Ο γαλλικός Μάης του Μιτεράν

Είναι ηεπέτειοςµιας µέρας που όλα έµοιαζανδυνατά. Εναχρόνο πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2012, η 30ή επέτειος από την εκλογική νίκη του Φρανσουά Μιτεράν,στις 10 Μαΐου1981, ξυπνάει νοσταλγικές σκέψεις,αναµνήσεις και ελπίδες.Το ΣοσιαλιστικόΚόµµα (PS)έχει καταληφθεί από “Τοντον-µανία”, έγραφε χθες η “Λε Μοντ”:”tonton” (θείος), ήταν ένα από τα παρατσούκλια του Μιτεράν. Και ενόψει των προεδρικών εκλογών, οι σοσιαλιστές υποψήφιοι, µε πρώτη την Σεγκολέν Ρουαγιάλ, διεκδικούν ότι ενσαρκώνουν την κληρονοµιά του.

Στις 10 Μαΐου 1981, ο πρώτος – και µοναδικός µέχρι σήµερα –σοσιαλιστής πρόεδρος της 5ης Γαλλικής ∆ηµοκρατίας γινόταν ο ένοικος του προεδρικού Μεγάρου των Ηλυσίωνέπειτα από23 χρόνια αδιατάρακτης κυριαρχίας της ∆εξιάς. Για πρώτη φορά από το 1958, η Γαλλία γνώριζε την «αλλαγή». Για πρώτη φορά, από το 1958, η γαλλική Αριστερά έπαιρνε την εξουσία. Μόλις ανακοινώθηκαν τα αποτελέσµατα (51,75% για τον Μιτεράν, 48,25% για τον απερχόµενο πρόεδρο Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν), πανηγυρισµοί ξέσπασαν σε όλητη χώρα. Το ίδιο βράδυ, ο «λαός της Αριστεράς» γιόρτασε τη νίκη του µε µια γιορτή στην Πλατεία τηςΒαστίλλης, χώρο – σύµβολο των µεγάλων πολιτικών και κοινωνικών ανακατατάξεων. Οι οπαδοί του Ζισκάρ ήτανσοκαρισµένοικαι φοβισµένοι. Ηδηαπό τη νύκτα της10ης Μαΐου, τα γαλλικά τελωνεία ενίσχυαν τους ελέγχους γιανα εµποδίσουντη διαφυγή κεφαλαίων στοεξωτερικό.

Η εκλογήτου Μιτεράν έµοιαζεµε ρήξη µε το παρελθόν. Η νίκη του σηµατοδότησε επίσης την επιστροφή στην κυβέρνηση των κοµµουνιστών, που από το 1947 βρίσκονταν εκτός εξουσίας. Τέσσερις κοµµουνιστές υπουργοί θα περιληφθούν στην πρώτη κυβέρνηση του πρωθυπουργούΠιερ Μορουά. Αυτήη συµµαχία µε «τους φίλους της ΕΣΣ∆ του Μπρέζνιεφ» προκάλεσε ανησυχίεςστο εξωτερικό, ιδιαίτερα στην Ουάσιγκτον, η οποίασύντοµαέστειλεστο Παρίσι τον τότε αντιπρόεδρο Τζορτζ Μπους για να βολιδοσκοπήσει τον νέο αρχηγό του κράτους.

Η Αριστερά προχώρησε πράγµατι σε πολλά µεγάλα µέτρα: κατάργηση της θανατικής ποινής,σύνταξη στα 60, αύξηση του κατώτερου µισθού κατά 10%, πέντε εβδοµάδες διακοπές µετ’ αποδοχών, εθνικοποιήσεις τραπεζών και βιοµηχανιών, αποκέντρωση, απελευθέρωση ραδιοφωνικώνσυχνοτήτων… Ωστόσο, όπως επισηµαίνει ο µετέπειτα υπουργός Εξωτερικών Ιµπέρ Βεντρίν (στο βιβλίο του «Οι κόσµοι του Φρανσουά Μιτεράν»), ο Μιτεράν«έφτασε στο 1981 όχι ως τεχνοκράτηςθωρακισµένοςµε προγράµµατα δράσης και ατζέντες, ούτε ως σοσιαλιστής ακτιβιστής ή ουτοπικός ηθικολόγος· διείσδυσε στην πλανητική σκηνή ως πραγµατιστής, ως γάλλος κρατικός άνδρας, ως ιστορικός και ως γεωγράφος». Και αποδείχθηκε πως, παρά τους φόβους που εξέφραζαν µερικοί για αναρχία, ακόµη και για εµφύλιοµε την άνοδο του Σοσιαλιστικού Κόµµατος στην εξουσία, η5η Γαλλική∆ηµοκρατία και οι Σοσιαλιστέςεπέδειξαν µεγάλες ικανότητες προσαρµογής και αντιµετώπισαν µε επαγγελµατισµό την άσκηση της εξουσίας. Στο µιτερανικό Ελιζέ (το προεδρικό Μέγαρο των Ηλυσίων), οι σύµβουλοι επιλέγονταν τόσο για την πίστη τους στοκόµµα όσοκαι για τις ικανότητές τους. Η µετάβαση που έφεραν σε πέρας οι Σοσιαλιστές υπήρξε επιδέξια, χωρίς συγκρούσεις, και εντούτοις πραγµατική. Οπως τραγούδησε η Μπαρµπαρά, «κάτιάλλαξε, οαέρας µοιάζει ελαφρότερος, κάτι απροσδιόριστο […], ένας άνδρας, µ’ένα τριαντάφυλλο στο χέρι, άνοιξε τον δρόµο προς ένα άλλο αύριο».


