Ο ΚΟΣΜΟΣ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
79 λεπτά 17 προσωπικότητες αναλύουν τις προβλέψεις τους για την οικονοµία, τη διπλωµατία και την πολιτική
Η πρόκληση του ευρωπαϊκού χρέους
Μέσα σε µόνο έναν χρόνο το συνολικό χρέος των χωρών της ευρωζώνης αυξήθηκε κατά περίπου 10 ποσοστιαίες µονάδες. Δεν υπάρχουν πολλές εναλλακτικές επιλογές πέρα από την «περικοπή» των κοινωνικών παροχών, τουλάχιστον ώς έναν βαθµό.
Το Διεθνές Νοµισµατικό Ταµείο εκτιµά πως το κόστος στήριξης του χρηµατοπιστωτικού τοµέα λόγω της κρίσης ανήλθε στο 1,7% του ΑΕΠ για τις χώρες του G20 (905 δισ.
δολάρια), ενώ τα µέτρα δηµοσιονοµικής χαλάρωσης ανήλθαν σε 2% του ΑΕΠ, τόσο το 2009 όσοκαι το 2010. Ολες οι χώρες της ευρωζώνης, Λουξεµβούργου και Φινλανδίας εξαιρουµένων, εµφάνισαν ελλείµµατα άνω του 3% του ΑΕΠ το 2009, ενώ η Ελλάδα, η Ισπανία και η Ιρλανδία εµφάνισαν ελλείµµατα άνω του 10%. Μέσα σε µόνο έναν χρόνο το συνολικό χρέος των κυβερνήσεων στις χώρες της ευρωζώνης αυξήθηκε κατά περίπου 10 ποσοστιαίες µονάδες (78,7% του ΑΕΠ το 2009 έναντι 69,3% το 2008).
Οσο για τη Γερµανία, ο οµοσπονδιακός προϋπολογισµός του 2010 καταγράφει ένα πρωτοφανές έλλειµµα, το οποίο υπερβαίνει κατά πολύ τα 50 δισ.ευρώ. Το χρέος του δηµόσιου τοµέα θα ξεπεράσει τα 1,7 τρισ. ευρώ, αγγίζοντας το 80% του ΑΕΠ. Οι πληρωµές τόκων καταναλίσκουν περισσότερο από 10% του προϋπολογισµού της Γερµανίας και θα κινηθούν σε ευθεία αναλογία µε το αυξανόµενο χρέος.
Ωστόσο, η χρηµατοοικονοµική κρίση και η επακόλουθη ύφεση εξηγούν µόνο ώς έναν βαθµό αυτά τα υψηλά επίπεδα χρέους. Η αλήθεια είναι ότι πολλές ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και χώρες του G20, απολαµβάνουν βιοτικό επίπεδο κατά πολύ υψηλότερο των παραγωγικών δυνατοτήτων τους – της Γερµανίας συµπεριλαµβανοµένης, παρά τη φήµη που έχει ως υπόδειγµα δηµοσιονοµικής πειθαρχίας.
Ακόµα και στις καλές εποχές, οι κυβερνήσεις για πολύ µεγάλο χρονικό διάστηµα δαπανούσαν περισσότερα από αυτά που εισέπρατταν. Ακόµα χειρότερα, ορισµένες χώρες δαπανούσαν περισσότερα και από αυτά που ήταν σε θέση να αποπληρώσουν, δεδοµένης της φθίνουσας παραγωγικής δυνατότητας των οικονοµιών τους εξαιτίας της γήρανσης του πληθυσµού τους. Αυτή η δηµοσιονοµική απειθαρχία οδήγησε σε επίπεδα χρέους τα οποία θα καταστούν µη βιώσιµα αν δεν αναλάβουµε δράση.
Γι’ αυτό και η Γερµανία το 2009 αποφάσισε να ενσωµατώσει «ιερούς» κανόνες αυστηρής δηµοσιονοµικής πειθαρχίας στο Σύνταγµά της. Το πρόγραµµα δηµοσιονοµικών περιορισµών για τη µείωση του χρέους (Schuldenbremse) απαιτεί από την οµοσπονδιακή κυβέρνηση, µέχρι το 2016, να έχει φθάσει να εµφανίζει διαρθρωτικό έλλειµµα που δεν θα υπερβαίνει το 0,35% του ΑΕΠ, ενώ τα Οµόσπονδα Κρατίδια, από το 2020, απαγορεύεται να εµφανίζουν διαρθρωτικά ελλείµµατα. Η παρούσα οµοσπονδιακή κυβέρνηση θα τηρήσει οπωσδήποτε αυτούς τους κανόνες, γεγονός που σηµαίνει ότι θα µειώσει το διαρθρωτικό έλλειµµα σε περίπου 10 δισ. ευρώ ώς το 2016.
Οι δαπάνες κοινωνικής πρόνοιας αποτελούν περισσότερο από το µισό των συνολικών δαπανών της οµοσπονδιακής κυβέρνησης. Εποµένως δεν υπάρχουν πολλές εναλλακτικές επιλογές πέρα από την «περικοπή» των κοινωνικών παροχών, τουλάχιστον ώς έναν βαθµό. Μια τέτοια προσπάθεια όµως δηµοσιονοµικής εξυγίανσης θα τελεσφορήσει µόνον αν η πλειοψηφία την εκλάβει ως κοινωνικά δίκαιη. Οι αποδέκτες των παροχών, κοινωνικών και εταιρικών, όπως επίσης και οι δηµόσιοι υπάλληλοι, θα πρέπει να µοιραστούν το κόστος.
