[Διαστάσεις] H δύναμη της φαντασίας

Βρισκόταν ο Τζον Κιτς υπό την επήρεια οπίου όταν έγραψε τα γνωστότερα ποιήματά του ή όχι; Αυτό είναι το βασικό ερώτημα που απασχολεί τον Νίκολας Ρόου, συγγραφέα μιας νέας βιογραφίας του άγγλου ρομαντικού ποιητή. Στις αρχές του 19ου αιώνα, το όπιο ήταν ένα συνηθισμένο παυσίπονο, μερικοί μάλιστα θεωρούσαν ότι ήταν το μόνο παυσίπονο που έφερνε αποτελέσματα. Ο ίδιος ο ποιητής, ο οποίος είχε σπουδάσει ιατρική, το έπαιρνε με τη μορφή του λάβδανου (μείγμα οπίου και αλκοόλ), και ο Ρόου υποστηρίζει ότι έτσι γεννήθηκαν δύο από τα γνωστότερα ποιήματά του, η «Ωδή στη Ραθυμία» και η «Ωδή σ’ ένα Αηδόνι».

«Α, πώς πονά η καρδιά μου! Και μια απόκοσμη ζάλη/ τυραννά το κορμί μου, σαν να ‘πια, πριν λίγο, φαρμάκι,/ ή λες κι έχω αδειάσει μια κούπα μ’ αφιόνι/, κι άξαφνα μες στα δώματα της λήθης χάθηκα./ Ομως, στ’ αλήθεια, δεν είναι ζήλεια για τη θεϊκή σου μοίρα./ Χαρά είναι, χαρά για την αμέτρητη ευτυχία σου./ Ω συ των δέντρων η δρυάδα, με τα διάφανα φτερά,/ μια παναρμόνια μουσική, αγκαλιασμένη με της οξιάς/ το πράσινο, και τις τρεμάμενες σκιές σ’ ένα παντοτινό/ τραγουδώντας καλοκαίρι, με το λαιμό σου έτοιμο να σπάσει». (Από την «Ωδή σ’ ένα Αηδόνι»)

Ο βιογράφος μπορεί να έχει δίκιο για τη σχέση του Κιτς με το λάβδανο, γράφει η Βέρλιν Κλίνκενμποργκ στους «Νιου Γιορκ Τάιμς». Οταν όμως αποδίδεις τη δύναμη της φαντασίας του ποιητή στο όπιο, ξεχνάς πόσο δυνατή μπορεί να είναι η φαντασία. Οπως και πόσο δυνατός μπορεί να είναι ο έρωτας. Από έναν τέτοιο έρωτα, για τη γειτόνισσά του Φάνι Μπρόουν, την οποία αρραβωνιάστηκε αλλά δεν πρόλαβε να παντρευτεί, γεννήθηκε η «Ωδή στη Μελαγχολία»:

Το βέβαιο είναι πως ένας φίλος του Κιτς, ο ζωγράφος Τζόζεφ Σίβερν, δεν έδωσε όπιο στον ποιητή όταν το χρειαζόταν περισσότερο: λίγες ημέρες πριν πεθάνει από φυματίωση, τον Φεβρουάριο του 1821, στη Ρώμη. Ηταν 25 ετών.

«Ω Θεά! Κι ας είν’ οι στίχοι μου χωρίς μουσική, σε ικετεύω/ ν’ ακούσεις./ Γι’ άδολη προσταγή κι αγαπημένη θύμηση, τους ταίριασε./ Αν μυστικά δικά σου τραγουδώ, συγχώρεσέ με». (Από την «Ωδή στην Ψυχή». Η μετάφραση αυτών των στίχων, όπως και των παραπάνω, είναι του Κώστα Μπουρναζάκη)

Στην πραγματικότητα, δεν μας ενδιαφέρει καθόλου αν ο Κιτς έγραψε αυτά τα υπέροχα ποιήματα υπό την επήρεια οπίου. Ηταν όμως μια ευκαιρία να τον θυμηθούμε.