Ο τελειομανής μάστορας της σκηνής

Κάθε πρεμιέρα του Λευτέρη Βογιατζή αποτελεί και μια μικρή περιπέτεια. Κάθε παράσταση κι έναν ακόμη δύσκολο τοκετό. Οι πιο υποψιασμένοι θεατές ξέρουν ότι πίσω από κάθε αναβολή πρεμιέρας κρύβεται η εμμονή του στη λεπτομέρεια. Για κάποια σκηνή θα είχε πάλι αμφιβολίες.

Οσο για τους ηθοποιούς, έχουν να κάνουν με έναν σκηνοθέτη που εντοπίζει διαρκώς προβλήματα και πασχίζει να τα λύσει. Που δεν αφήνει τίποτα στη μαγεία του θεάτρου. Φτάνει να ξεθεμελιώνει και να σκάβει το θέατρο για να στεγάσει τις δημιουργικές του διαθέσεις. Πρόβα στην πρόβα, αλλαγή στην αλλαγή μέχρι την τελευταία στιγμή. Η λεπτομέρεια, όπως επιμένει να λέει, είναι η ραχοκοκαλιά.

ΤΟ ΣΛΟΓΚΑΝ. Η μεγάλη διάρκεια των δοκιμών που κρατούν έως την άνοιξη είναι πλέον παροιμιώδης και περιγράφεται με το περιπαικτικό σλόγκαν που κυκλοφορεί στην θεατρική πιάτσα: «Αν δεν ανάψουν οι λαμπάδες της Λαμπρής, πρεμιέρα δεν κάνει ο Βογιατζής».

Μπορεί να μοιάζει σαν να μη γνωρίζει πώς θα είναι αυτό που θέλει να μας παρουσιάσει. Να επιλέγει πάντοτε τον δύσκολο δρόμο. Ξέρει όμως ότι το δυνατό χειροκρότημα θέλει θυσίες. Εχει παραδεχτεί άλλωστε ότι δεν μπορεί να σταματήσει εκεί που το πράγμα φαίνεται να μην πηγαίνει παραπέρα. «Εξαιτίας όμως αυτής της επιμονής, μπορεί να κερδίζω κάτι» έχει πει.

Διαμορφωτής της ελληνικής σκηνής, μοιάζει να πήρε τα ηνία από τον Κάρολο Κουν, ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Λευτέρης Βογιατζής τιμήθηκε με το Μεγάλο Βραβείο Θεάτρου από την Ενωση Κριτικών για την πρόσφατη δουλειά του, το «Θερμοκήπιο» του Πίντερ, και για τη συνολική προσφορά του στο θέατρο.

Σαράντα περίπου χρόνια έχουν περάσει από το πρώτο του επαγγελματικό βήμα στο σανίδι. Οταν το 1973 ερμήνευσε τον ρόλο της γιαγιάς στον «Κυριακάτικο περίπατο» του Ζ. Μισέλ με το Ανοιχτό Θέατρο του Γιώργου Μιχαηλίδη.

Οσο κι αν φτάνει τους ηθοποιούς ώς την αγανάκτηση με την πίεση που τους ασκεί, επιστρέφουν σε εκείνον για μια ακόμη συνεργασία. Ισως επειδή είναι από τους λίγους σκηνοθέτες που τους βοηθεί να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και τις δυνατότητές τους. Εχουν όμως να το λένε: «Αλλος ο Λευτέρης στην ταβέρνα, άλλος στην πρόβα». Είναι το φαινόμενο του τυραννικού σκηνοθέτη που στην παρέα γίνεται ευθύς αμέσως παιδί. Καλλιτέχνης που το ψάχνει, το ταλαιπωρεί. Που πέφτει σε εσωτερικές αντιφάσεις, ρισκάρει και το ευχαριστιέται.

Γεννημένος στην Αθήνα το 1945, έπειτα από σπουδές στην αγγλική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ο Λευτέρης Βογιατζής στράφηκε στο θέατρο, παρακολουθώντας το Σεμινάριο Ράινχαρτ στη Βιέννη και τη Σχολή Κωστή Μιχαηλίδη. Στο ξεκίνημά του συνεργάστηκε με το Ανοιχτό Θέατρο, το Αμφι-Θέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου, την Ελεύθερη Σκηνή – σε μια προσπάθεια ανανέωσης του επιθεωρησιακού κώδικα – και με την Ελλη Λαμπέτη. Ερμήνευσε ρόλους του κλασικού κυρίως ρεπερτορίου ενώ εμφανίστηκε ως «Λυσιστράτη» – τολμηρή κίνηση για την εποχή – στο ανέβασμα της αριστοφανικής κωμωδίας από το Αμφι-Θέατρο.

Σταθμός στην ιστορία του νεοελληνικού θεάτρου στάθηκε η Εταιρεία Θεάτρου «Η Σκηνή» την οποία ίδρυσε μαζί με έξι ακόμη ηθοποιούς το 1981 και την στέγασε στο θέατρο της «Οδού Κυκλάδων». Για τα επόμενα επτά χρόνια ο Λευτέρης Βογιατζής σκηνοθέτησε και έπαιξε στα έργα «Η σπασμένη στάμνα» του Κλάιστ [εναρκτήρια παράσταση της «Σκηνής» σε σκηνοθεσία Βασίλη Παπαβασιλείου, η στήλη του οποίου φιλοξενείται στα ΝΕΑ κάθε Σάββατο (όπως και σήμερα, στη σελίδα 10)] «Οι αγροίκοι» του Κάρλο Γκολντόνι, «Συμφορά από το πολύ μυαλό» του Α. Γκριμπογιέντοφ.