Ετσι, οι γερµανικές εταιρείες θα πρέπει να συνεισφέρουν στη δηµοσιονοµική εξυγίανση λαµβάνοντας µειωµένες επιδοτήσεις, ενώ σε µεγάλες εταιρείες ενέργειας, αεροπορικές, καθώς και σε χρηµατοπιστωτικά ιδρύµατα θα επιβληθούν πρόσθετοι φόροι. Οµοίως, οι δηµόσιοι υπάλληλοι πρέπει να ξεχάσουν τις αυξήσεις που τους είχαµε υποσχεθεί.
Οι δεσµευτικοί κανόνες δηµοσιονοµικής πειθαρχίας της Γερµανίας αποτελούν ένα θετικό παράδειγµα για τις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης. Παρ’ όλα αυτά, οι κυβερνήσεις της ευρωζώνης χρειάζεται να επιδείξουν τη δέσµευσή τους στην προσπάθεια δηµοσιονοµικής εξυγίανσης προκειµένου να ανακτήσουν την εµπιστοσύνη των αγορών – αλλά και των ίδιων των πολιτών τους. Πρόσφατες έρευνες δείχνουν πως, όταν το χρέος που αντιµετωπίζει µια κυβέρνηση ξεπερνά ένα συγκεκριµένο όριο πάνω από το οποίο θεωρείται µη βιώσιµο, η επιπλέον διόγκωσή του εµποδίζει – δεν τονώνει – την οικονοµική ανάπτυξη.
Ηκρίση χρέους της Ελλάδας ήταν µια σαφήςπροειδοποίηση προς τους Ευρωπαίουςότι δεν πρέπει να επιτρέπουν την απεριόριστη συσσώρευση κρατικού χρέους. Η Ευρωπαϊκή Ενωση έπραξε ορθά όταν αντέδρασε µε αποφασιστικότητα για τη διασφάλιση της σταθερότητας του ευρώ, µε την παροχή βραχυπρόθεσµης στήριξης στην Ελλάδα και τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Μηχανισµού Χρηµατοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF). Ενώ όµως ο EFSF αποτελεί ένα απαραίτητο βήµα προς την ανάκτηση της εµπιστοσύνης, η ελληνική κρίση έφερε στην επιφάνεια δοµικές αδυναµίες του πλαισίου της δηµοσιονοµικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Νοµισµατικής Ενωσης (ΟΝΕ) οι οποίες δεν µπορεί, ούτεκαι πρέπει, να διορθωθούν µε τα χρήµατα των φορολογουµένων άλλων κρατών.
Θεωρώ πράγµατι τον EFSF ως µια πρόχειρη λύση, καθώς προτεραιότητα είναι η αντιµετώπιση των θεµελιωδών ανεπαρκειών του Συµφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, οι δηµοσιονοµικοί κανόνες του οποίου είναι ελλιπείς τόσο σε ουσιαστικό όσο και σε τυπικό επίπεδο. Γι’ αυτόν τον λόγο χρειαζόµαστε ένα αποτελεσµατικότερο πλαίσιο πρόληψης και αντιµετώπισης κρίσεων στην ευρωζώνη: ένα πλαίσιο που θα ενισχύει τον προληπτικό και διορθωτικό χαρακτήρα των όρων του Συµφώνου Σταθερότητας. Οι κυρώσεις για τις χώρες που παραβαίνουν τους κανόνες της ΟΝΕ θα έπρεπε να επιβάλλονται ταχύτερα, µε λιγότερα περιθώρια πολιτικής παρέµβασης, ενώ επίσης θα έπρεπε να είναι σκληρότερες. Γερµανία και Γαλλία έχουν προτείνει αυστηρότερους κανόνες σχετικά µε τον δανεισµό και τις δαπάνες: κανόνες που θα υποστηρίζονται από ένα σύστηµα σκληρών, ηµιαυτόµατων κυρώσεων για τις κυβερνήσεις που δεν συµµορφώνονται. Οι χώρες που επανειληµµένως αγνοούν τις συστάσεις για µείωση των υπερβολικών ελλειµµάτων, καθώς και εκείνες που παραποιούν τα επίσηµα στατιστικά στοιχεία τους, πρέπει να τιµωρούνται µε πάγωµα στη λήψη των κοινοτικών κονδυλίων από µέρους τους και µε αναστολή του δικαιώµατος ψήφου τους στα όργανα της Ε.Ε.
Η Νοµισµατική Ενωση ούτε ως πανάκεια για τα µέλη της ευρωζώνης δηµιουργήθηκε, ούτε ως Ελντοράντο για τους κερδοσκόπους. Ούτε ήταν στους σκοπούς της να λειτουργήσει ως σύστηµα αναδιανοµής από τις πλουσιότερες προς τις φτωχότερες χώρες, παρέχοντας πρόσβαση σε φθηνό δανεισµό για τις κυβερνήσεις, είτε µέσω της έκδοσης κοινών ευρωοµολόγων είτε µέσω άµεσων κρατικών ενισχύσεων. Η Νοµισµατική Ενωση δεν θα επιτύχει στην περίπτωση που κάποιες χώρες συνεχίσουν σταθερά να δηµιουργούν ελλείµµατα και να µειώνουν την ανταγωνιστικότητά τους εις βάρος της σταθερότητας του ευρώ.
