Αλαν Λόμαξ – Ο πρωτοπόρος αρχειοθέτης της παγκόσμιας μουσικής τώρα δικαιώνεται

Είναι δύσκολο να διανοηθούμε στις μέρες μας ότι υπήρξε κάποια εποχή – όχι πολύ παλιά – όπου ο δυτικός κόσμος θεωρούσε περιθωριακά και πρωτόγονα ακούσματα αυτό που αποκαλούμε «παγκόσμια» (ή «έθνικ») μουσική καθώς και «κλασικά» και αδιαμφισβήτητης πλέον σημασίας είδη λαϊκής μουσικής, όπως τα μπλουζ ή τα ρεμπέτικα. Πολύ πριν από την ύπαρξη του Δικτύου, όμως, ο ακαταπόνητος λάτρης των λαϊκών μουσικών ιδιωμάτων Αλαν Λόμαξ είχε οραματιστεί τη δημιουργία ενός παγκόσμιου τζουκ-μποξ, ενός μεγάλου προσβάσιμου φόρουμ όπου θα μπορούσε να παρουσιαστεί, να στοιχειοθετηθεί και να αναλυθεί το υλικό που είχε συγκεντρώσει έπειτα από δεκαετίες έρευνας στις πηγές της παραδοσιακής μουσικής του πλανήτη.

Δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του το 2002, σε ηλικία 87 ετών, η τεχνολογία επιτέλους συγχρονίστηκε με το πνεύμα του Λόμαξ: πάνω από 5.000 ώρες ηχογραφήσεων, γύρω στα 120.000 μέτρα φιλμ, 3.000 βιντεοταινίες, 5.000 φωτογραφίες και τόνοι χειρόγραφου υλικού, η πλειονότητα του οποίου ήταν καταχωνιασμένη σε ξεχασμένα υπόγεια και πατάρια, βρίσκονται στην τελική διαδικασία ψηφιοποίησης. Πάνω από 17.000 τραγούδια θα είναι διαθέσιμα από το ίδρυμα Global Jukebox για ελεύθερο streaming μέχρι το τέλος του μήνα, με την προοπτική πολλά απ’ αυτά να κυκλοφορήσουν με τη μορφή CD ή ψηφιακών downloads.

Γιος του πρωτοπόρου λαογράφου Τζον Λόμαξ, ο Αλαν Λόμαξ ξεκίνησε από την εφηβεία του ήδη το μακρύ του ταξίδι στις ρίζες της παραδοσιακής μουσικής και στις κοινότητες που την ανέθρεψαν, ακολουθώντας τον πατέρα του στα βάθη του αμερικανικού Νότου. Αργότερα, υπήρξε ο πρώτος που ηχογράφησε θρύλους των μπλουζ και της φολκ, όπως ο Μάντι Γουότερς και ο Γούντι Γκάθρι, για να μεταφέρει τις δραστηριότητές του κατά τη δεκαετία του ’50 στην Ευρώπη, όπου δημιούργησε σειρά ανθολογιών με παραδοσιακές μουσικές από την Ιρλανδία, την Ιταλία αλλά και μέρη εκτός της Γηραιάς Ηπείρου.

Μποέμ στην ιδιοσυγκρασία (έπαιζε και τραγουδούσε και ο ίδιος πολλά από τα αγαπημένα τραγούδια που είχε ακούσει στις περιηγήσεις του) και «λαϊκών πεποιθήσεων», είχε υποστηρίξει κατά καιρούς ότι η παγκόσμια λαϊκή πολιτισμική κληρονομιά θα πρέπει να προστεθεί στη λίστα με τις υπέρτατες αξίες μαζί με την ελευθερία του λόγου και την κοινωνική δικαιοσύνη. Αυτά τα στοιχεία της προσωπικότητας είχαν προσελκύσει στην εποχή απόλυτης καχυποψίας του Ψυχρού Πολέμου το έντονο ενδιαφέρον του FBI.

Η παρακολούθηση του Λόμαξ έληξε το 1972, επιτρέποντάς του να αφιερωθεί τις τρεις τελευταίες δεκαετίες της ζωής του στο έργο ζωής που έφερε τον τίτλο «Παγκόσμιο τζουκ-μποξ». Αν υπάρχουν προηγμένες εξωγήινες μορφές ζωής, είναι πιθανό το έργο του Λόμαξ να είναι γνωστό και πέρα από τα όρια του πλανήτη μας, αφού το 1977 ήταν ο βασικός σύμβουλος κατά τη δημιουργία του Χρυσού Δίσκου του διαστημόπλοιου «Βόγιατζερ» που αφέθηκε στο Διάστημα με σάουντρακ – πλάι σε έργα Μπαχ, Μότσαρτ και Μπετόβεν – επιλογές του Λόμαξ από διάσημους μπλουζ, τζαζ, φολκ και ροκ καλλιτέχνες αλλά και ινδιάνικους ύμνους, πνευστά ιθαγενών των Ανδεων, σικελικά μοιρολόγια, πολυφωνική μουσική των Πυγμαίων του Ζαΐρ, ποιμενικά τραγούδια της Βουλγαρίας μεταξύ πολλών άλλων.