[Διαστάσεις] H ανάπτυξη και ο «Ομηρος»

Η ανάπτυξη είναι μια ωραία λέξη. Και η έμφαση που δίνει σ’ αυτήν ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος της Γαλλίας δημιουργεί ελπίδες ότι θα υπάρξει κάποια διέξοδος στον καταστροφικό δρόμο της λιτότητας που ακολουθείται εδώ και δύο χρόνια στην Ευρώπη. Το κακό είναι ότι η ανάπτυξη όπως την εννοεί ο Φρανσουά Ολάντ είναι διαφορετική από την κατά Μέρκελ ανάπτυξη, η οποία με τη σειρά της διαφέρει από την ιδέα που έχουν στο μυαλό τους ο Μόντι, ο Κάμερον ή ο Μπαρόζο.

Για τον Ολάντ, η ανάπτυξη συνίσταται στη χρησιμοποίηση ευρωπαϊκών πόρων για τη χρηματοδότηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων στους τομείς της ενέργειας ή του περιβάλλοντος. Οπως σημειώνει η «Μοντ», το επιτελείο του δεν έχει υπολογίσει με ακρίβεια το κόστος αυτών των προγραμμάτων. Η ιδέα έχει περισσότερο πολιτικό χαρακτήρα: να σταλεί ένα μήνυμα στους ευρωσκεπτικιστές ψηφοφόρους.

Για τη γερμανίδα Καγκελάριο, πάλι, η ανάπτυξη στηρίζεται στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις – κυρίως στην αγορά εργασίας – και έχει ως προϋπόθεση την αύξηση της ανταγωνιστικότητας. Μόνο τότε είναι βιώσιμη. Η αύξηση των δημόσιων δαπανών είναι κατά την άποψή της καταστροφική. Οσο για τους φιλελεύθερους ηγέτες της Ευρώπης, όπως οι Πρωθυπουργοί της Ιταλίας και της Βρετανίας, η ανάπτυξη περνά από έναν μεγαλύτερο ανταγωνισμό στον τομέα των υπηρεσιών, και ιδίως στην ενέργεια.

Το έργο του γάλλου Προέδρου θα είναι έτσι δύσκολο. Και δεν μπορεί ασφαλώς να περιοριστεί στην προσπάθεια σύνθεσης όλων αυτών των διαφορετικών προσεγγίσεων. Οι ευρωπαίοι πολίτες περιμένουν πολλά από το νέο ζευγάρι Μερκολάντ ή, καλύτερα, Homer (Ομηρος), όπως αποκάλεσε τις προάλλες ένας αναγνώστης των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» το δίδυμο HOllande-MERkel. Η νομισματική ενοποίηση της Ευρώπης μπορεί να διορθωθεί, να βελτιωθεί ή να συμπληρωθεί. Για να έχει ελπίδες όμως να πετύχει, πρέπει να συμπληρωθεί από μια διάσταση που έχει – σκοπίμως – αμεληθεί: την πολιτική ένωση.

Ο Τσβετάν Τοντορόφ δεν έχει υπερβολικές προσδοκίες από τον Ολάντ. Οι Γάλλοι εξέλεξαν έναν «Σιράκ της Αριστεράς», λέει ο 73χρονος ιστορικός και φιλόσοφος σε συνέντευξή του στην «Κοριέρε». Οι αλλαγές που θα γίνουν θα αφορούν περισσότερο το στυλ παρά την ουσία. Ούτε ο ίδιος ο νέος Πρόεδρος ούτε το επιτελείο του, για παράδειγμα, έχουν αναφερθεί στην ανάγκη να ενισχυθούν οι εξουσίες του μοναδικού δημοκρατικού θεσμού της Ευρωπαϊκής Ενωσης, του Ευρωκοινοβουλίου. Ή στην ανάγκη να παραχωρήσουν τα κράτη ένα μέρος της εθνικής τους κυριαρχίας. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να καταπολεμηθεί η κρίση, μπορεί να δοθεί περισσότερη έμφαση στη λιτότητα ή την ανάπτυξη. Τίποτα δεν μπορεί να γίνει όμως αν δεν υπάρξει μια πραγματική πολιτική διαχείριση. Και σ’ αυτό ο Ολάντ δεν έχει ακόμη πάρει θέση.

Η Γαλλία που ονειρεύεται ο φιλόσοφος είναι ειρηνική, μετριοπαθής και ήρεμη. Μένει να αποδειχθεί αν αυτά τα γνωρίσματα θα τη βγάλουν κι από την κρίση.