Διαπλεκόμενοι και ανεύθυνοι οι οίκοι αξιολόγησης

«Οι οίκοι αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας είναι εξαιρετικά διαπλεκόμενες οντότητες. Στην υπόθεση των τοξικών ομολόγων, η μελέτη μας απέδειξε ότι το 88% των χρεογράφων που είχαν αξιολογηθεί ως ΑΑΑ, δηλαδή με την καλύτερη δυνατή βαθμολογία, υποβαθμίστηκαν σε πολύ χαμηλότερη βαθμίδα, και σε αρκετές περιπτώσεις στη χείριστη – τα λεγόμενα “σκουπίδια”. Θα μου προκαλούσε μεγάλη έκπληξη αν δεν υπήρχαν ατέλειες στις αξιολογήσεις δημοσίου χρέους», λέι ο Ελληνοκύπριος Βύρωνας Γεωργίου, μέλος της αμερικανικής Εξεταστικής Επιτροπής για την Οικονομική Κρίση, η οποία εξέδωσε το τελικό της πόρισμα πριν από πέντε μήνες.

«Λίγο πριν από το ξέσπασμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης το 2008, οι οίκοι είχαν πάρα πολύ κακές επιδόσεις στις αξιολογήσεις τους υπερεκτιμώντας χιλιάδες χρεόγραφα. Πιστεύω ότι τώρα έχουν γίνει υπερσυντηρητικοί ως αντιστάθμισμα για τις αποτυχίες τους στο παρελθόν», επισημαίνει ο κ. Γεωργίου. Γεγονός είναι ότι οι αξιολογήσεις των οίκων προκαλούν οργισμένη αντίδραση της ευρωζώνης ανά τρίμηνο. Εκτός από τις πλέον πρόσφατες υποβαθμίσεις της Πορτογαλίας και της Ελλάδας – στην περίπτωσή μας στη χαμηλότερη βαθμίδα – οργή είχε προκαλέσει τον Μάρτιο ο κατά συρροήν υποβιβασμός της χώρας μας και έξι ελληνικών τραπεζών.

Ο κ. Γεωργίου υποστηρίζει ότι το σύνηθες λάθος με το οποίο «χρεώνουν» τους οίκους είναι η υπερεκτίμηση κατά την αξιολόγηση: «Αν για παράδειγμα είμαι επενδυτής και βασίζομαι στην αξιολόγηση που αναφέρει ότι ένα χρεόγραφο είναι ΑΑΑ (σ.σ.: η καλύτερη δυνατή βαθμολογία), το αγοράσω και αποδειχθεί ότι ποτέ στην πραγματικότητα δεν έπρεπε να έχει αξιολογηθεί έτσι, τότε έχω μία υπόθεση κατά του οίκου. Στην περίπτωση της Ελλάδας όμως, όπου έχουμε υποβάθμιση, δεν μπορώ να ξέρω αν υπάρχει αιτία αγωγής. Για να δώσω κάποια απάντηση θα πρέπει να το συζητήσω με τους Ελληνες αρμοδίους ώστε να αποκτήσω καλύτερη εικόνα για την υπόθεση», λέει ο κ. Γεωργίου, ο οποίος κατάφερε ως νομικός σύμβουλος των εναγόντων στο σκάνδαλο της Enron να εξασφαλίσει για τους πελάτες του αποζημίωση ύψους 7,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, τη μεγαλύτερη που έχει κερδηθεί στην ιστορία. Και αυτή δεν ήταν η μόνη του επιτυχία τα τελευταία 10 χρόνια που ασχολείται με μεγάλες υποθέσεις όπου εμπλέκονται και οι οίκοι: ακολούθησαν οι WorldCom, AOL/Time Warner, United Health κ.ά. «Σε πολλές από αυτές τις περιπτώσεις οι οίκοι είχαν πολύ κακές επιδόσεις στις αξιολογήσεις τους», επισημαίνει στα «ΝΕΑ».

ΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ. Το τελευταίο θερμό επεισόδιο ανάμεσα στην Ευρώπη και τους οίκους αξιολόγησης άρχισε να γράφεται στις 6 Ιουνίου, όταν ο Fitch Ratings ξεκαθάρισε με έκθεσή του τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ακόμα και μια εθελοντική ανταλλαγή ομολόγων μπορεί να θεωρηθεί χρεοκοπία. Αντίστοιχες θέσεις έλαβαν τότε και οι μεγαλύτερες Moody’s και Standards & Poors με διατυπώσεις οι οποίες έδειχναν ότι οι προθέσεις τους μόνο θετικές δεν πρόκειται να είναι. Στις 4 Ιουλίου, η Standards & Poors ανακοίνωσε ότι η μετακύλιση του ελληνικού χρέους βάσει του γαλλικού σχεδίου μπορεί να οδηγήσει σε «επιλεκτική χρεοκοπία». Η θέση αυτή πυροδότησε την αντίδραση της γερμανίδας καγκελαρίου Ανγκελα Μέρκελ, η οποία σε έντονο ύφος δήλωσε: «Οσον αφορά τους οίκους αξιολόγησης, πιστεύω ότι είναι σημαντικό εμείς, και λέγοντας εμείς εννοώ την τρόικα που αποτελείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ΔΝΤ και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, να μη στερηθούμε την ελευθερία μας να αποφασίζουμε». Μόλις λίγες ώρες μετά, η Moody’s υποβάθμισε την Πορτογαλία κατά τέσσερις μονάδες σε επίπεδο «σκουπιδιού» επειδή υπάρχει «έντονη ανησυχία ότι θα χρειαστεί δεύτερος γύρος χρηματοδότησης πριν καταφέρει να επιστρέψει στις αγορές».

ΟΛΙΓΟΠΩΛΙΟ. Και ο πόλεμος φούντωσε: ο γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε έκανε λόγο για αδικαιολόγητη υποβάθμιση ενώ τόνισε ότι το ολιγοπώλιο των οίκων πρέπει να περιοριστεί. Ο πρόεδρος της Κομισιόν Ζοζέ Μπαρόζο είπε ότι η υποβάθμιση της χώρας του εντείνει την αβεβαιότητα για το χρέος της ευρωζώνης. Ο εκπρόσωπος του αρμόδιου για την οικονομία ευρωπαίου επιτρόπου Οικονομικών Ολι Ρεν κατακεραύνωσε τον οίκο επισημαίνοντας ότι η χρονική στιγμή που επέλεξε η Moody’s δεν εγείρει απλώς ερωτήματα «αλλά βασίζεται και σε απολύτως υποθετικά σενάρια που δεν συμβαδίζουν καθόλου με την πραγματικότητα». Ο επίτροπος για την εποπτεία των Οικονομικών Υπηρεσιών Μισέλ Μπαρνιέ επεσήμανε στους οίκους ότι πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί και να τηρούν τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς. Ο Ζαν-Κλοντ Τρισέ δήλωσε στις 7 Ιουλίου ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έδωσε «άμεση απάντηση» στη Moody’s, αποφασίζοντας να συνεχίσει να δέχεται τα ομόλογα της Πορτογαλίας, ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ως πρόεδρος του Eurogroup, τάχθηκε υπέρ της δημιουργίας ευρωπαϊκού οίκου αξιολόγησης και ο ίδιος ο Ρεν επιβεβαίωσε τα σενάρια περί δημιουργίας Ευρωπαϊκού Οίκου, λέγοντας οτι οι λεπτομέρειες θα δοθούν στη δημοσιότητα το φθινόπωρο.