Την περίοδο 1986-87 τιμήθηκε με το βραβείο σκηνοθεσίας Κάρολου Κουν για το «Σε φιλώ στη μούρη» του Γιώργου Διαλεγμένου. Εναν συγγραφέα που αγαπά ιδιαίτερα και ο οποίος του χάρισε κι άλλα βραβεία. Το 1998 τιμήθηκε με το βραβείο σκηνοθεσίας «Φώτος Πολίτης», το βραβείο Κουν και της Ενωσης Ελλήνων Θεατρικών Κριτικών για την παράσταση «Η νύχτα της κουκουβάγιας» του Γιώργου Διαλεγμένου. Το 2005 απέσπασε το βραβείο Κριτικών Θεάτρου και Μουσικής Κάρολος Κουν για το «Bella Venezia» του ίδιου συγγραφέα.

Το 1988 τράβηξε τον δικό του δρόμο με την ίδρυση της Νέας Σκηνής. Με τη συμμετοχή νέων ηθοποιών παρουσίασε κλασικά έργα με διαφορετική ματιά. Εφερε στη σκηνή το σύγχρονο έργο αιχμής θίγοντας ζητήματα που δαγκώνουν τον θεατή ενώ στήριξε το νεοελληνικό έργο.

Σκηνοθέτησε και έπαιξε στις παραστάσεις έργων των Τσέχοφ, Ρίτερ, Ντένε, Μπέρνχαρτ. Παράλληλα, από το 1989 έως το 1991 λειτουργούσε το Εργαστήριο Αρχαίου Δράματος και το 1992 σκηνοθέτησε την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή.

Το καλοκαίρι του 1996, στην Επίδαυρο ερμήνευσε τον Μενέλαο στην παράσταση της «Ελένης» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά. Μακρύς ο κατάλογος των παραστάσεων που σκηνοθέτησε και στις οποίες έπαιξε: «Τέφρα και σκιά» του Πίντερ, «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη, «Το σχολείο των γυναικών» του Μολιέρου, «Το ύστατο σήμερα» του Μπάρκερ. Είναι ο πρώτος στην Ελλάδα που ανέβασε έργο της Σάρα Κέιν («Καθαροί πια» το 2001). Από τους σταθερούς του συνεργάτες η σύντροφος της ζωής του και μεταφράστρια Ειρήνη Λεβίδη.

ΣΤΟ ΣΙΝΕΜΑ. Στο πέρασμά του από την μεγάλη οθόνη συμμετείχε σε τρεις ταινίες του σκηνοθέτη Νίκου Παναγιωτόπουλου: «Μελόδραμα», «Ονειρεύομαι τους φίλους μου» (απέσπασε βραβείο α’ ανδρικού ρόλου στο Φεστιβάλ του Σαν Ρέμο), «Αθήνα – Κωνσταντινούπολη», «Τα οπωροφόρα της Αθήνας».

Η αγάπη του Λευτέρη Βογιατζή για το θέατρο μπορεί να ξεκινά από τη σκηνή. Εκεί όπου συναντά εδώ και τέσσερις δεκαετίες σημαντικούς συγγραφείς και συνεργάζεται με νέους και καταξιωμένους ηθοποιούς. Καταλήγει ωστόσο στην πλατεία. Καθώς είναι από τις περιπτώσεις των σκηνοθετών – ηθοποιών που δεν χάνουν ευκαιρία να βρίσκονται στο κοινό – είναι θαμώνας του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου.

Οταν δεν ασχολείται με τα θεατρικά δρώμενα, επιλέγει να περνά τον χρόνο του στο σπίτι που διατηρεί στο αγαπημένο του νησί, στην Ανδρο. Να ακούει κλασική μουσική – επιθυμία του είναι να ανεβάσει όπερα – και να κάνει γυμναστική. Παρέα με τον ασπρόμαυρο γάτο του, τον Φανερούλη, διαβάζει τα έργα με τα οποία λαχταρά να καταπιαστεί. Δίχως να οραματίζεται το ανέβασμά τους, προσμένει την στιγμή που το κείμενο θα πάρει τον δρόμο για τη σκηνή. Ακόμη κι όταν η υγεία του – όπως συμβαίνει σήμερα, γι’ αυτό ακύρωσε την επόμενη δουλειά του στο Εθνικό Θέατρο – περνά δοκιμασίες.

ΕΙΠΕ
Είμαι απρόβλεπτος, γιατί δεν ξέρω εμένα. Δεν ξέρω τι μπορεί να κρύβω μέσα μου. Αλλες φορές υποκύπτω στη μοιραία κούραση κι άλλες με πιάνει ορμή ξεκινήματος

ΕΙΠΑΝ ΓΙ’ ΑΥΤΟΝ
Είναι ένας σπουδαίος καλλιτέχνης. Ανήσυχος, ακέραιος, αδιαπραγμάτευτος. Ξεχωρίζει σαν τη μύγα μέσα στο γάλα
Νίκος Παναγιωτόπουλος, σκηνοθέτης