Η βροχή έπεφτε µε τους κουβάδες στο ατάραχο πρόσωπο της «σφίγγας»

«Ο ΦΡΑΝΣΟΥΑ ΜΙΤΕΡΑΝ είχε πνευµατική περιέργεια, ήθελε να οσφραίνεταιτα πράγµατα. Ηταν σίγουρα ένας άνθρωπος προσηλωµένος στην κλασική παιδεία, όµως ταυτόχρονα τον προσήλκυε το ασυνήθιστο, το παράξενο, το ιδιαίτερο. Συχνά η κοινότητα των επισήµων τον έκανενα πλήττει. Προτιµούσε να φεύγει,να ανακαλύπτεινέες εµπειρίες.

Μου πρότεινε να είµαι σύµβουλός του για την επιστήµη και τον πολιτισµό και ταυτόχρονα ο διευθυντής της προεκλογικής εκστρατείας για τις πρώτες ευρωβουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν µε καθολική ψηφοφορία, το 1979. Η εκστρατεία ολοκληρώθηκε µε µια τεράστια συγκέντρωση 200.000 ανθρώπων στην καρδιά του Παρισιού, στο Τροκαντερό, παρουσία σπουδαίων ευρωπαίων σοσιαλιστών ηγετών, ιδιαίτερα του Βίλι Μπραντ και της Μελίνας Μερκούρη.

Το αποτέλεσµα των εκλογών ήταν πολλά υποσχόµενο για το µέλλον: το σοσιαλιστικό ψηφοδέλτιο κέρδισε το κοµµουνιστικό.

Η ιδιοφυΐατου Μιτεράνήταν ότι ανακάτευετις εµπειρίες, ανακάτευε τις γενιές.

Το Σοσιαλιστικό Κόµµαήταν µια αληθινή πνευµατική κυψέλη. Οι δηµιουργοί µάς έφερναν τα ταλέντα τους, τιςσκέψεις τους,τα σχέδιά τους. Θέλαµε να συνυπογράψουν µαζί µας τις αλλαγές που θα γίνονταν, ναεπινοήσουµεµαζί έναν καινούργιο κόσµο.

Η τελετή της ανάληψης των προεδρικών καθηκόντων, η οποία έγινε στις 21 Μαΐου στο Πάνθεον, µπορεί σήµερα ναµοιάζει λίγο απαρχαιωµένη, όµωςάγγιξε βαθιά την καρδιά των ανθρώπων και είχε αξία συµβόλου. Ακόµη και οιαποτυχίες ευνόησαντη µαγείατης περίστασης! Για παράδειγµα, έβγαλα τον Φρανσουά Μιτεράν πολύ νωρίς από το Πάνθεον. Παραδόξως, ο ουρανός µε βοήθησε να µετατρέψω την γκάφα σε συγκινητική σκηνή. Η βροχή πέφτει µε τους κουβάδες και τρέχει στο ατάραχο πρόσωπο της σφίγγας.

Πέραν όλων, δύο πράγµατα παραµένουν: αν υπάρχει νοσταλγία για τον Μιτεράν, όπως υπάρχει εξάλλου νοσταλγία για τον Ντε Γκολ, είναι επειδή υπάρχει νοσταλγία για τα µεγαλόπνοα σχέδια. Και µετά υπάρχει επίσης ηνοσταλγίαγια µια ορισµένη αντίληψη της δηµόσιας ζωής: ο Μιτεράν δεν ήταν άγιος, όµως σεβάστηκε τις βασικές δεσµεύσεις του».

