Μια κλασική περιπέτεια που συναρπάζει εξίσου μικρούς και μεγάλους αναγνώστες

Είναι αδύνατο να ξεχωρίσω από τα βιβλία που συντρόφεψαν τις παιδικές μου ονειροπολήσεις ένα και μόνο. Αλλά για ένα πρέπει να μιλήσω, και διαλέγω στην τύχη το μυθιστόρημα του Σκωτσέζου Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον «Το κλεμμένο παιδί» («Kidnapped»), που διάβασα έφηβος σε μετάφραση της Αθηνάς Καλογεροπούλου στη σειρά «Το βιβλίο του παιδιού» του Ν. Αλικιώτη και Υιών με τον τίτλο «Ο αιχμάλωτος του Κόβεναντ».

«Η ιστορία μου, που είναι γεμάτη περιπέτειες, αρχίζει κάποιο πρωινό του σωτηρίου έτους 1751 – Ιούνιος ήταν -, τότε που γύρισα, για τελευταία φορά, το κλειδί στην κλειδαριά της πόρτας του πατρικού μου σπιτιού. Καθώς κατέβαινα τον δρόμο, ο ήλιος άρχιζε να σκορπίζει τις ακτίνες του πάνω από τις κορφές των λόφων, κι ενώ εγώ τραβούσα κατά το πρεσβυτέριο, τα κοτσύφια κελαηδούσαν στις πασχαλιές κι η πρωινή καταχνιά που απ’ τα χαράματα κρεμόταν πάνω απ’ την κοιλάδα, είχε αρχίσει να σκορπίζει και να χάνεται».

Το βιβλίο είχε την ίδια απήχηση όταν το ξαναδιάβασα μεγάλος, γιατί δεν υπάρχει «παιδική λογοτεχνία» και «λογοτεχνία για μεγάλους». Ο,τι μπορεί να μαγέψει ένα παιδί, θα μαγέψει κι έναν μεγάλο. Ο διαχωρισμός αυτός στη λογοτεχνία είναι μάλλον φτιαγμένος από τους μέτριους, που ελπίζουν στην ανεκτικότητα των «μεγάλων», όσων δηλαδή έμαθαν να συμβιβάζονται.

Με τον θάνατο των γονιών του ο Ντέιβιντ Μπάλφουρ ταξιδεύει για να βρει τον μοναδικό συγγενή του, τον θείο του, που μένει στον πατρογονικό πύργο της οικογένειας. Το παμπάλαιο κτίριο έχει μείνει μισοτελειωμένο και μοιάζει έρημο. Χτυπά να του ανοίξουν και εμφανίζεται κάποιος που μοιάζει με γέρο υπηρέτη και τον απειλεί με το τουφέκι του, αλλά αποκαλύπτεται ότι είναι ο ίδιος ο αδερφός του πατέρα του.

Ο θείος του βλέπει τον Ντέιβιντ σαν διεκδικητή και αποφασίζει να τον βγάλει από τη μέση. Στέλνει τον ανιψιό του να φέρει από το πιο ψηλό δωμάτιο του πύργου ένα σεντούκι. Για να φτάσει ο Ντέιβιντ, πρέπει να ανέβει από μια σκάλα στο εξωτερικό του κτιρίου – και πρέπει να ανέβει χωρίς φως, γιατί ο θείος του δεν θέλει φώτα το βράδυ. Εξω βρυχιέται μια καταιγίδα και όπως ο νεαρός σκαρφαλώνει στο σκοτάδι, ξάφνου μια αστραπή φέγγει σαν μέρα και ανακαλύπτει πως η σκάλα σταματά απότομα και πως το πόδι του απέχει ένα βήμα από την άβυσσο. Ο θείος τον έχει στείλει εκεί να σκοτωθεί.

Ξεγελασμένος από τις αοριστίες με τις οποίες ο θείος προσπαθεί να δικαιολογηθεί, ο Ντέιβιντ ξεκινά μαζί του για το λιμάνι του Κουίνσφερι, όπου εκείνος έχει δουλειές με τον καπετάνιο ενός μπρικιού, του «Κόβεναντ». Ομως ο γέρος πληρώνει τον καπετάνιο για να απαγάγει τον ανιψιό του και να τον πάει στην αμερικανική αποικία της Καρολίνας, να τον πουλήσει σκλάβο.

«Κατάλαβα πως ήμουν χαμένος. Μ’ όλη μου τη δύναμη ξέφυγα απ’ τα χέρια τού καπετάνιου κι έτρεξα στην κουπαστή. Εξακολουθούσα ακόμα να πιστεύω πως το καράβι πήγαινε προς την πόλη και πως ο θείος μου ήταν μέσα, γι’ αυτό και φώναξα δυνατά:

– Βοήθεια, βοήθεια! Δολοφόνοι!

