Πέταξε το σπουργιτάκι του Στάλιν

Για τον Ιωσήφ Βισαριόνοβιτς Στάλιν ήταν το «σπουργιτάκι του». Αλλά εκείνη δεν αισθανόταν καθόλου έτσι – έζησε τα 85 χρόνια της ζωής της σαν «πολιτική κρατούμενη του ονόματος του πατέρα της», όπως είχε δηλώσει στην τελευταία της συνέντευξη σε μια εφημερίδα του Γουισκόνσιν. Η μοναχοκόρη του πλέον τυραννικού ηγέτη της Σοβιετικής Ενωσης άφησε την τελευταία της πνοή προχθές σε ένα αμερικανικό γηροκομείο έχοντας ζήσει μια ζωή σαν ρωσικό μυθιστόρημα, όπως έγραψαν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», και χωρίς να λύσει τους λογαριασμούς της με τον πατέρα της. Γεννημένη τον Φεβρουάριο του 1926 ως Σβετλάνα Σταλίνια, επιχείρησε πολλές φορές και με διάφορους τρόπους να ξεφύγει από τη σκιά του. Η πρώτη απόπειρα έγινε το 1953: όταν πέθανε ο Στάλιν, η Σβετλάνα πήρε το επίθετο της μητέρας της. Η Ναντιέζντα Αλιλούιεβα, δεύτερη σύζυγος του Στάλιν, είχε αυτοκτονήσει όταν η Σβετλάνα ήταν έξι χρονών. Η ίδια θα μάθαινε την αλήθεια δέκα χρόνια αργότερα. Αλλά η αυτοκτονία της μητέρας της δεν θα ήταν η μοναδική τραγωδία στη ζωή της για την οποία θα ευθυνόταν με κάποιον τρόπο ο πατέρας της. Ο αδελφός της Γιάκοφ άφησε την τελευταία του πνοή σε ένα ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης επειδή ο Στάλιν αρνήθηκε να τον ανταλλάξει με έναν γερμανό στρατηγό που είχε πέσει στα χέρια των Ρώσων. Ο πρώτος της έρωτας, ένας εβραίος σκηνοθέτης, πέρασε μια δεκαετία εξορίας στα γκουλάγκ με εντολή του «πατερούλη». Η μοναχοκόρη τόλμησε να εξομολογηθεί στον πατέρα της έναν δεύτερο έρωτα – και πάλι εβραϊκής καταγωγής. Εκείνος απάντησε με ένα δυνατό χαστούκι.

Ο θάνατος του Στάλιν και η αλλαγή του ονόματος δεν βοήθησαν τη Σβετλάνα να ξεφύγει από τον εφιάλτη της. Ο έρωτάς της για έναν ινδό κομμουνιστή δεν κατέληξε ποτέ σε γάμο επειδή δεν ενέκρινε τη σχέση το καθεστώς. Της έδωσε, όμως, την ευκαιρία να φύγει από τη Σοβιετική Ενωση. Οταν εκείνος πέθανε ξαφνικά στη Μόσχα το 1967, η Σβετλάνα που στο μεταξύ είχε χάσει πολλά από τα προνόμιά της ζήτησε να συνοδεύσει την τέφρα του στο Νέο Δελχί. Εκεί, κατάφερε να ξεφύγει από τους πράκτορες της KGB που τη συνόδευαν και να ζητήσει πολιτικό άσυλο στην πρεσβεία των ΗΠΑ. Ηταν η δεύτερη μεγαλύτερη ψυχροπολεμική ήττα για την Σοβιετική Ενωση, μετά την απόδραση στη Δύση του Ρούντολφ Νουρέγιεφ το 1961. Η Σβετλάνα έφτασε στη Νέα Υόρκη τον Απρίλιο του 1967, όπου την υποδέχθηκαν δεκάδες δημοσιογράφοι. Στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε, κατήγγειλε το «βαθύτατα διεφθαρμένο» σοβιετικό καθεστώς. Η αυτοβιογραφία της, που κυκλοφόρησε έναν χρόνο αργότερα, τής απέφερε περισσότερα από 2,5 δισ. δολάρια. Στο μεταξύ, είχε κάψει δημοσίως το διαβατήριό της δηλώνοντας ότι δεν θα επέστρεφε ποτέ στη Σοβιετική Ενωση και χαρακτηρίζοντας τον πατέρα της «ηθικό και πνευματικό τέρας».

Η Σβετλάνα απέκτησε ένα νέο όνομα το 1970 όταν παντρεύτηκε τον αμερικανό αρχιτέκτονα Ουίλιαμ Ουέσλεϊ Πίτερς. Το ζεύγος χώρισε τρία χρόνια αργότερα αλλά εκείνη θα λεγόταν Λάνα Πίτερς έως το τέλος της ζωής της. Η δεκαετία του 1980 θα την έβρισκε στην Αγγλία με την κόρη της Ολγα και την ίδια να επιχειρεί να αποκαταστήσει την επικοινωνία της με τα δυο παιδιά που είχε αφήσει πίσω στη Σοβιετική Ενωση. Η άρνηση των σοβιετικών Αρχών να επιτρέψουν στον 35χρονο Ιωσήφ να ταξιδέψει στην Αγγλία για να δει τη μητέρα του άνοιξε τον δρόμο της επιστροφής για τη Σβετλάνα στη Σοβιετική Ενωση. Αυτή τη φορά κατήγγειλε τη Δύση – εκεί δεν είχε ζήσει «ούτε μια μέρα ελευθερίας» και αισθανόταν «υποχείριο της CIA». Η κόρη του Στάλιν επανέκτησε τη σοβιετική υπηκοότητα αλλά όχι και την ηρεμία της. Τα παιδιά της άρχισαν να την αποφεύγουν και η ίδια αναζήτησε ένα νέο καταφύγιο με την Ολγα στην Τιφλίδα. Τα επόμενα χρόνια θα αναζητούσε το πολυπόθητο καταφύγιο, μεταξύ άλλων, σε ένα ρωμαιοκαθολικό μοναστήρι στην Ελβετία, σε μια υποβαθμισμένη γειτονιά του Δυτικού Λονδίνου και σ’ ένα τροχόσπιτο χωρίς ηλεκτρικό στο Βόρειο Γουισκόνσιν. «Δεν μπορείς να λυπηθείς για τη μοίρα σου» δήλωσε κάποτε. «Λυπάμαι μόνο που η μητέρα μου δεν παντρεύτηκε έναν ξυλουργό».