Η ΟΝΕ σχεδιάστηκε για να ενθαρρύνει τις διαρθρωτικές µεταρρυθµίσεις. Τα απείθαρχα µέλη υποτίθεται πως θα εξαναγκάζονταν από το Σύµφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, όπως και από τα άλλα µέλη, να ζήσουν σύµφωνα µε τα µέσα που διαθέτουν και µε αυτόν τον τρόπο να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά τους. Αντίθετα, η προηγούµενη σοσιαλδηµοκρατική κυβέρνηση της Γερµανίας εξασθένισε το Σύµφωνο Σταθερότητας στον βαθµό που τη συνέφερε πολιτικά – την ίδια στιγµή που λιγότερο ανταγωνιστικά µέλη της ευρωζώνης επέτρεπαν την αύξηση των µισθών και τη γιγάντωση του δηµόσιου τοµέα –, ενώ στη συνέχεια έκλεινε τα µάτια όταν ο εύκολος δανεισµός τροφοδοτούσε τη φούσκα τόσο του χρέους όσο και των αξιών.
Δεν µπορούµε να προαγάγουµε τη βιώσιµη ανάπτυξη ούτε να προλάβουµε µια κρίση δηµόσιου χρέους στην Ευρώπη (ή οπουδήποτε αλλού) συσσωρεύοντας περισσότερα χρέη. Οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να περιορίσουν τα ελλείµµατά τους µε τρόπο που να επιτρέπουν την οικονοµική ανάπτυξη, αλλά οπωσδήποτε να τα περιορίσουν.
Είναι εφικτό: η Γερµανία µειώνει το επίπεδο του χρέους της σε βιώσιµα επίπεδα, ενώ ενισχύει τις µακροπρόθεσµες προοπτικές ανάπτυξης. Το παράδειγµά της όπως και οι προτάσεις της για την ενδυνάµωση του δηµοσιονοµικού πλαισίου στην Ευρώπη, θα µπορούσαν να χρησιµεύσουν ως κατευθυντήριες γραµµές για την ευρωπαϊκή οικονοµική διακυβέρνηση.
Χρειαζόµαστε ένα πιο αποτελεσµατικό πλαίσιο πρόληψης κρίσεων στην ευρωζώνη
Για µια νέα παγκόσµια σταθερότητα
Η περίοδος της Μεγάλης Εξοµάλυνσης είναι παρελθόν. Ακόµη και µε την πιο αυστηρή επιτήρηση, οι κρίσεις θα εξακολουθούν να συµβαίνουν. Γι’ αυτό χρειαζόµαστε ένα πλαίσιο-οµπρέλα για τη διαχείριση των κινδύνων στο σύνολο του χρηµατοπιστωτικού συστήµατος.
Την τελευταία εικοσιπενταετία, η παγκόσµια οικονοµία γνώρισε µια αξιοσηµείωτη περίοδο σταθερής ανάπτυξης και χαµηλού πληθωρισµού. Η επονοµαζόµενη Μεγάλη Εξοµάλυνση δηµιούργησε σε πολλούς υπεύθυνους για τη χάραξη πολιτικής ένα ψευδές αίσθηµα ασφάλειας σχετικά µε την ικανότητά τους να διαχειρίζονται την οικονοµία και να αντιµετωπίζουν τις οικονοµικές κρίσεις. Οµως, καθώς η Μεγάλη Εξοµάλυνση κακοφόρµιζε σε Μεγάλη Υφεση, ήρθαν στο φως κάποια µοιραία λάθη του κατεστηµένου τρόπου σκέψης. Ενα από τα πλέον τρανταχτά ήταν το πόσο ελάχιστα είχαµε κατανοήσει τις διασυνδέσεις του χρηµατοπιστωτικού συστήµατος µε την ευρύτερη οικονοµία, καθώς και τις διασυνδέσεις µεταξύ των κρατών.
Σήµερα, καθώς οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής αναζητούν νέα πρότυπα οικονοµικής διαχείρισης για το 2011 και το µέλλον, η καλύτερη κατανόηση αυτών των διασυνδέσεων έχει ουσιαστική σηµασία για την προώθηση της οικονοµικής ανάπτυξης και τη µείωση του κινδύνου εµφάνισης κρίσεων. Εξίσου σηµαντικό είναι να συνειδητοποιήσουµε ότι αν συνεργαστούµε θα µπορέσουµε να χτίσουµε µια πιο επιτυχηµένη και πιο σταθερή παγκόσµια οικονοµία, προς όφελος όλων των κρατών.
Επιτρέψτε µου να διατυπώσω τι σηµαίνει αυτό για τρεις από τους αντικειµενικούς στόχους της πολιτικής: τη δηµιουργία ενός ισχυρότερου και ασφαλέστερου χρηµατοπιστωτικού τοµέα, την επίτευξη µιας πιο ισορροπηµένης και πιο σταθερής ανάπτυξης, και τη διαχείριση µεγάλων και κυµαινόµενων κεφαλαιακών ροών.
Ενα ισχυρότερο και ασφαλέστερο χρηµατοπιστωτικό σύστηµα αποτελεί το θεµέλιο µιας επιτυχηµένης οικονοµίας. Αυτό απαιτεί ένα αυστηρό ρυθµιστικό πλαίσιο, µε ένα εύλογο πλαίσιο κανόνων και οδηγιών για τις οικονοµικές αγορές και τους οργανισµούς. Και για να εξασφαλιστεί ότι όλοι θα ακολουθούν τους κανόνες, οι χρηµατοπιστωτικοί οργανισµοί θα επιτηρούνται εντατικά.
