Κλειστά στόματα στην Ιταλία, στον αέρα η ελληνική συμφωνία

«Ανακάλυψα ότι τουλάχιστον μία χώρα στα μέσα της δεκαετίας του 1990 χρησιμοποιούσε συμφωνίες swap για να βελτιώσει τα στοιχεία του ελλείμματός της. Αυτό γινόταν εις βάρος των μελλοντικών της ελλειμμάτων, πιθανότατα πληρώνοντας μεγαλύτερο τίμημα στο αντισυμβαλλόμενο μέρος από ό,τι χρέωναν οι αγορές εκείνη την περίοδο, ώστε να αποζημιώσει τον αντισυμβαλλόμενο για τους κινδύνους που εγείρονται από μια τέτοια συμφωνία». Ακόμη και σήμερα, πάνω από μία δεκαετία μετά την αποκάλυψη της χρήσης swaps για το μακιγιάρισμα του ελλείμματος «από μεγάλη ευρωπαϊκή χώρα», ο ιταλός οικονομολόγος Γκουστάβο Πίγκα αρνείται να κατονομάσει την κυβέρνηση που εφάρμοζε τη συγκεκριμένη πρακτική. Οπως στις αρχές του 2001, όταν έγραψε την έκθεσή του για τα ερωτήματα που εγείρονται από τη χρήση πολύπλοκων χρηματοοικονομικών προϊόντων από διαχειριστές δημόσιου χρήματος, έτσι και σήμερα ονομάζει τη χώρα αυτή «Μ» και το αντισυμβαλλόμενο μέρος «Ν».

Ωστόσο, κάποια από τα στοιχεία της συμφωνίας δείχνουν ότι η κυβέρνηση που χρησιμοποίησε τα swaps για να μειώσει το έλλειμμά της στο 3% και να ικανοποιήσει το κριτήριο του Μάαστριχτ για την ένταξή της στην ευρωζώνη είναι αυτή της Ιταλίας. Οι λόγοι που κάνουν ειδικούς να συγκλίνουν στο συγκεκριμένο συμπέρασμα είναι οι εξής: Πρώτον, η δυσκολία που είχε η Ιταλία να μειώσει το έλλειμμά της κατά 0,2% πριν από την ένταξή της στην ευρωζώνη, σε συνδυασμό με τη δήλωση του Πίγκα στην έκθεσή του ότι «δέκα συμφωνίες σαν αυτή θα μπορούσαν να εξοικονομήσουν 0,2% του ελλείμματος». Επιπλέον, ειδικοί έχουν εντοπίσει ομοιότητες ανάμεσα στα swaps που περιγράφει στην έκθεσή του ο Πίγκα και στο ελληνικό swap με την Goldman Sachs. Αυτό το εύρημα ενισχύει την άποψη ότι πίσω από τη συμφωνία πιθανώς με τους Ιταλούς βρίσκεται η ίδια αμερικανική επενδυτική τράπεζα.

Πριν από μερικές ημέρες ήρθε στο φως της δημοσιότητας άλλο ένα swap των Ιταλών – αυτή τη φορά όχι συναλλάγματος αλλά επιτοκίου -, το οποίο υπογράφηκε το 1994 με τη Morgan Stanley και ανάγκασε το ιταλικό Δημόσιο να καταβάλει στο αμερικανικό χρηματοοικονομικό ίδρυμα 2,57 δισ. ευρώ.

Μέχρι στιγμής οι Ιταλοί δεν έχουν δεχθεί καμία απολύτως «στατιστική» κύρωση, γεγονός που δικαιώνει την τακτική τους να τηρούν σιγήν ιχθύος για τις συμφωνίες swap που έκαναν στο παρελθόν. Για παράδειγμα, όταν ο Γκουστάβο Πίγκα προσέγγισε τους ιταλούς διαχειριστές χρέους στο πλαίσιο της έρευνας που διενήργησε στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, και τους ρώτησε ποια είναι η τρέχουσα αξία των swaps που έχουν κάνει, εκείνοι αρνήθηκαν πεισματικά. «Το ιταλικό λογιστήριο συνεχίζει να αναφέρει με συνέπεια ότι η εμπορική αξία των swaps σε συνάλλαγμα είναι μηδενική, πράγμα που είναι αδύνατο», εξηγεί ο Πίγκα σε υποσημείωση της έκθεσης που δημοσίευσε το 2001.

Από την άλλη πλευρά, μόλις έναν χρόνο μετά την ελληνική συμφωνία με την Goldman Sachs, σημαντικές λεπτομέρειες διέρρευσαν προς τον ξένο Τύπο. Συγκεκριμένα, λέγεται ότι τραπεζικό στέλεχος από την Ελλάδα μίλησε για το θέμα σε δημοσιογράφο που αρθρογραφούσε στο ειδικό περιοδικό «Risk» και μετά εντάχθηκε στο δυναμικό του ειδησεογραφικού πρακτορείου Μπλούμπεργκ, το οποίο έχει κινηθεί κατά της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ζητώντας τη δημοσίευση στοιχείων για το ελληνικό swap. Ετσι, από το 2003 μεγάλο μέρος της συμφωνίας μεταξύ Ελλάδας και Goldman Sachs είχε δει το φως της δημοσιότητας. Και ας υποστηρίζει ο εκπρόσωπος Τύπου της Eurostat σε υπόμνημα που κατέθεσε σε συνέδριο Στατιστικής ότι η υπόθεση έγινε για πρώτη φορά γνωστή από γερμανική εφημερίδα τον Φεβρουάριο του 2010…

«Τι συμβαίνει όταν οι κυβερνήσεις, οι οποίες υποτίθεται ότι ελέγχουν και ρυθμίζουν το σύστημα, αρχίζουν να δρουν ως επενδυτές και πιθανότατα ως κερδοσκόποι; Μπορεί ένας υπουργός Οικονομικών την ίδια ώρα να λειτουργεί ως επενδυτής στις αγορές και ως ρυθμιστής και ελεγκτής των ίδιων αγορών σε διεθνείς οργανισμούς όπως η ΕΕ ή το ΔΝΤ;», αναρωτιέται ο βέλγος οικονομολόγος Ντάνι Κασιμόν.

«Δεν ήθελα και δεν θέλω ακόμη να κατονομάσω τη χώρα και τον αντισυμβαλλόμενο που έκαναν τις συμφωνίες swap, καθώς υπήρχαν και άλλοι. Πρόθεσή μου ήταν να πιέσω τη Eurostat, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και την Κομισιόν να αναλάβουν συλλογική δράση. Η δράση αυτή ήρθε αργά», λέει στα «ΝΕΑ» ο Γκουστάβο Πίγκα.