Καταστροφολογίας το ανάγνωσμα

Στώμεν καλώς. Αν θέλουμε πραγματικά τις φωνές διαμαρτυρίας, τις διαδηλώσεις, τις απεργίες, τέλος τις κραυγές αγωνίας, να μην τις αναπολούμε λίγο αργότερα ως τον επιθανάτιο ρόγχο ενός ανθρώπου που ήταν προορισμένος να ξεψυχήσει, αλλά ως πέρασμα σ’ ένα στάδιο πιο υποφερτό, ανθρωπινότερο, χρειάζεται να προσέξουμε τούτη τη στιγμή πάρα πολύ. Είναι δύσκολο να ζητάει κανείς το αδύνατο, αλλά ακόμη και τούτο φαίνεται πιο λογικό απ’ την παραδοχή ότι πρόκειται να καταστραφούμε τελείως.

Αν ένα εκατομμύριο Ελληνες ταλαιπωρούν τα υπόλοιπα εννιά, δεν σημαίνει ότι το ενδεχόμενο της καταστροφής δεν θα μας αγγίξει όλους το ίδιο. Ή σχεδόν όλους με εξαίρεση τους ανθρώπους μιας πολύ χοντρής, βαριάς και βαθιάς εξουσίας που ποτέ δεν έπαψε να υφίσταται όσο συνολική και εκτεταμένη κι αν υπήρξε μια καταστροφή. Ολους τους υπόλοιπους όμως, με όσες και όποιες αναπόφευκτες διαβαθμίσεις, η καταστροφή τούς αφορά στον ίδιο βαθμό. Οσοι επιχειρηματολογούν με το ενδεχόμενο της καταστροφής, με το πρόσχημα να προλάβουν ακόμη μεγαλύτερα δεινά, δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά να επισπεύδουν τις εξελίξεις που θα γράψουν τη λέξη «τέλος». Αδύνατον καθώς είναι για τον οποιονδήποτε να ζει μέσα σε μιαν ατέρμονη αναμονή του τρόμου, ή της δυστυχίας, θα κάνει ό,τι είναι δυνατόν – όσο κι αν ακούγεται παράλογο – να μεταβάλλει σε καθεστώς ολοκληρωτικό τον τρόμο και τη δυστυχία. Οι ξεκάθαρες καταστάσεις έχουν το πλεονέκτημα δυστυχώς να είναι πιο υποφερτές από τις αμφίβολες, τις επαμφοτερίζουσες. Η μακροχρόνια ασθένεια ενός αγαπημένου προσώπου είναι απέραντα πιο βασανιστική από τον θάνατό του πού, αν και τελεσίδικη υπόθεση ο τελευταίος, συμφιλιωνόμαστε συνήθως πολύ γρήγορα μαζί του.

Το θέμα ωστόσο που αξίζει να συζητήσουμε είναι πώς γίνεται κοινωνικά να εθελοτυφλούμε, όταν ιδιωτικά, στην ίδια ακριβώς περιοχή, εισπράττουμε με τη συμπεριφορά μας άριστα. Τι εννοούμε: σε προβλήματα δραματικά οικογενειακής και ιδιωτικής φύσεως αναγνωρίζουμε πως η διόγκωσή τους με τη συζήτηση ή την παραδοχή της επίμαχης διάστασής τους, θα τα κάνει ακόμη δραματικότερα, θα τα επιδεινώσει. Γι’ αυτό και πολύ σοφά φροντίζουμε να περιστείλουμε τη βαρύτητά τους επιλέγοντας τόνους χαμηλούς, διακριτικότητα χωρίς να σημαίνει ότι δεν πονάμε βαθιά, εξοντωτικά.

Γιατί άραγε στη δημόσια ζωή αισθανόμαστε πως αν η φασαρία, ο θυμός και η οργή αντικαταστήσουν τους χαμηλούς τόνους και τη διακριτικότητα, τα πράγματα θα γίνουν καλύτερα; Πότε έγινε κάτι τέτοιο σε περιόδους της Ιστορίας που δεν ήταν ιδεολογικά και πολιτικά γνήσια επαναστατημένες, όπως βέβαια δεν είναι η δική μας εποχή; Οσοι καταστροφολογούν με την πρόθεση να συνετίσουν ή να συγκινήσουν την εξουσία,χρειάζεται να γνωρίζουν – αν δεν το γνωρίζουν μάλιστα πολύ καλά – πως τις συνέπειες της κραδαινόμενης, όταν γίνει πραγματικότητα, καταστροφής, η ίδια ούτε καν θα την αισθανθεί. Η εξουσία ως ένα απόλυτα αυτοτροφοδοτούμενο σύστημα, μπορεί να αναδιπλώνεται και μέσα στις χειρότερες συνθήκες και όχι μόνο να μη ζημιώνει, αλλά να παρουσιάζεται και ωφελημένη. Ως κάτι αναπόφευκτο για τη ζωή των ανθρώπων, η εξουσία μπορεί να επιβιώνει ακόμη και με τις πιο καταδικαστικές κρίσεις εις βάρος της.

Αντίθετα οι άνθρωποι, οι πολλοί, η μάζα, που μπαίνει στον χορό της καταστροφολογίας, χωρίς να το συνειδητοποιεί, κάνει τη διάλυσή της ακόμη βαθύτερη, ανεπίστροφη. Φτάνει να προσέξουμε κάτι πάρα πολύ απλό: μέσα στο κλίμα των ημερών που υποτίθεται πως ό,τι μετράει είναι μόνον η διαχείριση των πολύ μεγάλων εθνικών και οικονομικών θεμάτων, με την προβληματική ωστόσο απόληξη, αναρωτήθηκε κανείς για τις βασανιστικές για τους ανθρώπους καταχρήσεις στα κράσπεδα της δημόσιας κοινωνικής ζωής; Οσον αφορά δηλαδή ένα κράτος που προσανατολισμένο στο επείγον θέμα της ζωής ή του θανάτου του προκαλεί μικρούς καθημερινούς θανάτους σε πολίτες που χωρίς τίποτε να στοιχίζει θα μπορούσε να είχανε αποφευχθεί.