«Θα ψηφίσω για να τιμωρηθούν!»

Τον πυροβολούσε με ερωτήσεις. Κοφτές, σαφείς, χωρίς ανάσα. Δεν του είχε τηλεφωνήσει για κουβέντα και πολιτική ανάλυση. Της αρκούσε ένα «πολύ», «αρκετά» ή «λίγο». Εστω ένα «δεν ξέρω/ δεν απαντώ». Ο συνομιλητής της όμως εκτροχίασε τον συρμό των ερωτημάτων. Η οργή του δεν χωρούσε σε μονολεκτικές απαντήσεις. «Ούτε για κλητήρες δεν κάνουν», είπε για τους αρχηγούς των δύο μεγάλων κομμάτων. «Θα ψηφίσω για να τιμωρηθούν».

Αυτή ήταν μία από 11 συνομιλίες που ακούσαμε στα γραφεία εταιρείας δημοσκοπήσεων στην Αθήνα. Οι υπεύθυνοι δέχτηκαν να μας φιλοξενήσουν για μία ώρα στο κουβούκλιο της συνακρόασης υπό τους όρους να μην αναφερθεί η ταυτότητα της εταιρείας ούτε και οι ερωτήσεις της έρευνας που ενδεχομένως να αποκάλυπταν τη μεθοδολογία της και τα μυστικά της στον ανταγωνισμό. Τα τηλεφωνήματα που ακούσαμε δεν αποτελούν στατιστικό δεδομένο. Την ίδια στιγμή συμπληρώνονταν δεκάδες άλλα ερωτηματολόγια σε δύο αίθουσες που είχαν στριμώξει τις φωνές 40 ερευνητών. Αποτυπώνουν όμως μια πρωτόγνωρη για τους αναλυτές εικόνα: μια προεκλογική διαδικασία που για πρώτη φορά διεξάγεται υπό καθεστώς οργής.

«Θα προσπαθήσω να τιμωρήσω με την ψήφο μου αυτούς που μας οδήγησαν εδώ, αν και πιστεύω ότι θα βγει τελικά μονοκομματική κυβέρνηση γιατί δεν έχουμε συνηθίσει αλλιώς», είπε μια συνταξιούχος στον δημοσκόπο. «Θα ψηφίσω για αντίποινα Χρυσή Αυγή ή αυτούς τους… Ελληνες, πώς τους λένε; (σ.σ.: εννοούσε το κόμμα Ανεξάρτητοι Ελληνες)… Αυτή τη στιγμή τιμωρώ. Τόσα χρόνια τρέχαμε με σημαίες του ΠΑΣΟΚ και της Νέας Δημοκρατίας στους δρόμους και τι καταλάβαμε;», τόνισε ένας ελεύθερος επαγγελματίας σε άλλον ερευνητή. «Δεν με αγγίζουν οι βουλευτικές εκλογές καθόλου. Από αγανάκτηση και μόνο θα ψηφίσω. Πάντα ΠΑΣΟΚ ψήφιζα και αυτό μουντζώνω τώρα. Θέλω πολυφωνία, όχι αυτοδυναμία», είπε ένας άνδρας στην ένατη συνομιλία που ακούσαμε.

Τα ερωτηματολόγια της έρευνας που παρακολουθήσαμε κανονικά συμπληρώνονταν μέσα σε τρία λεπτά. Κάποια τηλεφωνήματα όμως κρατούσαν έως και διπλάσιο χρόνο. «Αρκετοί έχουν την εντύπωση ότι αντιπροσωπεύουμε το πολιτικό σύστημα. Κάνουν παράπονα σε εμάς και ζητούν να τα μεταφέρουμε στους πολιτικούς», μας είπε μια ερευνήτρια στο διάλειμμά της. Τα τηλεφωνήματα για τις δημοσκοπήσεις γίνονται συνήθως απογεύματα, 16.30-21.30. Καλούν μόνο οικίες από μια λίστα χιλιάδων τηλεφώνων που έχουν καταχωρίσει σε βάσεις δεδομένων. Τα ερωτηματολόγια συμπληρώνονται ηλεκτρονικά και τα αποτελέσματα αναλύονται αυτόματα από ειδικό λογισμικό που έχει αναπτύξει η κάθε εταιρεία για να βγουν οι πίτες με τα ποσοστά. Υπάρχουν ερωτήσεις που δεν δημοσιεύονται στον Τύπο. Και άλλες που γίνονται για να σταθμίσουν έπειτα οι εταιρείες – όσο είναι δυνατόν – την ειλικρίνεια των πολιτών. Σε έρευνες για πρόθεση ψήφου ως ελάχιστο δείγμα λαμβάνονται τα 1.000 άτομα για να είναι αποδεκτά και τα περιθώρια στατιστικού σφάλματος.

«Εφέτος συναντούμε μεγαλύτερη άρνηση από κάθε άλλη φορά. Συνήθως όσοι έχουν τον αέρα της νίκης μάς μιλούν άνετα. Τώρα φαίνεται ότι οι περισσότεροι έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στα κόμματα», είπε μια υπάλληλος της εταιρείας που επισκεφτήκαμε. Το συγκεκριμένο επάγγελμα είναι, όπως μας εξήγησαν συνάδελφοί της, και ένας τρόπος να ξεφεύγουν από τον μικρόκοσμό τους, να ακούν ανθρώπους που ίσως δεν θα εντάσσονταν ποτέ στον προσωπικό τους κύκλο. Για τις θέσεις όσων πραγματοποιούν τις τηλεφωνικές συνεντεύξεις οι εταιρείες δεν προσλαμβάνουν στατιστικολόγους ή πολιτικούς αναλυτές. Στα γραφεία όπου βρεθήκαμε συναντήσαμε νοικοκυρές, φοιτητές και νέους – κυρίως – που έκαναν μεροκάματα με αυτή τη μορφή ημιαπασχόλησης (πέντε ώρες δουλειάς με διαλείμματα όσο κρατάει ένα τσιγάρο ανά μία ώρα). Για τις θέσεις αρκεί κάποιος να μην πλατειάζει στο ακουστικό – και, πάνω απ’ όλα, να είναι εχέμυθος. Οι υπάλληλοι δεν μιλούν προς τα έξω για τα ερωτηματολόγια. Δίνουν όμως το πολιτικό στίγμα σε συγγενείς και φίλους όποτε τους ρωτούν.