Η φωνή που ενώνει Ισραήλ και Ιράν

Οι γονείς της θυμούνται ότι στα τέσσερά της, μια νύχτα καλοκαιριού στην Τεχεράνη του 1966, μπροστά σε μεγάλη παρέα φίλων, η Ρίτα είχε φωνάξει: «Θα γίνω τραγουδίστρια!»

Εκτοτε το επαναλάμβανε συχνά. Ζηλεύοντας ίσως τη φωνή της μητέρας της που της έλεγε περσικά τραγούδια (ένα από αυτά, το «Shaneh», ήταν η περυσινή μεγάλη επιτυχία της Ρίτα). Ωσπου στα 8 της έβαλε μπροστά τις μηχανές για να το πραγματοποιήσει, όταν μαζί με τους γονείς της εγκατέλειψε τη γενέτειρά της για το Ισραήλ (ο πατέρας της είχε σφραγίδα αντικαθεστωτικού και η μητέρα της είχε «χαρακτηρισθεί» επειδή τραγουδούσε δυνατά!)

«Από την πρώτη ημέρα το Ισραήλ με αγκάλιασε» έλεγε πρόσφατα η Ρίτα με αφορμή την εμφάνισή της ως Ελάιζα Ντουλίτλ στην ισραηλινή παραγωγή του μιούζικαλ «Ωραία μου κυρία». Η νέα της πατρίδα εκτίμησε την τόσο ιδιαίτερη φωνή της και τις παθιασμένες ερμηνείες της με αυτές τις τσαλκάντζες που ίσως μόνον στα ελληνικά λαϊκά τραγούδια και τα πορτογαλέζικα φάντος συναντάμε. Αλλά και τη συνέπειά της σε μια καριέρα τριών δεκαετιών.

Και η Ρίτα Γιαχάν Φαϊρούζ (ή Τζαχανφορούζ, στην αγγλόφωνη εκδοχή) δεν σταμάτησε, όπως λέει, να το χαίρεται και να το γιορτάζει πως είναι κομμάτι του Ισραήλ, και μάλιστα μουσικό.

Την είπαν – κατά τα πρότυπα της Γκάρμπο – «Θεία Μις Ρ.», ντίβα ή «Περσίδα Πενέλοπε Κρουζ» κι ας είναι η προσωπικότητα μάλλον και όχι η εκθαμβωτική ομορφιά το ατού της. Στην 50ή επέτειο από την ίδρυση του Ισραήλ εκείνη κάλεσαν να τραγουδήσει το συγκινητικό «Hatikvah», αφιερωμένο στην περίσταση. Στην 60ή επέτειο, ανάμεσα στον χορό πυροτεχνημάτων, την αναγόρευσαν καλύτερη ερμηνεύτρια όλων των εποχών.

Δεν είναι τυχαίο δε για μια χώρα που θεωρεί σημαντική την εκπροσώπησή της στον τηλεοπτικό διαγωνισμό τραγουδιού της Γιουροβίζιον – ήταν άλλωστε, μαζί με την Τουρκία, από τις πρώτες ασιατικές που προσαρτήθηκαν στη διαφορετική «ενωμένη γιουροβιζιονική Ευρώπη» – ότι επέλεξαν τη Ρίτα για να τους εκπροσωπήσει, το 1990, με το «Shara Barkhovot» («Τραγουδώντας στους δρόμους»). Ενα πολυρυθμικό κομμάτι που για τους φαν της Γιουροβίζιον απογειώθηκε χάρη στη σπαρακτική σχεδόν ερμηνείας της, από τις πλέον αξιομνημόνευτες του Ισραήλ μαζί με εκείνη της τρανσέξουαλ Dana International, που κέρδισε τον διαγωνισμό το 1998.

Στον ισραηλινό Στρατό, στον οποίο υπηρέτησε, έκανε την πρώτη της μουσική εμφάνιση, το 1982 – με την μπάντα του. Σπουδάζοντας, στο μεταξύ και στη στη Δραματική Σχολή Beit Zvi. Η μεγάλη επιτυχία ήρθε με το πρώτο άλμπουμ «Rita», το 1986, η μεγάλη «έξοδος» από τα σύνορα ήρθε οκτώ χρόνια μετά. Οταν τα τραγούδια και ο σπαραγμός της άρχισαν να ηχούν μέχρι το Ιράν, είτε στα εβραϊκά είτε στα αγγλικά. Τότε τραγουδούσε τη μεγαλύτερη ίσως επιτυχία της «Ahava Gedola» («Μεγάλη αγάπη»).

Για εκείνη, η μεγάλη αγάπη είχε το πρόσωπο του ισραηλινού τραγουδοποιού Ράμι Κλάινσταϊν, με τον οποίο συνέδεσε με δεσμά γάμου, αλλά και μουσικά τη μοίρα της. Γονείς δύο κοριτσιών, της Μέσι και της Νόαμ πλέον, το 2007 έφτασαν στον χωρισμό, τροφοδοτώντας πρωτοσέλιδα στο Ισραήλ παρότι η Ρίτα προσπάθησε να το κρατήσει σε χαμηλούς τόνους. Ομως οι μουσικοί τους δρόμοι παραμένουν παράλληλοι.

