Εγκλωβισμένοι στην «πρακτική άσκηση» και τη «μερική απασχόληση» των λίγων ευρώ

Ο 28χρονος Ιταλός Τζιάκομο Ρόσο αποφοίτησε το 2009 από το Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστήμιου του Τορίνο. Εξειδικεύθηκε στη Σύγχρονη Ιστορία αλλά δεν εργάστηκε ποτέ στον κλάδο του. Για μήνες έστελνε παντού δεκάδες βιογραφικά. Η μόνη θετική απάντηση για εργασία ήρθε από μια μη κυβερνητική οργάνωση, λέει σε τηλεφωνική επικοινωνία με «τα ΝΕΑ». Του πρόσφεραν μια θέση «πρακτικής άσκησης με μερική απασχόληση» και μηνιαία αμοιβή 190 ευρώ. Ωστόσο, τα καθήκοντά του ήταν αυτά ενός κανονικού υπαλλήλου. Τα χρήματα κάλυπταν μόνο τα μηνιαία έξοδα σίτισής του – λέει – και τα Σαββατοκύριακα εργαζόταν ως πωλητής σε εμπορικό κέντρο για να καλύπτει τα υπόλοιπα.

Η ιστορία του Τζιάκομο δεν είναι ασυνήθιστη. Εν μέσω ευρωπαϊκής οικονομικής κρίσης, όλο και περισσότεροι νέοι πτυχιούχοι που αδυνατούν να βρουν δουλειά εγκλωβίζονται σε θέσεις πρακτικής άσκησης, οι οποίες αποδεικνύονται είτε δουλειές μερικής απασχόλησης είτε εθελοντική εργασία. Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Νέων, μιας μη κυβερνητικής οργάνωσης με έδρα τις Βρυξέλλες που έχει ως στόχο την άσκηση πιέσεων στα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ενωσης για ζητήματα νεανικής απασχόλησης, 63% των ευρωπαίων νέων έχουν συμμετάσχει σε δύο προγράμματα πρακτικής άσκησης, ενώ περίπου ένας στους τέσσερις σε τρία και περισσότερα. Από αυτούς οι μισοί αποζημιώνονται για την εργασία τους, ενώ μόνο το 25% κερδίζει αρκετά χρήματα ώστε να μπορεί να επιβιώσει χωρίς την υποστήριξη του οικογενειακού περιβάλλοντος.

ΓΚΡΙΖΑ ΖΩΝΗ. «Οι νέοι που συμμετέχουν σε προγράμματα πρακτικής άσκησης σε ολόκληρη την Ευρώπη βρίσκονται σε μια “γκρίζα εργασιακή ζώνη”. Δεν είναι ούτε εργαζόμενοι ούτε άνεργοι ούτε φοιτητές», λέει στα «ΝΕΑ» ο Πίτερ Ματιάζιτς, πρόεδρος του Φόρουμ. Η απουσία επίσημων στοιχείων για την πρακτική άσκηση στην Ευρώπη καθώς και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των εκπαιδευομένων σε πολλές χώρες της ΕΕ οδήγησαν την οργάνωση στη διενέργεια μιας πανευρωπαϊκής έρευνας ως μια πρώτη προσπάθεια αποτύπωσης της κατάστασης, η οποία μέχρι τότε βασιζόταν σε μεμονωμένες παρατηρήσεις. Η έρευνα ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2011 και διήρκησε τέσσερις μήνες. Οι ερευνητές απέστειλαν – μέσω σελίδων κοινωνικής δικτύωσης – περίπου 3.600 ερωτηματολόγια σε νέους εκπαιδευόμενους και τους ρώτησαν για τον αριθμό των πρακτικών ασκήσεων που πραγματοποίησαν, τη χρηματοδότηση της μαθητείας τους και την αμοιβή τους. Επίσης, τους ζήτησαν να αξιολογήσουν την εμπειρία και έλαβαν 3.028 συμπληρωμένα ερωτηματολόγια. Οπως προέκυψε, το 26% των μαθητευομένων ήταν πτυχιούχοι πανεπιστημίου, ενώ 32% είχαν ολοκληρώσει και τις μεταπτυχιακές τους σπουδές.

