[Πρόσωπα] «Oταν δεν γράφω, είμαι καταθλιπτικός»

Στον Φίλιπ Ροθ δεν αρέσει να δίνει συνεντεύξεις, το κάνει μόνο όταν τον πιέζει πολύ ο εκδότης του, και ακόμη και τότε οι λακωνικές απαντήσεις του προκαλούν μερικές φορές αμηχανία στον συνομιλητή του. «Δεν διαβάζω καθόλου μυθιστορήματα», είχε πει τον περασμένο Ιούνιο σε μια βρετανική εφημερίδα, διαψεύδοντας τις ελπίδες του δημοσιογράφου για μια εμβριθή λογοτεχνική ανάλυση από έναν από τους διασημότερους και πολυγραφότερους αμερικανούς συγγραφείς. Ομως στο 52λεπτο ντοκιμαντέρ με τίτλο «Ο Ροθ χωρίς συμπλέγματα», που θα μεταδοθεί απόψε από το κανάλι Arte (ο τίτλος παραπέμπει στο «Σύμπλεγμα του Πορτνόι», το μυθιστόρημα που τον έκανε διάσημο), ο 78χρονος συγγραφέας αφηγείται ιστορίες με χιούμορ, μιλάει για τα νιάτα του, την οικογένειά του, την εβραϊκή ταυτότητά του, για έρωτα και σεξ, για πολιτική, για την ψυχανάλυση και τη διασημότητα.

«Δεν με βλέπω να σταματάω να γράφω. Οταν δεν γράφω, είμαι καταθλιπτικός, αγχώδης. Το γράψιμο με κρατάει μακριά από τη κατάθλιψη», λέει στο ντοκιμαντέρ ο Ροθ, τα βιβλία του οποίου κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις. Αποκαλύπτει πως γράφει όρθιος, σ’ ένα αναλόγιο, και με το χέρι. «Ενα βιβλίο μού παίρνει από ένα ώς τρία χρόνια. Μόλις τελειώσω ένα χειρόγραφο, κάνω μερικά αντίγραφα και τα στέλνω σε φίλους των οποίων εκτιμώ την κριτική», εξηγεί στην ιταλίδα δημοσιογράφο Λίβια Μανέρα, προσθέτοντας πως από τους πρώτους αναγνώστες του είναι η ηθοποιός Μία Φάροου. Δεν του αρέσει να τον περιγράφουν ως εβραιοαμερικανό συγγραφέα («Δεν γράφω εβραϊκά, γράφω αμερικανικά, είμαι Αμερικανός», τονίζει) και, κάποτε που πονούσε πολύ στη μέση, είχε σκεφτεί την αυτοκτονία. «Ομως δεν θέλω να προσθέσω το όνομά μου στον μακρύ κατάλογο των αυτόχειρων συγγραφέων», λέει. «Και θέλω να ξαναδιαβάσω όλα τα βιβλία που αγαπούσα στα νιάτα μου, πριν πεθάνω…».

Μετά τον θρίαμβο του «Συμπλέγματος του Πορτνόι», το 1969, που πούλησε 350.000 αντίτυπα μέσα σ’ έναν μήνα, ο 36χρονος τότε Ροθ δέχθηκε εκατοντάδες επιστολές από γυναίκες και θυμάται πως πολλές περιείχαν φωτογραφίες των θαυμαστριών του με μπικίνι. Στο μυθιστόρημα αυτό, ο Ροθ έθιγε με καυστικό χιούμορ τα πιο σκαμπρόζικα θέματα, περιγράφοντας μεταξύ άλλων τον ήρωά του να αυνανίζεται μ’ ένα μοσχαρίσιο συκώτι… «Ολος ο κόσμος πίστευε πως ο Πορτνόι ήμουν εγώ, άνθρωποι μού φώναζαν στον δρόμο: “Πορτνόι, γεια χαρά!”», θυμάται. «Λατρεύω να γράφω για το σεξ, είναι τεράστιο θέμα! Ομως τα περισσότερα από τα γεγονότα που αφηγούμαι στα βιβλία μου δεν υπήρξαν ποτέ», διαβεβαιώνει, «έστω κι αν χρειάζονται μερικά στοιχεία πραγματικότητας για ν’ αρχίσεις να επινοείς…». Ούτε οι άλλοι ήρωές του, ο Ντέηβιντ Κέπες ή ο Νέιθαν Ζούκερμαν είναι τα άλτερ έγκο του. «Δεν είμαι παρά ένας φουκαράς γέρος που θα πεθάνει σύντομα και για τον οποίο αδιαφορούν οι πάντες», καταλήγει, διαψεύδοντας τα ζοφερά λόγια του μ’ ένα ξέσπασμα γέλιου.