«Για να είστε ριζοσπάστες,πρέπει να είστε αποδοτικοί»

Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου το 1917 με κοσμοπολίτη αστερισμό, ωροσκόπο τη Ρωσική Επανάσταση και γονείς που είχαν ήδη σημαδευτεί από τη ρευστότητα της Ιστορίας. Ο πατέρας του, Λέοπολντ Πέρσι Χόμπσμπαουμ, υπάλληλος του εκεί Αγγλικού Ταχυδρομείου, είχε αποτυπωμένη στο επώνυμό του τη ρωσοπολωνική ρίζα της οικογένειας, οι αλεξανδρινοί ληξίαρχοι όμως τον έγραψαν στα μητρώα τους ως «Χόμπσμπομ» – και αυτό το ανεπαίσθητο lapsus επρόκειτο να τον συνοδεύσει εφ’ όρου ζωής. Αρκετά χρόνια αργότερα, ο μαρξιστής ιστορικός και εμβληματικός διανοητής του σύγχρονου κόσμου θα αφομοιώσει το «λάθος» που εξάλειψε την εβραϊκή κατάληξη από το όνομά του και θα το χρησιμοποιήσει ως επιχείρημα υπέρ της εγγλέζικης ταυτότητας που διάλεξε για τον εαυτό του.

Από τη μεριά της μητέρας του, Νέλι Γκραν, κόρης σχετικά εύπορης οικογένειας βιεννέζων κοσμηματοπωλών, κληρονόμησε ρωσοεβραϊκές αναφορές, ενώ το γονίδιο της Διασποράς θα σημαδέψει και τον ίδιο όταν, ορφανός και από τους δυο γονείς και χωρίς κανέναν οικονομικό πόρο, θα μεταναστεύσει στο σπίτι τoυ θείου του στο Βερολίνο. Δεκατεσσάρων ετών τότε, θα εισπνεύσει την ανησυχία στον αέρα της δημοκρατίας της Βαϊμάρης και θα μυηθεί από τους μεγαλύτερους συμμαθητές του στη «Μαθητική πτέρυγα του Κομμουνιστικού Κόμματος» και έτσι θα θεωρήσει ευνόητη την απόφαση της οικογένειας να αναχωρήσει το 1933 για το Λονδίνο υπό το κράτος της χιτλερικής απειλής.

Η βρετανική επανεκκίνηση του φοιτητή της αγγλικής γλώσσας και της Ιστορίας Ερικ Χόμπσμπομ έγινε στο Κινγκς Κόλετζ του Κέμπριτζ. Εκεί συναναστράφηκε την ελίτ της σκέψης και διακρίθηκε αμέσως, με αποτέλεσμα να γίνει μέλος της κλειστής και κάπως σνομπ ακαδημαϊκής παρέας του Κέμπριτζ την γνωστή ως Μυστική Εταιρεία, της οποίας παλαιότερα μέλη υπήρξαν ο Βιτγκενστάιν, ο Ράσελ, ο Κέινς και ο Ε.Μ. Φόρστερ. Οπως είπε κάποτε o supervisor του στο Κέμπριτζ στον κορυφαίο ιστορικό και ριζοσπάστη διανοούμενο Τόνι Τζαντ: «Ο Ερικ ήταν ο ευφυέστερος προπτυχιακός που είχα ποτέ. Δεν μπορώ να ισχυριστώ ότι τον δίδαξα γιατί ήταν “ανεπίδεκτος”. Ο Χόμπσμπομ τα ήξερε ήδη όλα».

Ολα εκτός ίσως από τη στενοκεφαλιά των γραφειοκρατών. Στη διάρκεια του πολέμου εντάχθηκε στο σώμα μηχανικών που υποστήριζε τη Βρετανική Βασιλική Αεροπορία και στη συνέχεια έκανε αίτηση για να μετατεθεί στην Υπηρεσία Πληροφοριών. Παρά τα πολύ καλά γερμανικά του, θεωρήθηκε «υπερβολικά κομμουνιστής», η αίτησή του απορρίφθηκε και έτσι βρέθηκε να υπηρετεί σε γραφείο.

