Επιστροφή στα Μάταλα

Ηταν από τους πρώτους ξένους φοιτητές που βρήκαν φιλόξενο κατάλυµα στις σπηλιές των Ματάλων. Χίπης του χτες, συνταξιούχος καθηγητής σήµερα. Αυτό το τριήµερο ο Γερµανός Ελµαρ Βίντερς – Ολε επισκέπτεταιτην
πολιτεία των βράχων για να ανταµώσεισε ένα φεστιβάλ και άλλα πρώηνπαιδιά των λουλουδιών. Επιστρέφει στον τόπο που χάραξε τη µετέπειτα ζωή του σε µια πορεία προσφοράς και αγάπης για την Ελλάδα.

Του είχαν πει ότι ήταν ο προορισµός που έψαχνε. Ενα ψαροχώρι χωρίς τρεχούµενο νερό και ρεύµα. Μια αµµουδερή παραλία, προστατευµένη από το αστικό άγγιγµα. Μια πολιτεία νέων ανθρώπων που κοιµούνταν σε σπηλιές.

Μια ζωή χωρίς ανέσεις, απαλλαγµένη όµως από υποχρεώσεις. Ενα διάλειµµα ενδοσκόπησης. Ηταν 1964, όταν ο Ελµαρ Βίντερς – Ολε βρέθηκε σε αυτό το µέρος, 66 χιλιόµετρα νοτιοδυτικά του Ηρακλείου Κρήτης. ∆ιασχίζοντας στις διακοπές του µε τα πόδια και µε οτοστόπ την Ελλάδα εκείνη την περίοδο, ο γερµανός φοιτητής έφτασε στα Μάταλα. ∆εν τον οδήγησε κάποια υπαρξιακή αγωνία ή η αναζήτηση της κρυµµένης ουτοπίας, αλλά η διάθεση να εξερευνήσει τη χώρα που τόσο πολύείχε αγαπήσει µέσα από τις λέξεις και τα γράµµατά της.

Η ΣΎΜΒΙΩΣΗ. Οταν βρέθηκε για πρώτη φορά στην «κοινότητατων σπηλιών», όσοι έµεναν εκεί δεν ξεπερνούσαν τα 20 άτοµα. Ολοι τους ξένοι φοιτητές. Η τοπική κοινωνία τούς είχε αγκαλιάσει. Αλλωστε ήταν πρωτόγνωρο στον οικισµό των ψαράδων, µε µία µοναδική βρύση στο κέντρο του, έναν φούρναρη και κανένα τουριστικό κατάλυµα, να εµφανίζεται συνάλλαγµα.Η συµβίωση των ντόπιων µε τους ξένους ήταν αρµονική. Τέσσερα χρόνια µετά θα γράφονταν στις τοπικές εφηµερίδες και σε εκκλησιαστικά περιοδικά άρθρα που αποκαλούσαν τους χίπηδες «αλητοτουρίστες», οι οποίοι είχαν έρθει για να διαφθείρουν µε την «αχαλίνωτη σεξουαλικότητά τους» τα ήθη της ελληνικής νεολαίας. Το 1964, όµως, από τους µήνες που πέρασε ο κ. Βίντερς – Ολε στις σπηλιές δεν έχει να διηγηθείιστορίες νιρβάνας και ελεύθερου έρωτα. Σε κάποιες σπηλιές κάπνιζαν ινδική κάνναβη. Ωστόσο ο ίδιος ως φανατικός αντικαπνιστής δεν µπήκε στον πειρασµό να δοκιµάσει. Ετρωγε σχεδόν καθηµερινά οµελέτα (για λόγους οικονοµίας) και συνόδευε κάθε γεύµα του µε ρετσίνα Μαλαµατίνα, «το πιο φτηνό και ελληνικό ποτό που µπορούσα να βρω τότε», λέει. Ερωτεύτηκε την ελληνική γη. Την απλότητα του τόπου. Τη φιλοξενία των ντόπιων. Οι φίλοι του, έλληνες και ξένοι, τον αποκαλούν «φιλέλληνα».

