Ο λαγός, η χελώνα και το δημοψήφισμα

Εκκρεμότητα δεν υπήρξε. Στο τηλεφώνημα που είχε με την Ανγκελα Μέρκελ το πρωί της Παρασκευής, ο Κάρολος Παπούλιας εξήγησε στη γερμανίδα Καγκελάριο ότι μια υπηρεσιακή κυβέρνηση δεν θα μπορούσε, με δεδομένους τους περιορισμούς του Συντάγματος, να προκαλέσει δημοψήφισμα. Παρ’ όλα αυτά, χρειάστηκε να περάσουν εννέα ώρες για να γίνει αυτό γνωστό στα κόμματα και, ύστερα από λίγα λεπτά, στην κοινή γνώμη. Γιατί; Διότι το θέμα ανετέθη από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στον Πρωθυπουργό Παναγιώτη Πικραμμένο. Και αν στην Προεδρία αποδείχθηκαν λαγοί, το Μαξίμου κινήθηκε με ρυθμό χελώνας. Ολα αυτά, ενώ από τις προηγούμενες ημέρες υπήρχαν πολλαπλές ενδείξεις – κεκλεισμένων των θυρών στο Eurogroup αλλά και στην τελετή απονομής του βραβείου Καρλομάγνου στον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε – ότι η «σκέψη» ενός δημοψηφίσματος στην Ελλάδα κέρδιζε έδαφος στη Γερμανία. Και όχι μόνο στο υπουργείο Οικονομικών ή στην Καγκελαρία αλλά και ευρύτερα, αφού και ο Σοσιαλιστής πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου Μάρτιν Σουλτς εμφανίστηκε ένθερμος οπαδός της λύσης του δημοψηφίσματος στις κατ’ ιδίαν συναντήσεις του στην Αθήνα.

Η πρώτη ημέρα – στα θρανία ή στο πρωθυπουργικό γραφείο – είναι αξέχαστη. Αλλά ο υπηρεσιακός Πρωθυπουργός Παναγιώτης Πικραμμένος θα έχει έναν πρόσθετο λόγο να θυμάται την πρώτη του ημέρα στο Μέγαρο Μαξίμου. Οχι μόνο γιατί βρέθηκε να χειρίζεται την πρόταση της Ανγκελα Μέρκελ για δημοψήφισμα μαζί με τις εκλογές της 17ης Ιουνίου. Αλλά και γιατί το Βερολίνο διέψευσε επισήμως την ανακοίνωση που έβγαλε γύρω στις οκτώ το βράδυ ο κυβερνητικός εκπρόσωπος στην Αθήνα. Δεν συμβαίνει συχνά μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα να διαψεύδει την άλλη και μάλιστα για το περιεχόμενο τηλεφωνικής συνομιλίας μεταξύ δύο ευρωπαίων ηγετών.

Προεδρία και Μέγαρο Μαξίμου επιχειρούσαν το Σαββατοκύριακο να μειώσουν τη σημασία του όλου περιστατικού. Ωστόσο, μια ψύχραιμη αποτίμηση της περασμένης εβδομάδας δείχνει ότι το δημοψήφισμα ήταν «στον αέρα» της γερμανικής πολιτικής επικαιρότητας – και όχι μόνο. Ολα άρχισαν στο Eurogroup της Δευτέρας. Εκεί ο υπουργός Οικονομικών Φίλιππος Σαχινίδης άκουσε, μέσα σε όλα τα άλλα, τον γερμανό ομόλογό του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε να αναφωνεί: «Τελικά, κάναμε λάθος που δεν δεχθήκαμε την πρόταση για δημοψήφισμα για το ευρώ στην Ελλάδα». Ο Σόιμπλε φαίνεται ότι είπε τα ίδια μερικές ημέρες μετά και στο Ααχεν όταν έλαβε το βραβείο Καρλομάγνου. Μάλιστα η γερμανική εφημερίδα «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ» γράφει ότι, στο περιθώριο της βράβευσης, έγινε μια κουβέντα μεταξύ «σοφών» της Ευρώπης που κατέληξαν ότι μαζί με τις εκλογές της 17ης Ιουνίου έπρεπε να γίνει και δημοψήφισμα στην Ελλάδα.

