω υπουργός θεωρούσε τη γερμανίδα Καγκελάριο «σχεδόν γλυκιά». Παρ’ όλα αυτά, η Μέρκελ δεν στήριξε τον Παπανδρέου στις Κάννες κι ας είχε, σύμφωνα με την κατ’ ιδίαν μαρτυρία του πρώην πρωθυπουργού, προκαταβολική ενημέρωση για το δημοψήφισμα. Προτίμησε να πάει με τα νερά του Νικολά Σαρκοζί, που ήταν αρνητικός.

Ο ΠΑΠΑΔΗΜΟΣ. Ως σύμμαχο αντιλαμβανόταν τη γερμανίδα Καγκελάριο ο Λουκάς Παπαδήμος. Συνεργάτης του λέει ότι, από την εποχή της θητείας του στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ο Παπαδήμος είχε το «respect» – ελληνιστί, τον θαυμασμό – των Γερμανών, ιδίως δε της Καγκελαρίου. Οταν ο Παπαδήμος έμπλεκε με τους αρχηγούς των κομμάτων που στήριζαν την κυβέρνησή του τηλεφωνούσε στη Μέρκελ για να ασκηθούν σχετικές πιέσεις. Ιδιαίτερη μεταχείριση είχε και ο πρωθυπουργός τού ενός μηνός Παναγιώτης Πικραμμένος. Τον Ιούνιο του 2012, στο Συμβούλιο Κορυφής των Βρυξελλών, η Μέρκελ τον είδε για σαράντα λεπτά, ενώ η συνάντηση ήταν για ένα εικοσάλεπτο. Αντιθέτως, ο Φρανσουά Ολάντ δεν ξεπέρασε τα προγραμματισμένα είκοσι λεπτά. Ο Πικραμμένος ήταν γερμανομαθής, αλλά ο διπλός χρόνος δείχνει το ενδιαφέρον της Καγκελαρίου για τα ελληνικά θέματα. Ηταν, άλλωστε, την περίοδο μετά το περιβόητο τηλεφώνημα στον Κάρολο Παπούλια και των γερμανικών ιδεών περί δημοψηφίσματος.

Και ο Σαμαράς; Η αλήθεια είναι ότι η Καγκελάριος αισθάνεται, όπως επισημαίνει έλληνας πολιτικός, «πιο άνετα με τους πολιτικούς ομοϊδεάτες της». Προτού γίνει Πρωθυπουργός, ο Σαμαράς είχε δεχθεί στο ΕΛΚ επιθέσεις από διάφορα εξαπτέρυγα – δηλαδή άλλους ευρωπαίους αρχηγούς δεξιών κομμάτων – της Μέρκελ, όχι όμως απευθείας επικρίσεις από την ίδια. Η σχέση είχε ήδη αποκατασταθεί στη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου του 2012 – δεδομένης και της αλλαγής στάσης της ΝΔ ήδη από τον Φεβρουάριο, όταν ψηφίστηκε η νέα δανειακή σύμβαση που πήγαινε μαζί με το PSI. Η σχέση ζεστάθηκε όταν ο Σαμαράς, στη συνάντηση του Βερολίνου τον περασμένο Αύγουστο, είχε την πολιτική γενναιότητα και την προσωπική εντιμότητα να αναγνωρίσει ότι βρήκε τα πράγματα στην ελληνική οικονομία κάπως διαφορετικά από ό,τι τα περίμενε. Οχι ακριβώς mea culpa, αλλά μια τοποθέτηση με ειλικρινή διάθεση που φαίνεται να κέρδισε την Καγκελάριο. Η Μέρκελ φαίνεται επίσης να θεωρεί πλέον ότι μια διάσωση της Ελλάδας, εν όψει και των γερμανικών εκλογών του 2013, έχει πολύ μεγαλύτερο πολιτικό όφελος από την καταστροφή και την έξοδο από το ευρώ. Κάπως έτσι έχει προκύψει μια άμεση σχέση μεταξύ πολιτικών – που δεν έχουν αναστολές να περιγράψουν τις εσωτερικές πολιτικές δυσκολίες τους, ενώ υπάρχουν και στιγμές χαλαρότητας στις συναντήσεις. Κάτι που εξηγεί και τη σημερινή επίσκεψη στήριξης.