Ωστόσο, ακόµα και µε τους καλύτερους κανόνες και την άριστη επιτήρηση, οι κρίσεις θα εξακολουθούν να συµβαίνουν _ και αυτός είναι ο λόγος που χρειαζόµαστε αποτελεσµατικούς µηχανισµούς επίλυσης για τους οργανισµούς που θα βρεθούν σε δύσκολη θέση. Τέλος, µε δεδοµένες τις ισχυρές σχέσεις αλληλεπίδρασης µέσα στον χρηµατοπιστωτικό τοµέα και στην ευρύτερη οικονοµία, χρειαζόµαστε ένα πλαίσιο-οµπρέλα για τη διαχείριση των κινδύνων στο σύνολο του χρηµατοπιστωτικού συστήµατος.
Πολλά έχουν ήδη γίνει για την προώθηση των ρυθµιστικών µεταρρυθµίσεων, µε αξιοσηµείωτη την πρόσφατη συµφωνία ενίσχυσης του τραπεζικού κεφαλαίου (Βασιλεία III). Ωστόσο απέχουµε πολύ από το να έχουµε την επιτήρηση που χρειάζεται για την ορθή εφαρµογή των κανόνων. Οι αποτελεσµατικοί µηχανισµοί επίλυσης και τα συστηµατικά πλαίσια εργασίας εξακολουθούν να µας διαφεύγουν.
Στην ευρύτερη οικονοµία, µάθαµε ότι η ανάπτυξη οφείλει να είναι ισορροπηµένη για να είναι υγιής. Σε εθνικό επίπεδο, αυτό απαιτεί εργαλεία ώστε οι καταχρήσεις ενός τοµέα να µην παρασύρουν ολόκληρη την οικονοµία. Σε παγκόσµιο επίπεδο, απαιτεί την καλύτερη κατανοµή της ανάπτυξης µεταξύ των κρατών, για να αποφεύγονται οι αποσταθεροποιητικές ανισορροπίες.
Ποιες είναι επιπτώσεις γιατην µακροοικονοµική πολιτική;
Η νοµισµατική πολιτική οφείλει να κοιτάξει πέρα από το βασικό σηµείο εστίασής της, που είναι ο χαµηλός και σταθερός πληθωρισµός, και να δώσει µεγαλύτερη προσοχή στη χρηµατοοικονοµική σταθερότητα. Αυτήν τη στιγµή η συζήτηση έχει επικεντρωθεί στον ακριβή τρόπο µε τον οποίο θα εκφραστεί αυτή η ανάγκη στην νοµισµατική πολιτική και θα γίνει ο συντονισµός του έργου των νοµισµατικών και ρυθµιστικών αρχών.
Οσον αφορά τη δηµοσιονοµική πολιτική, η κρίση έδειξε την αξία της διατήρησης ενός χαµηλού δηµόσιου χρέους και ελλείµµατος κατά την περίοδο που όλα πηγαίνουν καλά: τα κράτη µε την υγιέστερη δηµοσιονοµική κατάσταση έχουν µεγαλύτερα περιθώρια απορρόφησης της οικονοµικής επίπτωσης των κρίσεων.
Ωστόσο η Μεγάλη Υφεση εκτίναξε στα ύψη το δηµόσιο χρέος και έλλειµµα πολλών ανεπτυγµένων οικονοµιών.
Η ταχύτητα εφαρµογής των δηµοσιονοµικών περικοπών θα διαφέρει σε κάθε κράτος, αντικατοπτρίζοντας παράγοντες όπως η έκταση της οικονοµικής ανάκαµψης, η «όρεξη» των αγορών για χρέος, και οι αρχικές αναλογίες εξόδων και εσόδων. Ωστόσο κοινός στόχος της δηµοσιονοµικής πολιτικής οφείλει να είναι η ενίσχυση µιας σταθερής µεσοπρόθεσµης ανάπτυξης και δηµιουργίας θέσεων εργασίας.
Η κατανοµή του εισοδήµατος είναι ακόµα ένα σηµαντικό ζήτηµα. Τα χρόνια που προηγήθηκαν της κρίσης, σε πολλά κράτη αυξήθηκε η ανισότητα, µε ανησυχητικές επιπτώσεις για την κοινωνική συνοχή. Η αυξανόµενη ανισότητα µπορεί επίσης να µας έκανε περισσότερο τρωτούς απέναντι στην κρίση: µε λιγότερους ανθρώπους να µπορούν να καταφύγουν στις οικονοµίες τους στους δύσκολους καιρούς, οι επιπτώσεις στην ανάπτυξη είναι ακόµα µεγαλύτερες.
Σε διεθνές επίπεδο, εξαιρετικά σηµαντική είναι η κατανόηση του τρόπου µε τον οποίο οι πολιτικές που υιοθετούνται σε µια χώρα έχουν επιπτώσεις σε άλλες οικονοµίες. Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται στην καρδιά της προσπάθειάς του G20 για µια ισχυρή, σταθερή και ισορροπηµένη παγκόσµια ανάπτυξη. Το ∆ιεθνές Νοµισµατικό Ταµείο εντείνει και αυτό τις εργασίες του στον τοµέα αυτό, µέσω των «αναφορών για τη διάδοση των οικονοµικών αποτελεσµάτων» (spillover reports) στην Κίνα, την ευρωζώνη, την Ιαπωνία, το Ηνωµένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ.
Η απόκτηση µιας καλύτερης αντίληψης των χρηµατοοικονοµικών διασυνδέσεων µεταξύ των κρατών είναι επίσης σηµαντική. Στη διάρκεια της κρίσης, διαπιστώσαµε πόσο γρήγορα συνέβη η εκροή κεφαλαίων από κράτη που στο παρελθόν θεωρούνταν απόλυτα ασφαλή. Σήµερα, κάποια από αυτά τα κράτη συγκλονίζονται από ένα πραγµατικό τσουνάµι επιστροφής χρηµάτων.
Οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής σε πολλά κράτη µε αναδυόµενες αγορές ανησυχούν µήπως η ξαφνική εισροή κεφαλαίων προκαλέσει αύξηση της αξίας του τοπικού νοµίσµατος, αποσταθεροποιήσει τις χρηµατοοικονοµικές αγορές και τροφοδοτήσει την οικονοµική «υπερθέρµανση». Οι αντιδράσεις τους κυµαίνονται από αγορά ξένων νοµισµάτων για την αποφυγή της ανατίµησης του νοµίσµατός τους µέχρι την υιοθέτηση µέτρων για τον έλεγχο του κεφαλαίου, και σε ακραίες περιπτώσεις, τον αποκλεισµό της εισροής χρηµάτων. Η κατάσταση είναι πλέον αρκετά τεταµένη, µε κάποιους να συζητάνε για «νοµισµατικούς πολέµους» και έναν πραγµατικό κίνδυνο χρηµατοοικονοµικού προστατευτισµού.
Προφανώς, είναι ανάγκη να ελέγξουµε καλύτερα τα αίτια που υποκινούν αυτήν την εισροή κεφαλαίων. Είναι επίσης αναγκαίο να καθορίσουµε τις βέλτιστες πολιτικές για να τη χειριστούµε – χωρίς να ξεχνάµε την επίπτωση των πολιτικών αυτών στο σύνολο της παγκόσµιας οικονοµίας. Και οφείλουµε να διερευνήσουµε αν θα ήταν χρήσιµο ένα σύστηµα παγκόσµιων κανόνων που θα στοχεύει στη µείωση της αστάθειας των κεφαλαιακών ροών.
Η παγκόσµια χρηµατοοικονοµική ασφάλεια είναι ένα σχετικό ζήτηµα µεγάλης σηµασίας. Ακριβώς όπως µια οικογένεια προστατεύει τις οικονοµίες της µέσω µιας ασφάλειας, έτσι και τα κράτη θα πρέπει να µπορούν να καταφεύγουν σε ένα παγκόσµιο χρηµατοοικονοµικό δίχτυ ασφαλείας. Πολλά έχουν ήδη επιτευχθεί από την εµφάνιση της κρίσης, µέσω της ενίσχυσης των πόρων του ∆ΝΤ και των νέων εργαλείων χρηµατοδότησης. Οφείλουν όµως να γίνουν περισσότερα, και το ∆ΝΤ αναζητά τη συνεργασία µε τους τοπικούς µηχανισµούς χρηµατοδότησης, καθώς και νέους τρόπους για να χρησιµοποιεί τα εργαλεία της σε µια ενδεχόµενη κρίση του συστήµατος.
Μία από τις βασικότερες αποτυχίες µας καθώς οδηγούµασταν προς την κρίση ήταν η έλλειψη φαντασίας: δεν καταφέραµε να εκτιµήσουµε την περιπλοκότητα που έφτασε να έχει ο παγκόσµιος οικονοµικός και χρηµατοπιστωτικός ιστός. Ας µην επιτρέψουµε η επόµενη αποτυχία µας να οφείλεται στην έλλειψη συνεργασίας. Θα πρέπει να ξεπεράσουµε τις παλιές διαχωριστικές γραµµές και να δουλέψουµε µαζί για να χτίσουµε µια πιο ισχυρή και ευέλικτη παγκόσµια οικονοµία.
Τα κράτη θα πρέπει να µπορούν να καταφεύγουν σε ένα παγκόσµιο χρηµατοοικονοµικό δίχτυ ασφαλείας
Αντίβαρα στη λιτότητα
Τα προγράµµατα διάσωσης και αντιµετώπισης της κρίσης προκάλεσαν αύξηση των ελλειµµάτων στις περισσότερες ανεπτυγµένες οικονοµίες. Σήµερα η πολιτική µείωσης των ελλειµµάτων κινδυνεύει να οδηγήσει σε φαύλο κύκλο, αν δεν συνδυαστεί µε ανάπτυξη.
Τα πακέτα δηµοσιονοµικής ενίσχυσης που υιοθέτησαν οι περισσότερες προηγµένες οικονοµίεςκαι αναδυόµενες αγορές κατά τη διάρκεια της παγκόσµιας ύφεσης του 2008-2009 – σε συνδυασµό µε τη νοµισµατική χαλάρωση και τα ανασταλτικά µέτρα στήριξης του οικονοµικού συστήµατος – δεν άφησαν τη Μεγάλη Υφεση να µετατραπεί σεάλλη µία Μεγάλη Κρίση το 2010. Σε µια περίοδο που όλες οι συνιστώσες της ιδιωτικής ζήτησης κατέρρεαν, η ώθηση που προήλθε από την αύξηση των κρατικώνδαπανώνκαι τηµείωση των φόρωνεµπόδισε την ελεύθερη πτώση τηςπαγκόσµιαςοικονοµίας και έθεσε τις βάσεις της ανάκαµψης. ∆υστυχώς, οι δαπάνες για την ενίσχυση και τα µέτρα διάσωσης του χρηµατοπιστωτικού συστήµατος, σε συνδυασµό µε τις επιπτώσειςτης ύφεσης στα έσοδα, συνέβαλαν στη δηµιουργία δηµοσιονοµικών ελλειµµάτων της τάξης του 10% του ΑΕΠστις περισσότερες ανεπτυγµένεςοικονοµίες. Σύµφωνα µε το ∆ιεθνές Νοµισµατικό Ταµείο καιάλλους, στις οικονοµίες αυτές ο λόγος του δηµοσίου χρέους προς το ΑΕΠ θα ξεπεράσει το 110% έως το 2015, ενώ πριν από την κρίση έφτανε το 70%. Η γήρανση του πληθυσµού στις περισσότερες ανεπτυγµένες οικονοµίες επιφέρει επιπλέον µακροπρόθεσµη αύξηση του δηµόσιου χρέους,λόγω τηςελλιπούς χρηµατοδότησης των συνταξιοδοτικών ταµείων και τωναυξανόµενωνδαπανών για την υγεία.