(αποσπάσµατα από πρόσφατη συνέντευξη στο περιοδικό «Les Inrocks» του Τζακ Λανγκ, πρώηνυπουργού Πολιτισµού της Γαλλίας)


«Ο καθένας έχει τον Μιτεράν του»

«Ο ΚΑΘΕΝΑΣ έχει τον Μιτεράν του. Ο πρόεδρος διατηρούσε άµεσες σχέσεις µε τους πιο διαφορετικούς, ακόµη και µε τους πιο αντίθετους µεταξύ τους ανθρώπους. Οι συνοµιλητέςπου είχαντο προνόµιο ενός τετ-α-τετ ήταν τελικά αρκετοί και συχνά αγνοούσαν ο ένας τον άλλο, καθένας πιστεύοντας ότι κατέχει την αλήθεια για µία από τις πιο περίπλοκες προσωπικότητες της Ιστορίας µας. ∆εν ξεχνώ ότι το ίδιο λέγεται µερικές φορές για τον Νικολά Σαρκοζί. Οµως η υπολογισµένη, απόµακρη και σεµνή αυτοσυγκράτηση του Μιτεράν, σε αντίθεση µε τις όλο οικειότητα και ενθάρρυνση χειρονοµίες του Σαρκοζί, απαγορεύει να προχωρήσει κανείς περισσότεροτην προσέγγιση αυτή. Ο πρώτος καταδεχόταν να µην αποκλείσει ότι θα σουπροσέφερε ίσως κάποια µέρα τη φιλία του, ενώ ο δεύτερος σου επιβάλλει να γίνεις αµέσως ένας “κολλητός”». (αποσπάσµατα από άρθρο του Ζαν Ντανιέλ, γάλλου συγγραφέα, δηµοσιογράφου και ιδρυτή, το 1964, του περιοδικού «Νουβέλ Οµπσερβατέρ»)


∆εν απέφυγε τα σκάνδαλα

Για άλλους «θείος» και για άλλους «σφίγγα», ο Φρανσουά Μιτεράν υπήρξε και εξακολουθεί να είναι µια ιδιαίτερα αµφιλεγόµενη προσωπικότητα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ξέσπασε το σκάνδαλο της παράνοµης χρηµατοδότησής του.

Ο Μιτεράν επλήγη περισσότερο, όταν έγινε γνωστό ότι είχε εργαστεί στην Κατοχή για το δωσιλογικό καθεστώς του Βισί. Επίσης µετά τον θάνατό του, ο γιατρός του εξήγησε σ’ ένα βιβλίο πώς έκρυβε τον καρκίνο του από το 1981. Οι εξωσυζυγικές σχέσεις του ήταν πολυάριθµες. Το 1994 έγινε γνωστό ότι είχε µια κόρη που ήταν ήδη φοιτήτρια, τη Μαζαρίν, την οποία είχε αποκτήσει µε τη ερωµένη του Αν Πενζό. Από το 1982 ώς το 1986 είχε δηµιουργήσει στο Μέγαρο των Ηλυσίων έναν «αντιτροµοκρατικό πυρήνα», ο οποίος στην πραγµατικότητα υπέκλεπτε συνοµιλίες δηµοσιογράφων, πολιτικών και όποιων άλλων ήθελε ο πρόεδρος. Οµως το µεγαλύτερο σκάνδαλο της προεδρίας του ήταν αυτό της βύθισης του πλοίου «Rainbow Warrior» της Greenpeace, στις 10 Ιουλίου 1985 στη Νέα Ζηλανδία. Το ανατίναξαν γάλλοι πράκτορες επειδή επρόκειτο να πλεύσει προς την ατόλη Μουρουρόα για να εµποδίσει εκεί µια γαλλική πυρηνική δοκιµή και από την έκρηξη σκοτώθηκε ο φωτογράφος Φερνάντο Περέιρα.

Οταν αποκαλύφθηκε η ανάµειξη των γάλλων πρακτόρων στην επίθεση, ο υπουργός Αµυνας Σαρλ Ερνί αναγκάσθηκε να παραιτηθεί.


Πληθώρα εκδηλώσεων

Σχεδόν 200 εκδηλώσεις έχουν οργανωθεί για σήµερα σ’ όλη τη Γαλλία για την 30ή επέτειο από την εκλογική νίκη του Φρανσουά Μιτεράν.

Τα γραφεία του Σοσιαλιστικού Κόµµατος θα παραµείνουν όλη µέρα ανοικτά για το κοινό. Η επέτειος γιορτάζεται επίσης µε πληθώρα βιβλίων, ειδικά αφιερώµατα (η «Λιµπερασιόν» εξέδωσε ένα ειδικό φύλλο 164 σελίδων), τηλεοπτικά ντοκιµαντέρ (στο κανάλι France 2) και συναυλίες. Σήµερα θα πραγµατοποιηθεί µεγάλη συναυλία στην Πλατεία της Βαστίλλης