Οδός Σταδίου, ο δρόμος όπου φυτρώνουν τα λουκέτα

Εφυγαν χωρίς να αφήσουν σημάδια. Μια επιγραφή, μια ταμπέλα, έστω μια στάμπα από τα προϊόντα τους. Τίποτα δεν μαρτυρά την προηγούμενη χρήση αυτού του χώρου στο βάθος της εμπορικής στοάς στην οδό Σταδίου 51. Ακόμα και οι προθήκες έχουν ξηλωθεί. Στο δάπεδο η σκόνη έχει σχηματίσει μπαμπακιές. Και στην πόρτα έχει μπει η σφραγίδα της απαξίωσης: η γνωστοποίηση της δικαστικής επιμελήτριας για έξωση του ενοίκου λόγω μη καταβολής μίσθωσης. Κολλημένη εκεί από τις 26 Νοεμβρίου 2010.

Παρά την ασύγκριτη κεντρικότητά της η οδός Σταδίου έχει χάσει την παλιά, εμπορική της αίγλη. Ο άξονας που ενώνει τρεις μεγάλες πλατείες -Σύνταγμα, Κλαυθμώνος, Ομόνοια- και ισάριθμους σταθμούς μετρό έχει μετατραπεί σε δρόμο των λουκέτων. Ερευνα της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ελληνικού Εμπορίου τον Αύγουστο του 2010 κατέγραψε κλειστά καταστήματα σε ποσοστό 24,6%. Δύο χρόνια μετά το αντίστοιχο ποσοστό έχει ανέβει στο 42%. Τα κατεβασμένα ρολά δεν ξανασηκώθηκαν και στα κενά μαγαζιά προστέθηκαν νέα. Η τελευταία καταγραφή της ΕΣΕΕ εντόπισε 135 κλειστές επιχειρήσεις (όχι μόνο εμπορικές αλλά και μεταποιητικές ή παροχής υπηρεσιών) σε σύνολο 322. Περπατήσαμε τη Σταδίου και μετρήσαμε βήμα- βήμα όσα εμπορικά καταστήματα βιτρίνας είναι κλειστά (εκτός από τράπεζες και καφέ). Συνολικά φτάνουν τα 88. Από αυτά, τα 54 βρίσκονται μέσα στις εμπορικές στοές εκατέρωθεν του δρόμου.

Η κρίση δεν τρύπωσε μόνο εκεί. Σκαρφάλωσε και στους ορόφους των κτιρίων που βλέπουν στη Σταδίου. Μέχρι και τα μέσα του ’80 δεν έβρισκες ξενοίκιαστο γραφείο. Το Πρωτοδικείο Αθηνών δεν είχε φύγει ακόμα. Στα κτίρια γύρω του στριμώχνονταν στα γραφεία καρέκλα, γραφομηχανή και δακτυλογράφος. Σήμερα μετρήσαμε σε αυτά 43 ενοικιαστήρια και 16 πωλητήρια. Με τιμές μίσθωσης που δεν θυμίζουν αλλοτινές εποχές: στα 120-160 ευρώ τα 19 τ.μ., στα 200-240 ευρώ τα 50 τ.μ. Ολόκληροι όροφοι έχουν μείνει κενοί. Εξι κτίρια ρημάζουν από την εγκατάλειψη. Ενα από αυτά, το Μέγαρο Αθηνογένους στον αριθμό 50, είναι έρημο για περίπου τρεις δεκαετίες. Το 1989 είχε περιέλθει στην Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία που σχεδίαζε διατήρηση της πρόσοψης με τις ιωνικές παραστάδες και ανέγερση οκταώροφης οικοδομής πίσω του. Η γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων ήταν αρνητική και έκτοτε το κτίριο καταρρέει.

«Δεν είχα δει στα τόσα χρόνια που έχω εδώ αντίστοιχη υποβάθμιση», λέει ο Γιώργος Κουτρούλης, έμπορος παπουτσιών και τσαντών στη Σταδίου από τα τέλη του ’50. «Το Κέντρο είναι ο καθρέφτης μιας πόλης. Δεν πρέπει να έχει αυτή την εικόνα». Την ώρα που μιλάμε, στο απέναντι κτίριο που στέγαζε πολυεθνική αλυσίδα ειδών ένδυσης, άνδρες μεταφορικής εταιρείας κουβαλούν τα εμπορεύματα σε κούτες μετακόμισης. Στα τελευταία επεισόδια της 12ης Φεβρουαρίου κουκουλοφόροι επιχείρησαν να κάψουν το κτίριο. Ο γιος του Κουτρούλη έσβησε τη φωτιά με πυροσβεστήρα πριν επεκταθεί. Στα κατεβασμένα ρολά κάποιος έχει γράψει: «Εχουμε πόλεμο». Υπάλληλοι του καταστήματος που αμπαλάρισαν το εμπόρευμα ξαποσταίνουν στο πεζοδρόμιο. «Είναι δύσκολη περίοδος», παρατηρεί ο μαγαζάτορας. «Χθες πούλησα ένα ζευγάρι μόνο. Σήμερα κανένα». Μιλάει για ένα γειτονικό κατάστημα όπου έπειτα από διαπραγματεύσεις ο έμπορος έριξε το ενοίκιο από τα 6.500 ευρώ (τιμή προ πενταετίας για τα 200 τ.μ.) στα 1.500 ευρώ.

Η Σταδίου ήταν ανέκαθεν δρόμος καταστημάτων κυρίως ανδρικής ένδυσης. Σήμερα έχουν βρει στέγη εκεί – όπως και σε πολλές γειτονιές της Αθήνας – ανταλλακτήρια χρυσού. Πλάι σε μεγάλα, παραδοσιακά καταστήματα και κτίρια με γραφεία τραπεζών, παρά την κρίση, μένουν στον δρόμο έμποροι των αναμνήσεων και της ελπίδας. Ενα παλιό φωτογραφείο (ο ιδιοκτήτης του οποίου καθιέρωσε τις χριστουγεννιάτικες πόζες παιδιών με τον Αϊ-Βασίλη στις Πλατείες Κοτζιά και Κλαυθμώνος), μαγαζιά συλλεκτών γραμματοσήμων και σφραγίδων, ένας επισκευαστής γραφομηχανών. Και βαθιά χωμένο σε μια στοά το γραφείο του συλλόγου «Ο Αγιος Νεκτάριος». Ενας «ορθόδοξος, ιεραποστολικός, αντιαιρετικός και αντιβλασφημικός σύλλογος», όπως διαβάζεις στην ταμπέλα του.