[Money diary] Η συνταξιοδοτική κρίση βαθαίνει και απαιτεί καθαρές λύσεις

Η λύση κάθε οικονομικής κρίσης σπέρνει τον σπόρο της επόμενης. Τα συνταξιοδοτικά συστήματα στις ανεπτυγμένες και τις αναδυόμενες οικονομίες δέχονταν ισχυρές πιέσεις πριν ακόμη ξεσπάσει η πρόσφατη μεγάλη ύφεση. Την τελευταία τριετία η λογιστική απαξίωση του παγκόσμιου πλούτου και οι ισχυρές προοπτικές χαμηλών ρυθμών ανάπτυξης έχουν εξασθενήσει περισσότερο τα συνταξιοδοτικά συστήματα. Η αποκατάστασή τους αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις τις επόμενες δεκαετίες και απαιτεί κάτι που σήμερα είναι είδος εν ανεπαρκεία: πολιτικούς που βλέπουν μπροστά.

Μυωπικές προσεγγίσεις. Για την ώρα οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν το συνταξιοδοτικό πρόβλημα ως δημοσιονομικό. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, την επόμενη 20ετία εξαιτίας της γήρανσης του πληθυσμού οι συνταξιοδοτικές δαπάνες θα αυξηθούν κατά 4% του ΑΕΠ των ανεπτυγμένων οικονομιών. Τα ποσά είναι τεράστια. Η αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης και η μείωση των συντάξεων που προτείνονται θα μειώσουν κατά 2,5% την προβλεπόμενη από το ΔΝΤ αύξηση των δαπανών. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές δεν λύνουν, δηλαδή, το δημοσιονομικό πρόβλημα. Επιπλέον, είναι δύσκολο να εφαρμοστούν. Η αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης ας πούμε πως έχει νόημα. Αλλά είναι τελείως ανεδαφικό και απαράδεκτο να υποστηρίξει κανείς τη μείωση των συντάξεων κάτω από το επίπεδο που βρίσκονται σήμερα. Χώρες που προσπάθησαν να περικόψουν συντάξεις, όπως η Σουηδία και η Γερμανία, αναγκάστηκαν να αναστείλουν τα σχέδιά τους.

Ευσεβείς πόθοι. Στην καρδιά του προβλήματος βρίσκεται η ανάγκη για αύξηση και όχι για μείωση των εισοδημάτων των συνταξιούχων. Διότι η μείωση των συνταξιοδοτικών δαπανών αποτελεί ευσεβή πόθο. Οσο λογικό μοιάζει να ζητάς από κάποιον που γερνά καλά να παρατείνει τον εργασιακό του βίο τόσο απεχθές πολιτικά και κοινωνικά είναι να επιδιώκεις να υποβαθμίσεις το επίπεδο ζωής και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη εκείνου που δεν μπορεί να εργαστεί.

Τι μπορεί να γίνει; Μια λύση είναι η θέσπιση υποχρεωτικής ιδιωτικής ασφάλισης, ως συμπληρωματικής τής δημόσιας. Η μερική ιδιωτικοποίηση του ασφαλιστικού συστήματος που επιχείρησε ο Τζορτζ Μπους αποδείχθηκε ως μεταρρύθμιση τοξική. Οι ιδιωτικές συντάξεις δεν μπορούν να αποτελούν μέσο περικοπής των δημοσίων δαπανών ή των φόρων. Πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μέσο για την αύξηση των αποταμιεύσεων. Ως μέσο για την καταπολέμηση της φτώχειας στα γεράματα.