Τα κύματα πήραν τη φωνή μου πέρα ώς την παραλία, εκεί που καθόταν ο θείος μου, που ξαφνικά σηκώθηκε όρθιος κι είδα το πρόσωπό του γεμάτο σκληρότητα και θυμό.

Δεν είδα τίποτ’ άλλο πια. Αμέσως ύστερα, κάτι γερά χέρια με άρπαξαν και με τράβηξαν πέρ’ από την κουπαστή. Υστερα μου φάνηκε σαν να ‘πεσε αστροπελέκι. Είδα μια δυνατή αστραπή κι έπεσα κάτω αναίσθητος».

Ισαμε εδώ έχουμε μια κλιμάκωση εντάσεων που δεν ξεσπάνε, για να τις διαδεχτεί η επόμενη, σαν υπόκωφες βροντές μακρινής καταιγίδας. Ο Στίβενσον, με γραφή απλή, σχεδόν απλοϊκή, για να ταιριάξει με την αθώα νεότητα του Ντέιβιντ που διηγείται, πλέκει ένα πυκνό υφάδι αγωνίας.

Το μπρίκι αγωνίζεται μέρες να ξεκολλήσει από τα παράλια της Σκωτίας, αλλά η κακοκαιρία δεν το αφήνει. Ενα βράδυ, στην ομίχλη, χτυπάνε και βουλιάζουνε μια βάρκα, πνίγοντας όσους είναι μέσα, εκτός από έναν που καταφέρνει να αναρριχηθεί στο «Κόβεναντ».

Είναι ο Αλαν Μπρεκ Στούαρτ, ο δεύτερος από τους ήρωες του βιβλίου, που μέλλει να συνδέσει την τύχη (και τις ατυχίες του) με εκείνη του Ντέιβιντ – και ένας από τους πιο γοητευτικούς ήρωες μυθιστορήματος που έχει υπάρξει.

«Ηταν κοντούτσικος, καλοφτιαγμένος όμως και γρήγορος σαν ζαρκάδι. Το πρόσωπό του είχε καλόκαρδη έκφραση. Ηταν ηλιοψημένος, όλο φακίδες και βλογιοκομμένος. Τα μάτια του είχαν ένα φως παράξενο κι ασυνήθιστο, και κάποια λάμψη τρέλας χοροπηδούσε μέσα τους. Σε τραβούσαν και σε φόβιζαν μαζί. [ ] Μόλις τον καλοκοίταξα, αμέσως σκέφτηκα πως αυτός ο άνθρωπος θα ‘πρεπε να ‘ναι φίλος μου – ποτέ δεν θα μπορούσε να μου φερθεί σαν εχθρός».

Ο Αλαν ανήκει στους Στούαρτ που, μετά την ήττα των Σκωτσέζων στο Κάλοντεν, πέντε χρόνια πριν, βυσσοδομούν ενάντια στον άγγλο βασιλιά. Προσπαθούσε να διαφύγει στη Γαλλία με τη βάρκα και πείθει τον καπετάνιο να τον αποβιβάσει στις ακτές της. Ομως εκείνος έχει άλλα σχέδια και ο Ντέιβιντ κρυφακούει τις συνεννοήσεις του με το πλήρωμα, να σκοτώσουν τον Αλαν και να του κλέψουν το χρυσάφι που κουβαλά στη ζώνη του. Επειτα από μια συναρπαστική μάχη των δυο τους ενάντια στο τσούρμο, ο Ντέιβιντ κι ο καινούργιος του φίλος ξεβράζονται στις ακτές. Και εκεί αρχίζει η μεγάλη περιπέτειά τους, που κρατά τον αναγνώστη καρφωμένο ώς το τέλος.

Γνώρισα το σίκουελ του βιβλίου, το «Catriona», όπως και το «Κλεμμένο παιδί» από τα Κλασσικά Εικονογραφημένα του Πεχλιβανίδη. Στο δεύτερο αυτό μυθιστόρημα, ο Ντέιβιντ ερωτεύεται την κόρη ενός από τους παράνομους Ιακωβίνους, φυλακισμένου στην ίδια φυλακή με τον Αλαν, που ο Ντέιβιντ αγωνίζεται να απαλλάξει από την κατηγορία για τον φόνο ενός άγγλου αξιωματικού στα βουνά των Χάιλαντς, την εποχή της κοινής τους περιπέτειας. Είναι δυο αριστουργηματικά έργα που θα μαγέψουν τον αναγνώστη, όπως μάγεψαν εμένα, οδηγώντας με ίσια στην αγκαλιά της μαγευτικής περιπέτειας που είναι το γράψιμο και το διάβασμα μυθιστορημάτων.