Κατά συνέπεια, στιςπερισσότερες ανεπτυγµένες οικονοµίες, τα ελλείµµατα οφείλουν να µειωθούν γιανα αποφευχθεί στην πορεία ο δηµοσιονοµικός εκτροχιασµός. Ωστόσο, σηµαντικές έρευνες, στις οποίες συµπεριλαµβάνεται και µια πρόσφατη µελέτη του ∆ΝΤ, δείχνουνότι η αύξηση των φόρων και η µείωση των κρατικών δαπανών έχει βραχυπρόθεσµη επίπτωση στησυνολική ζήτηση, µε αποτέλεσµα τηνενίσχυση των αποπληθωριστικών τάσεων και της ύφεσης, υπονοµεύοντας έτσι τη δηµοσιονοµική εξυγίανση.
Σε έναν ιδανικό κόσµο, όπου οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικήςθα µπορούσαν να προχωρήσουν µε φερέγγυο τρόπο στη µεσοπρόθεσµη έως µακροπρόθεσµη δηµοσιονοµική προσαρµογή, ηβέλτιστη και επιθυµητή οδός θα ήταν η χάραξη σήµερα ενός προγράµµατος µείωσης των δαπανών και µείωσηςτης φορολογίας, το οποίο θα εφαρµοζόταν σταδιακά τηνεπόµενη δεκαετία καθώς η οικονοµία θα ανέκαµπτε. Με αυτόν τον τρόπο,αν η οικονοµίαχρειαστεί µία ακόµα σειρά βραχυπρόθεσµων στοχευµένων µέτρων δηµοσιονοµικής ενίσχυσης, οι χρηµατοπιστωτικές αγορές δενθα αντιδράσουν εκτοξεύοντας στα ύψητα επιτόκια δανεισµού.
∆υστυχώς, η δηµοσιονοµική πολιτική που υιοθετείται σήµερα από πολλές ανεπτυγµένες οικονοµίες αποκλίνει έντονα από αυτήν την οδό της µεσοπρόθεσµης εξυγίανσης που συνδυάζεται µε τη βραχυπρόθεσµη πρόσθετη ενίσχυση.
Στις ΗΠΑ,έχουµε τηχειρότερη δυνατή κατάσταση. Από τη µία, ο όρος «ενίσχυση» είχε µετατραπεί σε απαγορευµ ένηλέξη– ακόµακαιµέσα στουςκόλπους τηςκυβέρνησης Οµπάµα – πολύ πριν η νίκη των Ρεπουµπλικανών στιςεκλογές για το Κογκρέσο αποκλείσει ολωσδιόλου το ενδεχόµενο ενός νέου γύρου. Από την άλλη, η µεσοπρόθεσµη εξυγίανση θα ήταν ολωσδιόλου αδύνατη µε το εξαιρετικά πολωµένο κλίµα που επικρατεί σήµερα στην Αµερική, όπου οι Ρεπουµπλικανοί µπλοκάρουν οποιαδήποτε αύξηση των φόρων και οι ∆ηµοκρατικοί αντιτίθενται στην αναδιάρθρωση των δηµοσίων δαπανών. Ούτε ασκείται κάποια πίεση από τις αγορέςοµολόγων ώστε οι υπεύθυνοιγια τη χάραξη πολιτικής να λειτουργήσουν µε τη δέουσα σοβαρότητα.
Στην περιφέρεια τηςευρωζώνης, εµφανίζεται το αντίθετοπρόβληµα: οι αυτόκλητοι «τιµωροί των οµολόγων» (bond vigilantes) απαιτούν από τηνΕλλάδα, την Ιρλανδία,την Πορτογαλία, την ΙΣπανίακαι την Ιταλία να επισπεύσουν τηδηµοσιονοµική εξυγίανση, διαφορετικάθα δουν τακόστη δανεισµούτους να εκτινάσσονται στα ύψη, µε τον κίνδυνο να χάσουν τη δυνατότητα πρόσβασης στις αγορές και να οδηγηθούν σε µια κρίση δηµοσίου χρέους. ∆εν ενδιαφέρει τις αγορές αν η εσπευσµένη δηµοσιονοµική εξυγίανση επιδεινώνει την ύφεση καθιστώντας σχεδόν ανέφικτο τον στόχο της µείωσης του χρέους και των ελλειµµάτων σε ποσοστό που δεν θα υπερβαίνει το ΑΕΠ.