Η ακαδημαϊκή του ζωή άρχισε επισήμως το 1947 και ολοκληρώθηκε το 1982 στο Κολέγιο Μπίρκμπεκ όπου παρά το συγγραφικό του έργο και την παγκόσμια φήμη του κατόρθωσε να εκλεγεί τακτικός καθηγητής μόλις το 1970. Αν και είχε διασυνδέσεις με ευρωπαϊκά και αμερικανικά πανεπιστήμια, ο Χόμπσμπομ  έμεινε πιστός στο Μπίρκμπεκ επειδή τα βραδινά μαθήματα τού άφηναν την ημέρα ελεύθερη για τις έρευνές του. Αν και επαναστάτης, είχε το σημάδι της αυθεντίας στο κούτελο, γι’ αυτό και όταν καθυστέρησε εννέα χρόνια να παρουσιάσει την εναρκτήρια διάλεξή του, όλοι υπέθεσαν ότι για να το κάνει αυτό ο Ερικ θα είχε τους λόγους του.   

Αποχαιρετώντας τον ταραγμένο αυτό κόσμο, σε ηλικία 95 ετών, ο Ερικ Χόμπσμπομ, σύζυγος της Μαρλίν Σβαρτς, πατέρας τριών παιδιών, παππούς και προπάππος, έμεινε κατά βάθος ο βερολινέζος αριστερός μαθητής του Prinz Heinrich-Gymnasium και δεν αντικατέστησε ούτε στιγμή την ταυτότητά του ως «πρώην κομμουνιστής», αφήνοντας έτσι μια πόρτα μισάνοιχτη στον ιστορικό υλισμό να ανανήψει από τις αμαρτίες του και να αναλάβει κάποτε τις ευθύνες του. Παρέμεινε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος μέχρι τη στιγμή που το Βρετανικό Κομμουνιστικό Κόμμα φυλλορρόησε και απέσυρε την υποστήριξή του προς τους Εργατικούς μετά την εμπλοκή του Τόνι Μπλερ στην επέμβαση στο Ιρακ. Στην ΕΣΣΔ αντιπαρατέθηκε με σφοδρότητα αλλά και με κάποια επιείκεια, ενώ απέρριπτε ασυζητητί το κινεζικό μοντέλο. «Η Οκτωβριανή Επανάσταση έδωσε ελπίδα στη γενιά μου. Η Κίνα ουδέποτε ενέπνευσε κάτι τέτοιο», γράφει το 2002. Η δύναμη των ιστορικών και ιδεολογικών αναφορών του θα χαρακτηρίσουν την ακαδημαϊκή του σκέψη, αφού έζησε από παιδί την ανοχή των Σοβιετικών και την αδιαφορία των τότε κομμουνιστών της Γαλλίας και της Βρετανίας απέναντι στο στοίχημα τρόμου του Χίτλερ.

Η «μανία με τον Χόμπσμπομ» είναι εντελώς δικαιολογημένη αν πάρει κανείς υπόψη του τον ιδεολογικά ανέστιο σύγχρονο άνθρωπο. Το βιβλίο του «Η εποχή των άκρων» μεταφράστηκε σε σαράντα γλώσσες και η αυτοβιογραφία του έγινε μπεστ σέλερ από το Νέο Δελχί και τη Νότια Αφρική μέχρι τη Βραζιλία, όπου λατρεύεται περίπου σαν λαϊκό είδωλο. Τι κάνει έναν μαρξιστή ιστορικό  δημοφιλή σε ένα τόσο ακαδημαϊκά ετερόκλητο κοινό; «Ο Χόμπσμπομ δεν ξέρει μόνον περισσότερα από τους άλλους ιστορικούς, αλλά γράφει και πολύ καλύτερα από όλους», λέει ο Τόνι Τζαντ. Η γλώσσα του είναι κομψοτέχνημα αγγλικής πρόζας και δεν μοιάζει καθόλου με το «θεωρητικομανές» ιδίωμα των νέων ιστορικών. Η πιο σημαντική όμως γλώσσα, αυτή που τον βοήθησε να ξεκλειδώσει τα μυστικά της Ιστορίας, ήταν ίσως η διεισδυτική δύναμη της «μπλε νότας». Είναι γνωστό το πάθος του για την τζαζ μουσική, αλλά είναι λίγοι εκείνοι που ήξεραν ότι συνήθιζε να γράφει κριτική για τζαζ σύνολα στο «Νιου Στέιτσμαν», υπογράφοντας ως «Φράνσις Νιούτον». Με το όνομα δηλαδή του κομμουνιστή τρομπετίστα της Μπίλι Χόλιντεϊ.