Η αναφώνηση των Βρυξελλών είχε μετατραπεί σε σκέψη στο Ααχεν. Δεν την ενστερνίστηκε μόνο η Καγκελαρία. Το ίδιο μήνυμα μετέφερε στους έλληνες συνομιλητές του – συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών αρχηγών – και ο γερμανός Σοσιαλιστής πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου Μάρτιν Σουλτς την Παρασκευή. Αναφορά στο δημοψήφισμα είχε γίνει ήδη από το πρωί της Παρασκευής στο τηλεφώνημα της Μέρκελ στον Παπούλια. Ενώ όμως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είχε ενημερώσει τον Πρωθυπουργό Παναγιώτη Πικραμμένο και το Μαξίμου προετοιμαζόταν να μεταδώσει τα καθέκαστα στους πολιτικούς αρχηγούς, οι γερμανοί δημοσιογράφοι που συνόδευαν τον Σουλτς ρωτούσαν όποιον έβρισκαν: «Τι θα γίνει τελικά με το δημοψήφισμα;».

Οταν αυτό έγινε αντιληπτό, η Προεδρία επικοινώνησε εκ νέου με το Μέγαρο Μαξίμου και ρώτησε γιατί καθυστερεί η ενημέρωση των πολιτικών αρχηγών. Αυτή έγινε τελικά σε δύο δόσεις. Η πρώτη, πριν από τις έξι το απόγευμα, αφορούσε το οικονομικό μέρος της συνομιλίας Παπούλια – Μέρκελ – δηλαδή, την πρόθεση του Βερολίνου να βοηθήσει την Ελλάδα με αναπτυξιακό πακέτο εφόσον συγκροτηθεί σταθερή κυβέρνηση και υλοποιηθεί το πρόγραμμα που έχει συμφωνηθεί με την τρόικα. Η δεύτερη δόση, που αφορούσε το θέμα του δημοψηφίσματος, ήρθε λίγο πριν από την επίσημη ανακοίνωση που έγινε κοντά στις οκτώ το βράδυ. Η καθυστέρηση και η μεθοδολογία των δύο δόσεων φαίνεται να προκάλεσε υπεραντίδραση των κομμάτων που όλα – από τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ έως τον ΣΥΡΙΖΑ και τη ΔΗΜΑΡ – έβγαλαν σκληρότατες ανακοινώσεις.

Η αλήθεια είναι ότι υπήρξε δυστοκία. Ο Παναγιώτης Πικραμμένος, ένας ανώτατος δικαστικός ασυνήθιστος στους γρήγορους ρυθμούς της πολιτικής, υποχρεώθηκε να χειριστεί το θέμα, ενώ, όπως φάνηκε και από όσα είπε στη Βουλή, δεν θεωρούσε πως ήταν δική του αρμοδιότητα. Στο Μαξίμου δεν κατάλαβαν γιατί δεν μπορούσε ο Κάρολος Παπούλιας να ενημερώσει ο ίδιος τους πολιτικούς αρχηγούς. Είναι κάτι που η Προεδρία δεν ήθελε, επικαλούμενη τη θεσμική τάξη, κατά την οποία το ζήτημα αυτό είναι υπόθεση του Πρωθυπουργού. Το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και η τρόικα δεν «αναγνωρίζουν» τον Παναγιώτη Πικραμμένο ως συνομιλητή τους, καθότι υπηρεσιακός, προφανώς περιπλέκει τα πράγματα.

Ατύχημα. Ούτως ή άλλως, φαίνεται ότι έχουμε άλλο ένα ελληνογερμανικό ατύχημα. Οχι μόνο λόγω της διάψευσης από το Βερολίνο. Αλλά γιατί επιχειρείται και αναδρομική διόρθωση της ιστορίας ώστε να φανεί πως δεν υπήρξε αιφνιδιασμός της Αθήνας. Το «Spiegel» γράφει ότι στο Eurogroup ο Σόιμπλε έφερε στη συζήτηση και το θέμα ενός δημοψηφίσματος για την παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη, το οποίο θα μπορούσε να διεξαχθεί παράλληλα με τις εκλογές και μέσω του οποίου οι Ελληνες θα έπρεπε με ένα «ναι» στο ευρώ να δεχθούν και το συμφωνηθέν πρόγραμμα λιτότητας. Ο υπουργός Οικονομικών όμως ούτε τα θυμάται ούτε τα έζησε έτσι. Μάλιστα, η αναφώνηση Σόιμπλε – «δεν έπρεπε να είχαμε εναντιωθεί στο δημοψήφισμα» – δεν ενσωματώθηκε στο σημείωμα που έστειλε μετά το Eurogroup ο Σαχινίδης στο Μέγαρο Μαξίμου αλλά και στον Βαγγέλη Βενιζέλο.