Για την αποφυγήµιας παρατεταµένης και καταστροφική ς ύφεσης, οι δηµοσιονοµικές και διαρθρωτικέςαλλαγές που επιβάλλονται από τους «τιµωρούς» οφείλουν να συνοδεύονται από άλλες πολιτικές της ευρωζώνης που θα αποκαθιστούντην ανάπτυξη και θααποτρέπουν τονσχηµατισµό φαύλων κύκλωνστη δυναµική του χρέους.Η ΕυρωπαϊκήΚεντρική Τράπεζα θα πρέπει να χαλαρώσει τη νοµισµατική πολιτική ώστε να υποτιµήσει την αξία του ευρώ και να στηρίξει την ανάπτυξη της περιφέρειας. Η Γερµανία οφείλει να µειώσει προσωρινά τηφορολογία –αντί να την αυξήσει, όπως σχεδιάζει– ώστε να αυξήσει τοδιαθέσιµο εισόδηµα και να δώσει µια ώθηση στη ζήτηση της Γερµανίας για προϊόντακαι υπηρεσίες της ευρωπαϊκής περιφέρειας.
Αλίµονο όµως,κανείς από τους δύο ισχυρούς παίκτες της ευρωζώνης δεν ακολουθείπολιτικέςπου νασυνάδουν µε την αποκατάσταση της βιώσιµης ανάπτυξης στην περιφέρεια της ζώνης του ευρώ. Η νοµισµατική πολιτική της ΕΚΤ είναι πολύ αυστηρή. Και η Γερµανία προτάσσειτη δηµοσιονοµική λιτότητα. Κατά συνέπεια, η περιφέρεια είναικαταδικασµένη σε µια καταστροφικήαποπληθωριστική προσαρµογή, η οποία θα επιδεινώσει τονκίνδυνο ύφεσης, αφερεγγυότητας, αδυναµίας πληρωµών (default), ενδεχοµένως δε και εξόδου από το ευρώ.
Στο Ηνωµένο Βασίλειο, η νέα κυβέρνηση πρόβαλε αρκετούς λόγουςγια την επίσπευσητης δηµοσιονοµικής εξυγίανσης. Οι αυτόκλητοι «τιµωροί» ήταν πιθανόννα ξυπνήσουναν δεν εφαρµοζότανάµεσα η λιτότητα. Το έλλειµµα ήταντεράστιο και ο δηµόσιος τοµέαςδιογκωµένος.Και ήταν ασφαλώς πολιτικά ευκολότερο να υιοθετηθούν σκληρά µέτρα τις πρώτες µέρες της διακυβέρνησης, όταν η λαϊκή στήριξη βρίσκεται ακόµα ψηλά και απέχουν πολύ οι επόµενες εκλογές. Ασφαλώς, η µεγάλη Βρετανίαέπαιζε µε τη φωτιά σε ό,τι αφορά τα δηµοσιονοµικά τηςκαι χρειαζόταν ναέχει κάποια στηρίγµαταγιανα επισπεύσειτη λιτότητα. Ωστόσο ανεφάρµοζεσταδιακά ταµέτρα λιτότητας,καθυστερώντας έτσι την προσαρµογή, θα είχε εκθέσει σε λιγότερους κινδύνους την ισχνή ανάκαµψη της οικονοµίας, ενώ ταυτόχρονα θα παρέµενε πιστή µε φερέγγυο τρόπο στη δηµοσιονοµική εξυγίανση. Αντίθετα, η κυβέρνηση είναι πιθανό να καταλήξει να µην έχει εναλλακτικό σχέδιοστην περίπτωση που το αρχικό σχέδιο – η σαρωτική εσπευσµένη λιτότητα – οδηγήσει σε διπλή ύφεση.
Εν ολίγοις, η βέλτιστη οδός προςτη δηµοσιονοµική λιτότητα θα έπρεπε να συνοδεύεται, στα περισσότερα κράτη, µε µια σταδιακήαλλά φερέγγυα δέσµευση για τη µεσοπρόθεσµη εξυγίανση, σε συνδυασµό µε πρόσθετη βραχυπρόθεσµη ενίσχυση, όταν αυτή είναι απαραίτητη και επιτρέπεται από τις συνθήκες των αγορών, αποτρέποντας µε αυτόν τον τρόπο την προοπτική της εισόδουσε µιααποπληθωριστική δίνη ύφεσης.∆υστυχώς, οι κύριεςανεπτυγµένεςοικονοµίες ακολουθούνµια ολότελα διαφορετική οδό, η οποία, σεκάποιες περιπτώσεις, θα τις οδηγήσει στην αντίθετη κατεύθυνσητο 2011. Κατάσυνέπεια αυξάνονται οι κίνδυνοι αποπληθωρισµού λόγω χρέους όπως αυξάνονται και οι ενδεχόµενοι κίνδυνοι για µια ακατάστατη αδυναµία πληρωµών (default) από το κράτος και από τον ιδιωτικό τοµέα.
Η Γερµανία προτάσσει τη λιτότητα, καταδικάζοντας την περιφέρεια σε αποπληθωριστική προσαρµογή, η οποία θα επιδεινώσει τον κίνδυνο ύφεσης
Οι κίνδυνοι για την παγκόσµια οικονοµία
Το τέλος του 2010 βρίσκει την παγκόσµια οικονοµία πιο διχασµένη από ό,τι στις αρχές του έτους. Από τη µια, χώρες αναδυόµενων αγορών όπως η Ινδία, η Κίνα και οι οικονοµίες της Νοτιοανατολικής Ασίας καταγράφουν δυναµική ανάπτυξη. Από την άλλη, η Ευρώπη και οι ΗΠΑ.
