O «καλός», ο «κακός» και τα επιτόκια

Με δύο μέτρα και δύο σταθμά αντιμετωπίζουν το θέμα της μείωσης των επιτοκίων η Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ (FED) και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Οπως προκύπτει από τις ανακοινώσεις που έκανε την Τετάρτη ο πρόεδρος της FED, Μπεν Μπερνάνκι, η Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ σκοπεύει να δίνει φθηνό χρήμα στις αγορές, με ουσιαστικά μηδενικά επιτόκια, μέχρι το 2013. Παράλληλα, έχει διατηρήσει μηδενικά τα επιτόκια από τον Δεκέμβριο του 2008, προσφέροντας συνολικά μια πενταετία «φθηνού χρήματος», ώστε να εξασφαλίσει την απαραίτητη ρευστότητα στην αγορά.

Στον αντίποδα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε ήδη δύο φορές το βασικό επιτόκιο του ευρώ μέσα στο 2011 και – μέχρι πριν από κάποιες εβδομάδες, πριν από την κλιμάκωση της κρίσης στην ευρωζώνη – φαινόταν αποφασισμένη να συνεχίσει το κύμα των αυξήσεων.

Οπως αναφέρουν διεθνείς αναλυτές, η διαφορετική πορεία που ακολουθούν οι δύο κορυφαίες κεντρικές τράπεζες του πλανήτη καταδεικνύει τη διαφορά των αντιλήψεων που επικρατεί στις δύο όχθες του Ατλαντικού – με την προσήλωση της FED στην ανάπτυξη και της ΕΚΤ στον πληθωρισμό αλλά και τις πολιτικές πιέσεις που ασκούνται στην Ουάσιγκτον, όπου στεγάζεται η FED, αλλά και τη Φρανκφούρτη, όπου βρίσκονται τα κεντρικά γραφεία της ΕΚΤ.

Σύμφωνα με τους αναλυτές, η κίνηση της FED καταδεικνύει την προσήλωσή της στο δίπολο της ανάπτυξης και της ευημερίας στις αγορές. Ετσι, ανακοινώνοντας το πάγωμα των επιτοκίων, περνά το μήνυμα ότι αδιαφορεί για την αύξηση του πληθωρισμού, αρκεί να καταφέρει να εφοδιάσει το σύστημα με την απαραίτητη ρευστότητα μέσω της οποίας θα εξασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία και ανάπτυξή του. Εξάλλου, και στο παρελθόν η FED φημίζεται για τις δυναμικές της παρεμβάσεις στο μέτωπο των επιτοκίων, καθώς δεν διστάζει να ανακοινώσει κατακόρυφες μειώσεις αν η οικονομία βρίσκεται σε κρίση. Χαρακτηριστικό είναι ότι στις 16 Δεκεμβρίου του 2008 – τρεις μήνες μετά τη χρεοκοπία της Lehman Brothers – έριξε το βασικό επιτόκιο του δολαρίου κατά 0,75 της μονάδας από το 1% στο 0 με 0,25%, όπου βρίσκεται αμετάβλητο μέχρι σήμερα.

Στον αντίποδα, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Ζαν-Κλοντ Τρισέ, έχει κατηγορηθεί ουκ ολίγες φορές για εμμονή στο θέμα της ανάσχεσης του πληθωρισμού, τον οποίο – σύμφωνα με τους επικριτές του – θεωρεί σημαντικότερο από την εξασφάλιση της ανάπτυξης και την ευημερία των δανειοληπτών και των αγορών. Οπως αναφέρεται στο καταστατικό της, στόχος της ΕΚΤ είναι η διατήρηση του ευρωπληθωρισμού κάτω από το επίπεδο του 2% και – κάθε φορά που ξεπερνά το όριο αυτό – η αύξηση των επιτοκίων θεωρείται σχεδόν δεδομένη, παρά τις αντιδράσεις. Ενδεικτικό είναι ότι τις τελευταίες ημέρες κορυφαίοι ευρωπαίοι αξιωματούχοι ζητούν από την ΕΚΤ να προχωρήσει σε μείωση των επιτοκίων, όμως η Φρανκφούρτη δεν φαίνεται να κινείται προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά τουλάχιστον παγώνει τις μελλοντικές αυξήσεις. Εξάλλου, με δεδομένη τη βουτιά στις τιμές του πετρελαίου, ο ευρωπληθωρισμός αναμένεται να αποκλιμακωθεί, επιτρέποντας έτσι στην ΕΚΤ να σταματήσει το ανοδικό κύμα.