Ο κατάσκοπος της Καζαμπλάνκας

Δημοσιογράφος στο Παρίσι του Χέμινγουεϊ, εραστής της Μάρλεν Ντρίτριχ στο Βερολίνο, σταρ για τους σταρ του Χόλιγουντ, επαναστάτης στο Μεξικό, μυστικός πράκτορας του Στάλιν. Ο Οτο Κατς ήταν ο άνθρωπος με τα χίλια πρόσωπα. Ή, μάλλον, ο άνθρωπος με τις εννέα ζωές, όπως τιτλοφορείται η βιογραφία του που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Bantam Books.

Για να πιάσει κανείς το νήμα από την αρχή, πρέπει να φτάσει στην Πράγα. Εκεί γεννήθηκε τον Μάιο του 1895 ο Οτο Κατς από μια οικογένεια εύπορων Εβραίων. Σαν εβραίος κοσμοπολίτης μεγάλωσε και ο ίδιος. Πολύγλωσσος και ευρυμαθής, ήταν το είδος του διανοουμένου που κυκλοφορούσε με άνεση στα σαλόνια της τσεχικής πρωτεύουσας και γοήτευε όλους τους τύπους των γυναικών. Ανάμεσά τους ήταν κάποιες «κυρίες του Κρεμλίνου», όπως ονομάζονταν οι ρωσίδες αριστοκράτισσες που είχαν ορκιστεί πίστη στην Κόκκινη Επανάσταση για να σώσουν τη ζωή τους. Σε αυτόν τον κόσμο, ο Οτο Κατς ήταν γνωστός ως ένας ασυμβίβαστος αντιφασίστας και ορκισμένος εχθρός του ναζισμού που έγραφε πύρινα άρθρα κατά του Αδόλφου Χίτλερ. Σε έναν άλλο κόσμο, όμως, αυτόν της κατασκοπείας, ήταν γνωστός από τη δεκαετία του 1920 όταν το Βερολίνο έγινε ο τόπος των δύο πιο σημαντικών γνωριμιών της ζωής του.

Ο ΓΑΛΑΖΙΟΣ ΑΓΓΕΛΟΣ. Σε εκείνο το Βερολίνο του Μεσοπολέμου, για την ακρίβεια σ’ ένα από τα πιο κακόφημα καμπαρέ του, ο Κατζ είχε γνωρίσει μια πανέμορφη τραγουδίστρια. Το όνομά της ήταν Μάρλεν Ντίτριχ. Η σχέση τους ήταν θυελλώδης αλλά δεν κράτησε παρά μερικούς μήνες. Ο Κατς ορκιζόταν, πάντως, ότι με τον Γαλάζιο Αγγελο είχαν παντρευτεί πριν χωρίσουν οι δρόμοι τους.

Ο κοσμοπολιτισμός ήταν το κλειδί με το οποίο ο Κατς άνοιγε όλες τις πόρτες. Στην Πράγα είχε γνωρίσει τον Κάφκα, στο Βερολίνο τον Μπέρτολτ Μπρεχτ και τον Μπίλι Γουάιλντερ που ετοίμαζε τις βαλίτσες του για την Αμερική. Αλλά η πιο σημαντική γνωριμία ήταν ένας Γερμανός από τη Θουριγγία που είχε συνοδεύσει τον Λένιν σε εκείνο το διάσημο ταξίδι με το τρένο από τη Ζυρίχη στην Αγία Πετρούπολη. Το όνομά του ήταν Βίλι Μίντζενμπεργκ. Ηταν ο πρώτος γραμματέας της Νεολαίας της Σοσιαλιστικής Διεθνούς και επικεφαλής του τμήματος προπαγάνδας του Κομμουνιστικού Κόμματος Γερμανίας την εποχή της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Ο Γκέμπελς τον θαύμαζε. Και ο Κατς, όμως, έβρισκε στο πρόσωπό του το διαβατήριο που τον οδήγησε στην αυλή του Στάλιν. Λίγους μήνες μετά τη γνωριμία τους, ο Οτο Κατς πήγε στη Μόσχα για να εκπαιδευτεί. Το καθεστώς τρομοκρατίας και η ανέχεια κάτω από την οποία ζούσε ο σοβιετικός λαός δεν τον πτόησαν. Επέστρεψε στην Ευρώπη με κύρια αποστολή να προπαγανδίζει την κομουνιστική ιδεολογία στους κύκλους που γνώριζε καλύτερα: εκείνους της διανόησης. Και τα κατάφερε περίφημα. Στα πρόσωπα της επιρροής του συγκαταλέγονταν ο Ερνστ Χέμινγουεϊ, ο Τζον Στάινμπεκ και ο Αντρέ Μαλρό, ο Πικάσο, ο Τζον Ντος Πάσος και ο Αντρέ Ζιντ. Η υποδοχή όταν έφτασε στο Χόλιγουντ για να κάνει έρανο υπέρ των Δημοκρατικών του Ισπανικού Εμφυλίου ήταν ένθερμη. Ο Οτο Κατς αποθεώθηκε από τον Τσάρλι Τσάπλιν και τον Γκράουτσο Μαρξ και καταχειροκροτήθηκε από μεγιστάνες των στούντιο.

Ο «ΒΙΚΤΟΡ ΛΑΖΛΟ». Η αγάπη του Χόλιγουντ προς το πρόσωπο του Οτο Κατς ήταν τόσο μεγάλη που λίγα χρόνια αργότερα θα του έδινε μια θέση σε ένα από τα αριστουργήματά του. Ο αντιστασιακός Βίκτορ Λάζλο στην «Καζαμπλάνκα» ήταν ένας κινηματογραφικός ήρωας βγαλμένος από τη ζωή και την ιστορία του.