[Διαστάσεις] H ανακατανομή της ελπίδας

Ας πετάξουμε για μια στιγμή τις παρωπίδες μας, ας βγούμε από το εθνικό μας καβούκι κι ας προσπαθήσουμε να δούμε την κατάσταση με τα μάτια των άλλων. Θα διαπιστώσουμε τότε ότι η λέξη που χαρακτηρίζει την περίοδο μετά την κατάρρευση του 2007-2008 δεν είναι κατ’ ανάγκη η ύφεση. Για ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη, και κυρίως για τις λεγόμενες χώρες BRIC (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα), η φάση αυτή είναι μια νέα αρχή, μια ανακατανομή της ελπίδας. Μόλις πριν από δέκα χρόνια, οι Ηνωμένες Πολιτείες ονειρεύονταν να γίνουν η νέα ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Σήμερα έχουν καταληφθεί από μελαγχολία, την ίδια μελαγχολία που είχε καταλάβει την Ευρώπη μετά τους πολέμους του 20ού αιώνα. Η καπιταλιστική ευφορία μετακόμισε στη Βραζιλία, στην «Κινδία» (Κίνα+Ινδία). Εκεί, η Ιστορία ξεκινά από την αρχή.

Αυτό είναι το κυριότερο μάθημα του νέου βιβλίου του ιταλού δημοσιογράφου Φεντερίκο Ραμπίνι. Το βιβλίο αυτό είναι μια επιστολή («Προς την Αριστερά μου», Εκδ. Mondadori). Κι όπως επισημαίνει η Μπάρμπαρα Σπινέλλι στη «Ρεπούμπλικα», ο συγγραφέας προσπαθεί να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ερώτημα. Μπορούσαν τα πράγματα να έχουν εξελιχθεί διαφορετικά; Ηταν αναπόφευκτα, στη Δύση, η κυριαρχία των μάνατζερ των hedge funds, η ατιμωρησία των καταχραστών, το ναυάγιο της ελπίδας; Οχι, δεν ήταν. Η κατάσταση σήμερα θα ήταν διαφορετική αν είχαν επικρατήσει ο νόμος, η δημόσια ηθική. Δεν ήταν αναπόφευκτο η Αριστερά – και κυρίως η μεταρρυθμιστική Αριστερά του Κλίντον και του Μπλερ – να υποκύψει στο χάος των αγορών, διευκολύνοντας την ηγεμονία της Δεξιάς και τη μοιραία «απελευθέρωση» των αγορών.

Ο Ραμπίνι δεν διστάζει να μιλήσει για πλουτοκρατία, όσο κι αν τον όρο αυτόν τον χρησιμοποίησαν οι φασίστες εναντίον των δημοκρατιών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, απ’ όπου ξεκίνησε η κρίση, οι ανισότητες είναι οι μεγαλύτερες εδώ κι έναν αιώνα. Και το ίδιο το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, στην τελευταία του έκθεση, αναφέρει ότι είναι πιθανό η κρίση να προκλήθηκε ακριβώς από αυτές τις ανισότητες. Η κρίση αυτή αποκάλυψε επιπλέον μια βαθιά πνευματική διαφθορά των ελίτ: η παρακμή της δυτικής ηθικής ίσως να είναι το γεγονός του αιώνα.

Αν όμως τα πράγματα μπορούσαν να έχουν εξελιχθεί διαφορετικά στο παρελθόν, το ίδιο μπορεί να γίνει και σήμερα. Η διαπίστωση ότι ο πλανήτης δεν κυριαρχείται πλέον από τη Δύση επιτρέπει την ανίχνευση διαφορετικών τρόπων διαβίωσης, που είναι φιλικοί προς το περιβάλλον και κατάλληλοι για την εποχή της ύφεσης. Για να ανακαλύψουμε καινούργιες ιδέες, είναι αρκετό να φορέσουμε τα κοσμοπολίτικα γυαλιά. Και να στρέψουμε το βλέμμα μας προς τα μέρη όπου αναγεννάται η ελπίδα.

Η πραγματική πρόκληση για την Αριστερά – καταλήγει ο συγγραφέας – είναι να ανακτήσει την πολιτιστική ηγεμονία από την αντικρατική Δεξιά. Να πάψει να ζει στο διαρκές ψεύδος. Να μη γίνει ένας «αγνοούμενος πολέμου», σαν τον Ομπάμα, που δεν δίνει πια σημεία ζωής. Να ανακτήσει την πρωτοβουλία, να ορμήσει και πάλι στο κέντρο των εξελίξεων.