[Πρόσωπα] Η Ελα Φιτζέραλντ της Ανατολής

Την αποκαλούν Ελα Φιτζέραλντ της Ανατολής και θεωρείται η πρώτη κυρία της τζαζ στην Ανατολική Γερμανία. Αν και μικροκαμωμένη, η Ρουθ Χόχμαν υπήρξε αληθινός δυναμίτης: διαθέτοντας μια φωνή με άπειρες δυνατότητες, η Ρουθ μπορούσε – και μπορεί, παρά τις οκτώ δεκαετίες που κουβαλά στην πλάτη της – να κάνει το κοινό της να γελάσει, να κλάψει και να ξεσηκωθεί προτού καν τραγουδήσει το ρεφρέν.

Γεννημένη το 1931 στο Αϊζεναχ – γενέτειρα επίσης του Μπαχ – η Χόχμαν ανήκει στις εξέχουσες προσωπικότητες της τζαζ∙ όχι μόνο γιατί ήταν από τις κορυφαίες στο είδος, αλλά κυρίως διότι για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα υπήρξε η μοναδική εκπρόσωπός του στην Ανατολική Γερμανία, πραγματοποιώντας εντυπωσιακές εμφανίσεις με την μπάντα της, τους Jazz Optimisten Berlin, στην τηλεόραση και το ραδιόφωνο μετά την ανέγερση του Τείχους, το 1961.

Εκτοτε η Χόχμαν απέκτησε παιδιά, εγγόνια και δισέγγονα. Ούτε για μια στιγμή όμως δεν διανοήθηκε να παραμερίσει τη μουσική που αγάπησε και υπηρέτησε στα νεανικά της χρόνια. «Πότε δεν ήμουν τόσο πολυάσχολη», αποκαλύπτει με περίσσια χαρά: με αφορμή τη συμπλήρωση 50 ετών στον χώρο της τζαζ, το περασμένο καλοκαίρι έδωσε μία σειρά από συναυλίες και έως τα Χριστούγεννα του 2012 είναι πλήρως απασχολημένη.

Το πρόγραμμά της δεν ήταν πάντα τόσο γεμάτο. Η καριέρα της διακόπηκε στα μέσα της δεκαετίας του ’60, καθώς συνέπεσε με τη σκληρή κρατική πολιτιστική πολιτική. «Δεν τους άρεσε που τραγουδούσα στα αγγλικά», εξηγεί στην «Γκάρντιαν». «Θυμάμαι κάποιον ραδιοφωνικό παράγοντα, ο οποίος μού είχε πει πως δεν μπορούν να αναμεταδώσουν τη συναυλία μας, διότι τραγουδούσα στη γλώσσα του ΜακΚάρθι» – πολέμιος των κομμουνιστών της Δύσης, ο αμερικανός γερουσιαστής περιλαμβανόταν στους μεγαλύτερους εχθρούς της Ανατολικής Ευρώπης. Επισήμως, η τζαζ ουδέποτε απαγορεύθηκε, υποστηρίζει η Χόχμαν. «Πάψαμε όμως να κλείνουμε συναυλίες, ενώ αρκετές ακυρώνονταν την τελευταία στιγμή, με δικαιολογίες του τύπου “δεν υπάρχει ηχολήπτης”».

Πρωτεργάτης στον πόλεμο κατά της τζαζ ήταν ο πρώτος γραμματέας του κόμματος Βάλτερ Ούλμπριχτ, ο οποίος αποφάσισε να πατάξει ό,τι στη συνείδησή του συνδεόταν με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Εως το 1971, οπότε τον διαδέχθηκε ο Εριχ Χόνεκερ και η Χόχμαν μπόρεσε να ανέβει ξανά στη σκηνή, το κοινό της αποτελούσαν αποκλειστικά οι δύο κόρες της.

Με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η Γερμανία απέρριψε για μία ακόμη φορά την κατεξοχήν μουσική του αυτοσχεδιασμού. «Για μερικά χρόνια μετά την πτώση του Τείχους, κανείς δεν ενδιαφερόταν για την τζαζ», επισημαίνει η Χόχμαν. Το σκηνικό έχει αλλάξει ριζικά από τότε, αν και τζαζ συναυλίες πραγματοποιούνται κυρίως στο πρώην Ανατολικό Βερολίνο και συχνά χωρίς κέρδος για τη Χόχμαν. Τίποτα όμως δεν φαίνεται να την πτοεί. Οσο υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να την ακούσουν, υποστηρίζει, εκείνη θα είναι ευτυχισμένη.