«Οι αναγνώστες δεν είναι τόσο ηλίθιοι όσο νομίζουν οι εκδότες»

Παρατηρώ ότι στο «Κοιμητήριο της Πράγας» σχολιάζετε τον πόλεμο των ιδεών ανάμεσα στον σκοταδισμό και την ελεύθερη σκέψη, όπως κάνατε και πριν από 30 χρόνια στο «Ονομα του Ρόδου»…

Ολα μου τα βιβλία είναι μυθιστορήματα ιδεών! Υπάρχουν βλέπετε αυτοί που δεν τα καταφέρνουν στον έρωτα, οπότε έχουν ανάγκη να βάλουν σεξ στα βιβλία τους. Και οι άλλοι που κάνουν σεξ χωρίς πρόβλημα και δεν χρειάζονται να το βάλουν στα βιβλία τους, οπότε βάζουν ιδέες. Στα μυθιστορήματά μου λοιπόν, το ερωτικό παιχνίδι γίνεται ανάμεσα στις ιδέες. Ακόμη και στον 18ο αιώνα να ζούσα, δεν θα έγραφα τις «Επικίνδυνες σχέσεις» αλλά τον «Καντίντ»!

Οι εποχές στις οποίες τοποθετείτε τα μυθιστορήματά σας συνομιλούν με τη δική μας. Το «… Ρόδο» γράφεται την εποχή που ο Μπερλινγκουέρ συζητά τον ιστορικό συμβιβασμό, το «Κοιμητήριο… » μιλά για το Ριζορτσιμέντο…

Ναι. Ωστόσο θα μπορούσα να το κάνω αυτό ακόμη και γράφοντας για τον άνθρωπο του Νεάντερταλ. Δώστε μου 50 δολάρια και μπορώ να σας βρω αναλογίες με οποιαδήποτε εποχή! Τι εννοώ; Ενας φιλόσοφος που ποτέ δεν αγάπησα, ο Μπενεντέτο Κρότσε έχει πει κάτι σωστό: ότι «κάθε ιστορία είναι μια σύγχρονη ιστορία». Οσο αντικειμενικός και αν είσαι, δηλαδή, δεν παύεις να θέτεις ερωτήματα της δικής σου εποχής. Οσο και να σέβεται ένας ιστορικός τα ντοκουμέντα μιας άλλης εποχής, ο τρόπος που τα επιλέγει και τα ερμηνεύει απαντά στις ανησυχίες του καιρού του. Εάν λοιπόν έχεις και πολιτικούς προβληματισμούς, όπως εγώ, είναι αυτονόητο ότι θα φωτίσεις λ.χ. το θέμα της ελευθερίας και της καταπίεσης κοκ. Οταν έγραφα για τον Μεσαίωνα, εκείνο που πάνω απ’ όλα με ενδιέφερε τότε ήταν ότι επρόκειτο για μια εποχή αβεβαιότητας, εποχή μεταβατική κατά την οποία άλλαζαν όλα και πρώτα οι αξίες.

Αρα διαπαιδαγωγείτε τον αναγνώστη σας;

Κατά κάποιον τρόπο, ναι. Συνήθως το πρώτο κεφάλαιο στα μυθιστορήματά μου είναι δύσκολο, για να του επιβάλλω ένα είδος πειθαρχίας, ώστε αν δεν είναι διατεθειμένος να μπει στη δοκιμασία, να μείνει σπίτι του. Αλλά από εκεί και πέρα δεν τον υποβάλλω διαρκώς σε γυμνάσια. Αν π.χ. κάποιος χαρακτήρας λέει «άμπρα κατάμπρα» δεν έχω την απαίτηση από τον αναγνώστη να καταλάβει ακριβώς τι σημαίνει αυτή η έκφραση. Μου αρκεί το ότι θα ξέρει πως κάποιος είπε «άμπρα κατάμπρα». Αλλες φορές όμως τον βοηθάω συνειδητά, χωρίς να φαίνεται. Κάποια στιγμή π.χ. στο «Ονομα του ρόδου» ο καλόγερος – «ντετέκτιβ» Γουλιέλμος ντε Μπάσκερβιλ φοράει γυαλιά και οι άλλοι μοναχοί τον κοιτάζουν σαν χαμένοι. Με αυτόν τον τρόπο πληροφορώ τον αναγνώστη ότι τα γυαλιά δεν υπήρχαν ακόμη εκείνη την εποχή. Είναι μια τεχνική για να παραξενευτεί και εντέλει να εξοικειωθεί με πράγματα που δεν γνωρίζει. Κάτι παρόμοιο κάνω όταν χρησιμοποιώ λατινικά ρητά. Παρ’ όλα αυτά παραμένει μυστήριο το πώς εκείνο το βιβλίο που ήταν δύσκολο άγγιξε τόσους αναγνώστες σε όλον τον κόσμο. Για μένα αυτό σημαίνει ότι οι αναγνώστες δεν είναι τόσο ηλίθιοι όσο νομίζουν συνήθως οι εκδότες.