«Παρ’ όλο που η έρευνα του Φόρουμ δεν είναι αντιπροσωπευτική, αν λάβουμε υπόψη μας τον τρόπο με τον οποίο διεξήχθη – δηλαδή διαδικτυακά και εθελοντικά -, είναι μια έρευνα με εξαιρετικά ενδιαφέροντα αποτελέσματα», λέει στα «ΝΕΑ» ο Μασιμιλιάνο Μασκερίνι, ερευνητής στο Ευρωπαϊκό Ιδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας. Ο ίδιος εντοπίζει το πρόβλημα αυτού του είδους νεανικής απασχόλησης στον εργασιακό χρόνο που σπαταλιέται. Οπως λέει, οι νέοι που πραγματοποιούν πολλές πρακτικές ασκήσεις «επενδύουν» σε αυτές για διάστημα που ισοδυναμεί τουλάχιστον σε ένα ημερολογιακό έτος, χωρίς η προϋπηρεσία τους να οδηγεί απαραίτητα στην εύρεση μόνιμης εργασίας.

ΑΚΤΙΒΙΣΜΟΣ. Ιστορίες σαν του Τζιάκομο περιγράφει στο βιβλίο της «Η δημοκρατία των εκπαιδευομένων: Πώς να αποφύγετε να χρησιμοποιηθείτε» και η ιταλίδα δημοσιογράφος Ελεονώρα Βολτολίνα. Τα τελευταία δύο χρόνια μελετά τις συνθήκες της πρακτικής άσκησης στην Ιταλία, ενώ διευθύνει μια συμβουλευτική ιστοσελίδα για νέους μαθητευόμενους. «Οι νέοι εκπαιδευόμενοι είναι ο μεγάλος ασθενής της Ευρώπης», λέει. «Είναι καιρός η Ευρωπαϊκή Ενωση να ενδιαφερθεί για τις συνθήκες εργασίας τους και τα εργασιακά τους δικαιώματα». Η πρωτοβουλία της δεν είναι μοναδική στην Ευρώπη. Οπως εξηγεί, τα τελευταία χρόνια πολλές είναι οι μη κυβερνητικές οργανώσεις – όπως οι Ανώνυμοι Εκπαιδευόμενοι (Interns Anonymous) στην Αγγλία, η Γενιά της Πρακτικής Ασκησης (Platform Generation Praktikum) στην Αυστρία και η Ομάδα Δράσης για μια Επισφαλή Γενιά (Action Group Génération Précaire) στη Γαλλία – που υποστηρίζουν τα δικαιώματα των νέων μαθητευομένων.

Χθες η Επιτροπή εγκαινίασε την εκστρατεία «We Mean Business» με σκοπό να ενθαρρύνει τις εταιρείες σε πανευρωπαϊκό επίπεδο να προσλάβουν ασκούμενους, ώστε να ενισχυθούν οι δεξιότητες των νέων και να δοθεί ώθηση στην απασχολησιμότητα. Την περίοδο 2012-2013 θα υποστηρίξει οικονομικά 280.000 τοποθετήσεις ασκουμένων στο πλαίσιο των προγραμμάτων Leonardo da Vinci και Erasmus. Οπως δήλωσε η επίτροπος Εκπαίδευσης, Πολιτισμού, Πολυγλωσσίας και Νεολαίας Ανδρούλα Βασιλείου, «η εκστρατεία θα ενισχύσει τις προσπάθειες των κρατών – μελών για την καταπολέμηση της ανεργίας των νέων, η οποία έχει φτάσει σε απαράδεκτα υψηλά επίπεδα σε ορισμένες χώρες της ΕΕ».