Η συνταγή της, λέει, είναι «η ανάμειξη των πολιτισμών». Δεν είναι τυχαίο ότι είχε συμπράξει και με τη Γλυκερία, στα χρόνια που η ελληνίδα τραγουδίστρια θεωρούνταν ως μία από τις μεγαλύτερες σταρ στο Ισραήλ. [Πώς να ξεχάσει ο γράφων ότι τότε ένας οδηγός στο Τελ Αβίβ, αφού μας έπαιξε τα άπαντα της Γλυκερίας στο CD του ταξί του, μας είχε χαρίσει την κούρσα μόνο και μόνο επειδή ήμασταν «στη δημοσιογραφική αποστολή της Γλυκερίας»].

Η Ρίτα είχε συμπράξει τότε με τη Γλυκερία και με την άλλη μεγάλη του Ισραήλ, την πρόωρα χαμένη Οφρα Χάζα (γνωστή μας από το «Elo Hi» του Γκόραν Μπρέγκοβιτς, για την ταινία «Βασίλισσα Μαργκό», που το ελληνικό κοινό το αγάπησε με στίχους Λίνας Νικολακοπούλου ως «Θεός αν είναι»). Και οι τρεις ερμήνευσαν στο στούντιο ένα μακρόσυρτο συγκινητικό τραγούδι για «Τρεις μητέρες», μία χριστιανή, μία Εβραία και μία μουσουλμάνα που θρηνούν τα δεινά της αιώνιας διαμάχης. Τραγούδι που αποδίδεται στον Αντώνη Βαρδή, στην ελληνική εκδοχή του («Μοναχικές Γυναίκες») και μπήκε στα CD και των δύο. Πέρυσι, στο Φεστιβάλ Τζαζ της Κωνσταντινούπολης οι δύο ερμηνεύτριες συναντήθηκαν ξανά επί σκηνής – μαζί και η Μπούικα – στην ενότητα «Mujeres de Agua» του διάσημου ισπανού παραγωγού Χαβιέ Λιμόν.

Στη διαφορετικότητα και τη δύναμη των πολιτισμών πιστεύει ακράδαντα η Ρίτα. Και αυτή η πίστη της αντανακλάται στα τραγούδια και στα «πολυπολιτισμικά» βιντεοκλίπ της, στα οποία συνήθως ο φακός εστιάζει και στα υγρά εκφραστικά μάτια της (άλλο «σήμα κατατεθέν» της).

Τα μάτια που πρωτάνοιξαν σε μια «πιο ευρωπαϊκή, πιο πολύχρωμη Τεχεράνη, η οποία πλέον είναι τόσο μα τόσο σκοτεινή» όπως λέει. Και οι εκατοντάδες χιλιάδες φαν της στο Ιράν την ακούνε, κατεβάζοντας διαδικτυακά τα απαγορευμένα, ως «δυτικά», τραγούδια της – χώρια ότι ο ιρανός Πρόεδρος Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ έχει δηλώσει ότι κάθε τι ισραηλινό πρέπει να σβηστεί από τον χάρτη. Σαν πράξη αντίστασης οι νεώτεροι ιρανοί θαυμαστές της άκουγαν τη Ρίτα – ακόμη και στην άρια του Κάλαφ «Nessun Dorma» από την «Τουραντότ» του Πουτσίνι! Ακόμη περισσότερο το τελευταίο της άλμπουμ, «My Joys», τραγουδισμένο στη γλώσσα τους, τα φαρσί.

Η Ρίτα ξέρει τι ζητάει. Δεν είναι τυχαίο ότι δηλώνει πάντα πως θέλει «να κάνει world music» ακόμη και όταν πλησιάζει κάποια ροκ μπάντα της θετής πατρίδας της που την αγκάλιασε τόσο τρυφερά, αλλά και τόσο σφικτά.

Την παλιά, πολύχρωμη, φωτεινή Τεχεράνη θα ήθελε, λέει, να ξαναβρεί. Να δώσει εκεί μια συναυλία. Αυτό είναι το όνειρό της.

«Και το Μπρόντγουεϊ;» τη ρωτούν ισραηλινά και διεθνή μέσα. «Και το Μπρόντγουεϊ» απαντά. «Αν έχουν καμιά καλή ιδέα για μένα οι παραγωγοί του». Αλλωστε, «ελπίζω ότι με τη μουσική και το τραγούδι μπορούμε να ζούμε ο ένας δίπλα στον άλλο», όπως είπε και στο πολιτικό – κατά τα ειωθότα, ακόμη και από τον Πρόεδρο Ομπάμα – μήνυμά της προς τους ιρανούς φίλους της για το Norouz, το Νέο Ετος. «Αυτό είναι που θα μας κρατήσει».