Οχι όµως µε την έννοιατου τουρίστα που εντυπωσιάζεται από τον ήλιο, το ελαιόλαδο και τοσυρτάκι. Λίγοι γνωρίζουν ότι ο 70χρονος σήµερα Γερµανός που κάποτε ζούσε στα Μάταλα διέδωσε τηνελληνική γλώσσα στη χώρα του και είχε αντιστασιακή δράση στηνΕλλάδα στα χρόνια της δικτατορίας.

Ο κ. Βίντερς – Ολε γεννήθηκε σε µια µεσοαστική οικογένεια της Βεστφαλίας και έχει δύο αδέρφια. Ο πατέρας του ήταν σύµβουλος σε υπηρεσία του υπουργείου Γεωργίας. Η µητέρα του δεν εργαζόταν. Οι γονείς του δεν χρειάστηκε να τον πείσουν να σπουδάσει. Ακολούθησε τον δρόµο της διαρκούς µάθησης. Σπούδασε 30 εξάµηνα. Οχι γιατί αδιαφορούσε για τα µαθήµατά του.Αλλά γιατί άλλαζε συνέχεια τοµείς και αντικείµενο: γλωσσολογία, φιλοσοφία, λογοτεχνία, ξένες γλώσσες. Λάτρεψε τα αρχαία ελληνικά τα οποία διδάχτηκε στο γυµνάσιο. Το 1966 µαθαίνει τα νέα ελληνικά στο Πανεπιστήµιο του Μπόχουµ από τηνποιήτρια και φιλόλογο Ισιδώρα Καµαρινέα – Ρόζενταλ. Στη διδακτορική του διατριβή µελετά για πρώτη φορά την εξέλιξη των ελληνικών εκδοτικών οίκων. Παράλληλα προσφέρει εθελοντικά µαθήµατα γερµανικών στα παιδιά των ελλήνων γκασταρµπάιτερ και γιαµερικά χρόνια διδάσκει και πάλι παιδιά µεταναστών σε ειδικά σχολεία ένταξης. Για να τα κερδίσει φέρνει σταµαθήµατα το µαντολίνο του και παίζει ελληνικά τραγούδια. Γίνεται καθηγητής στο Πανεπιστήµιο του Ντόρτµουντ (είναι συνταξιούχος σήµερα) και εκδίδει ένα βιβλίο εκµάθησης της ελληνικής γλώσσας από Γερµανούς που ξεπερνά τα 30.000 αντίτυπα. Επισκέπτεται την Ελλάδα τακτικά, για διακοπές ή για τις έρευνέςτου. Παρά τους ενδοιασµούς του, µετά το 1967 αποφασίζει να την επισκεφτεί ξανά µε τον λευκό του σκαραβαίο – ακόµα κι αν το σκηνικό της χούντας είναι αντίθετο µε τις ιδέες του και τα βιώµατά του στα Μάταλα.

Στα χρόνια της δικτατορίας εργάζεται στην Αθήνα ως βοηθός του ανταποκριτή της γερµανικής εφηµερίδας «Frankfurter AllgemeineZeitung». Η δηµοσιογραφική ταυτότητα τού επιτρέπει να περνά τα σύνορα χωρίς αυστηρό έλεγχο. Αναλαµβάνει τη µεταφορά σηµειωµάτων προς αντιστασιακούς, αλλά και πληροφοριακού υλικού για το πώς τα ΜΜΕ του εξωτερικού βλέπουν την Ελλάδα και το καθεστώς της. Ο καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τµήµα ∆ηµοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ Γιώργος Τσιάκαλος γνωρίζει εκείνη την περίοδο τον γερµανό φιλέλληνα. Οπωςθυµάται, ο κ. Βίντερς -Ολε συνεργάζεται µε το ΚΚΕ εσωτερικού. «Του µιλάς και βλέπειςέναν ευχάριστο άνθρωπο. Κάποιον που έζησεστα Μάταλα, αλλά η σχέσητου µε την Ελλάδα δεν είχε περιοριστεί στην έννοια του φολκλόρ. Είναι ένας άνθρωπος που δεν δίστασε να κινδυνεύσει για την Ελλάδα», σηµειώνει ο κ. Τσιάκαλος.

