Αντίσταση στους δρόμους της βίας

Δεν χρειάζεται να πάνε στον πόλεμο, ο πόλεμος έρχεται να τους βρει. Από το 2007 έως σήμερα, περισσότεροι από 40.000 Μεξικανοί έχουν χάσει τη ζωή τους στον πόλεμο που διεξάγεται στους δρόμους μεταξύ εγκληματικών οργανώσεων και της κυβέρνησης του Φελίπε Καλντερόν, ενώ υπολογίζεται ότι έχουν απαχθεί σε αυτό το διάστημα από συμμορίες που ζητούν λύτρα από τους συγγενείς τους περίπου 5.000 άνθρωποι. Μέρα με τη μέρα, οι εφημερίδες γράφουν ιστορίες τρόμου για δολοφονίες, αποκεφαλισμούς, αστυνομικούς και πολιτικούς που ενεπλάκησαν στη διακίνηση ναρκωτικών, ενώ όλοι οι δείκτες εγκληματικότητας έχουν εκτοξευθεί. Με ρυθμό πολυβόλου, οι εκδότες κυκλοφορούν βιβλία σχετικά με τα μεγάλα καρτέλ ενώ και το περιοδικό «Forbes» συνεχίζει να συμπεριλαμβάνει στον κατάλογο των πολυεκατομμυριούχων τον Τσάπο Γκουζμάν, τον φυγάδα αρχηγό του καρτέλ της Σιναλόα. Το κακό συνεχίζει να έχει μερίδιο της δόξας στην καθημερινή ζωή του Μεξικού. Στη χώρα δεν υπάρχουν Αρχές με κύρος και αξιοπιστία, η κοινωνία είναι ανήσυχη και τρομοκρατημένη, σαν απούσα, γράφει ο Πάμπλο Ορντάθ στην ισπανική εφημερίδα «El Pais». Ωστόσο τώρα αρχίζουν να έρχονται στο φως ιστορίες απλών ανθρώπων που αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν με αξιοπρέπεια τον φόβο και να κοντράρουν τον τρόμο, πολλές φορές με μοναδική προστασία το γυμνό τους στήθος.

Μια δήμαρχος στο Μιτσοακάν, μία από τις πιο επικίνδυνες περιοχές του Μεξικού, μια ημέρα αφότου δολοφονήθηκε ο σύζυγός της σήκωσε την μπλούζα της, έδειξε το σώμα της και διακήρυξε την απόφασή της να μην παραιτηθεί. Ενας σύμβουλος στο Νουέβο Λεόν στον οποίο εγκληματίες έχουν στήσει ενέδρα τρεις φορές επέζησε χάνοντας όμως αρκετούς από τους σωματοφύλακές του. Ενας ποιητής που έχασε τον γιο του διατρέχει τώρα τη χώρα προσπαθώντας να αφυπνίσει τις συνειδήσεις των πολιτών και την υπερηφάνεια των Μεξικανών. Αυτοί είναι οι νέοι ήρωες.

Ο 45χρονος γιατρός Αρτούρο Βαλενζουέλα εργάζεται στο χειρουργείο του Γενικού Νοσοκομείου της πόλης Χουάρεζ τα τελευταία τρία χρόνια και σχεδόν κάθε εβδομάδα χειρουργεί δύο, τρεις σκληρούς τύπους οι οποίοι πολύ εύκολα μπορούν να σκοτώσουν τους αντιπάλους τους εάν δεν προλάβουν εκείνοι να πυροβολήσουν πρώτοι. Συχνά σκέφτεται να φύγει από το Μεξικό μαζί με την έφηβη κόρη του, καθώς έχει και την καναδική υπηκοότητα. Μόνο τα σύνορα χωρίζουν την πόλη Χουαρέζ από το Ελ Πάσο – την πιο επικίνδυνη πόλη του κόσμου από την πιο ειρηνική πόλη των ΗΠΑ. Βυθισμένοι στη φτώχεια, την ανισότητα, τη συμπεριφορά που αντιμετωπίζει τις γυναίκες σαν σκλάβες, εκατοντάδες αγόρια ζουν στις υποβαθμισμένες γειτονιές, σε σπίτια χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα ή νερό και κατατάσσονται στις γραμμές του μοναδικού στρατού που τους δέχεται _– του στρατού των καρτέλ ναρκωτικών. Αυτά τα παιδιά ανεβαίνουν γρήγορα την ιεραρχία του εγκλήματος. Οι κάτοικοι των πόλεων δεν ξέρουν αν πρέπει να συνεχίσουν να μένουν στο Μεξικό ή να φύγουν. Ο δρ Βαλενζουέλα αποφάσισε να μείνει. «Δεν άντεχε η συνείδησή μου να φύγω».

Η πρώτη πορεία διοργανώθηκε τον Νοέμβριο του 2008 και σε αυτήν συμμετείχαν περίπου 200 γιατροί – πολλοί με μάσκες, για τον φόβο των αντιποίνων καθώς ήδη είχαν απαγάγει κάποιους γιατρούς, είχαν δολοφονήσει ορισμένους και άλλους τους εκβίαζαν τηλεφωνικά. «Είχαμε ήδη αρχίσει την κουβέντα για τη δημιουργία της Επιτροπής Ιατρών Πολιτών και εντάχθηκα σε αυτήν» λέει ο Βανελζουέλα. «Το πρώτο πράγμα που κάναμε ήταν να δημιουργήσουμε μια ιστοσελίδα με πρακτικές πληροφορίες για την αντιμετώπιση απαγωγών. Πώς σκέφτεται ο απαγωγέας; Ποιο θύμα είναι πιο ευάλωτο; Δώσαμε και ένα τηλέφωνο για να μας καλούν οι πολίτες σε περίπτωση ανάγκης, γιατί κανείς δεν εμπιστευόταν την αστυνομία». To 2007 στη Σιουδάδ Χουάρες είχαν σημειωθεί επτά απαγωγές. Το 2008 ήταν ήδη 28. Το 2009 επισήμως καταγγέλθηκαν 214 – ανεπισήμως πολύ περισσότερες. «Οι άνθρωποι δεν ήξεραν τι να κάνουν», λέει ο Βανελζουέλα. «Δεν υπήρχαν διαπραγματευτές ειδικευμένοι, εργάτες δανείζονταν από παντού για να πληρώσουν υπέρογκα λύτρα, έκαναν λάθη που απειλούσαν τη ζωή τού θύματος. Και το χειρότερο, από τη στιγμή που πλήρωναν οι απαγωγείς συνέχιζαν να τους εκβιάζουν. Πολλοί άρχισαν να εγκαταλείπουν την πόλη».

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι πρόσφατα ο ΟΗΕ χαρακτήρισε το Μεξικό ως την «πιο επικίνδυνη χώρα της Αμερικής για τους δημοσιογράφους» – τίτλος που «κερδήθηκε» έπειτα από δεκάδες δολοφονίες δημοσιογράφων…