Εκείνη την περίοδοο κ. Βίντερς – Ολε γνώρισε στην Ελλάδα τη µετέπειτα σύζυγό του. Τη γερµανίδα Μαργκίτ, η οποίαπαρέδιδε ιδιαίτερα µαθήµατα γερµανικών.Μαζί απέκτησαν έναν γιο καιµία κόρη. Από σήµερα η οικογένεια θα βρίσκεται στα Μάταλα. Για να συναντήσει εκεί ο κ. Βίντερς – Ολε τους εκπροσώπους της γενιάς του που έζησαν µαζί στις σπηλιές.

ΦΙΛΟΙ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΛΙΑ. Στα Μάταλα δεν θα βρεθούν όµωςόλοι οι παλιοί γνώριµοι. Η κ. Ανθούσα, η ιδιοκτήτρια του φούρνου την οποία οι χίπηδες αποκαλούσαν «µαµά», δεν ζει πλέον. Ούτε ο Μανώλης Σπιθοµανώλης, ο ιδιοκτήτης ενόςκαφενείου ο οποίος είχε παραχωρήσει δωρεάν τον στάβλο του στον κ. Βίντερς – Ολε ότανθέλησε να µετακοµίσει από τις σπηλιές. Τα χρόνια εκείνα στην Κρήτη δηµιούργησαν ισχυρούς δεσµούς ανάµεσα στους ντόπιους και τους ξένους φοιτητές που σηµαδεύτηκαν από έντονες αναµνήσεις. Το 1966 ο κ. Βίντερς – Ολε είχε ξεµείνει από χρήµατα και έπρεπε να κάνει επισκευές στο φολκσβάγκεν του. Πήγε στα Χανιά για να βρει τον επίτιµο πρόξενο της Γερµανίας. Εκείνος του προσέφερε γλυκό του κουταλιού και του έδωσε 150 µάρκα. Αυτές τις µέρες ο κ. Βίντερς – Όλε δεν θα κουβαλήσει στα Μάταλα το δισάκι του και τον υπνόσακό του αλλά τις αναµνήσεις του. Θατις µοιραστεί και πάλι µε άλλα πρώην παιδιά των λουλουδιών. Θα βρεθεί ξανά στον τόπο που αποτελεί για τον ίδιον µια αφετηρία. Οπως λέει, «τα Μάταλα είναι η αρχή ενός δρόµου που µε έµαθε να αγαπώ τη χώρα σας».

ΕΙΠΕ

Μου είχαν πει πως τα Μάταλα είναι το πιο ωραίο µέρος του κόσµου. Οτι οι άνθρωποι ήταν ανοιχτοί. Κι έτσι µας υποδέχτηκαν, µε ανοιχτά χέρια

ΕΙΠΑΝ ΓΙ’ ΑΥΤΟΝ

Δεν είναι ο Γερµανός που ανακάλυψε την Ελλάδα µόνο µέσα από τον ήλιο, τους χορούς και τα τραγούδια. Αλλά ένας άνθρωπος που δεν δίστασε να αναλάβει κινδύνους γι’ αυτή τη χώρα

ΓΙΩΡΓοΣ ΤΣΙΑΚΑΛοΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΤο ΠΑΙ∆ΑΓΩΓΙΚο ΤΜΗΜΑ ∆ΗΜοΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ∆ΕυΣΗΣ Του ΑΡΙΣΤοΤΕΛΕΙου ΠΑνΕΠΙΣΤΗΜΙου ΘΕΣΣΑΛονΙΚΗΣ