ΗΠΑ και Ευρώπη αντιµετωπίζο υν στασιµότητ α _ στην πραγµατικότητα, µια δυσπραγία όπως της Ιαπωνίας _ και επίµονα υψηλή ανεργία. Το πρόβληµα στις προηγµένες χώρες δεν είναι η αύξηση της ανεργίας αλλά η αναιµική ανάκαµψη ή, χειρότερα, ηπιθανότητα διπλής ύφεσης.
Αυτός ο κόσµος δύο ταχυτήτων γεννά ορισµένους ασυνήθιστους κινδύνους.
Ενώ η οικονοµική παραγωγή της Ασίας είναι πάρα πολύ µικρή γιανα ενισχύσει την ανάπτυξη στονυπόλοιπο κόσµο, µπορεί να φανεί αρκετήγια να αυξήσει σηµαντικά τις τιµέςβασικών εµπορευµάτων.
Παράλληλα, οι προσπάθειες των ΗΠΑ να τονώσουν την οικονοµία τους µέσω της πολιτικής «ποσοτικής χαλάρωσης» της ΟµοσπονδιακήςΤράπεζας (Fed)
µπορεί να έχουν τα αντίθετα αποτελέσµατα. Σε τελική ανάλυση, στις παγκοσµιοποιηµένες χρηµατοπιστωτικές αγορές τα χρήµατα αναζητούν τις καλύτερες ευκαιρίες σε όλο τον κόσµο και αυτές οι ευκαιρίες βρίσκονται στην Ασία, όχι στις ΗΠΑ. Αρα, τα χρήµατα δεν θα πάνε όπου είναι απαραίτητα και µεγάλο µέρος αυτών θα καταλήξει εκεί όπου δεν χρειάζεται, προκαλώντας περαιτέρω άνοδο των τιµών αγαθών και βασικών εµπορευµάτων, ιδίως στις αναδυόµενες αγορές.
∆εδοµένων των υψηλών επιπέδων υπερβάλλοντος παραγωγικού δυναµικού και ανεργίας στην Ευρώπη και στιςΗΠΑ, είναι απίθανο ηποσοτική χαλάρωση να πυροδοτήσει έξαρση πληθωρισµού. Ωστόσο, θα µπορούσε ναεντείνει τις ανησυχίες για τον µελλοντικό πληθωρισµό, επιφέρονταςαύξηση των µακροπρόθεσµων επιτοκίων, ακριβώς το αντίθετο από αυτό που επιδιώκει η Fed. Αυτός δεν είναι ο µοναδικός, ή και ο πιο σηµαντικός, κίνδυνος πτωτικής πορείας που αντιµετωπίζει η παγκόσµια οικονοµία. Η σοβαρότερη απειλή δηµιουργείται από το κύµα λιτότητας που πλήττει τον κόσµο επειδή οι κυβερνήσεις, ιδίως στην Ευρώπη, έχουν να αντιµετωπίσουν τα µεγάλα ελλείµµατα που επέφερε η µεγάλη ύφεση και επειδή οι ανησυχίες για τη δυνατότητα ορισµένων χωρών να εκπληρώσουν τιςυποχρεώσεις αποπληρωµής των χρεών τους προκαλούν αστάθεια στις χρηµατοπιστωτικές αγορές.
Η έκβαση της πρόωρηςφορολογικής ενοποίησης είναι σχεδόν προκαθορισµένη: η ανάπτυξη θαεπιβραδυνθεί, τα έσοδα από φόρους θαελαττωθούν και η µείωση των ελλειµµάτων θα είναι απογοητευτική. Και στον παγκοσµίως ενοποιηµένο κόσµο µας, η επιβράδυνση της Ευρώπης θα επιδεινώνει την επιβράδυνση στις ΗΠΑ και το αντίστροφο. Με τις ΗΠΑ να είναι σε θέση να δανείζονται σε ιστορικά χαµηλά επιτόκια και µε την υπόσχεση υψηλών αποδόσεων των δηµοσίων επενδύσεων ύστερα από µια δεκαετία αδιαφορίας, είναι σαφές τι πρέπει να γίνει. Ενα πρόγραµµα δηµοσίων επενδύσεων µεγάλης κλίµακας θα δώσει ώθηση στην απασχόληση σε βραχυπρόθεσµο ορίζοντα και στην ανάπτυξη µακροπρόθεσµα, οδηγώντας τελικά σε µείωση του εθνικού χρέους. Ωστόσο, το διάστηµα πριν από την κρίση οι χρηµατοπιστωτικές αγορές επέδειξαν έλλειψη διορατικότητας και το ίδιο κάνουν άλλη µία φορά, ασκώντας πίεση γιαπερικοπή δαπανών, ακόµα και αναυτό συνεπάγεται τη µείωση δηµοσίωνεπενδύσεων, οι οποίες είναι υπέρ το δέον απαραίτητες. Επιπλέον, είναι βέβαιο ότι το πολιτικό αδιέξοδο θα συντείνειστο να γίνουν ελάχιστα για τα άλλα υποβόσκοντα προβλήµατα που αντιµετωπίζει η αµερικανική οικονοµία: οι κατασχέσεις υποθηκευµένων περιουσιακών στοιχείων ενδέχεται να συνεχιστούν αµείωτες (χωρίς να λαµβάνονται υπόψη οινοµικές επιπλοκές), οι µικρές και µεσαίες επιχειρήσεις ενδεχοµένως θα συνεχίσουν να αντιµετωπίζουν έλλειψη κεφαλαίων, ενώ οι µικρές και µεσαίες τράπεζες που παραδοσιακά παρέχουν πιστώσεις σε αυτές τις επιχειρήσεις ενδεχοµένως θα συνεχίσουν τον αγώνα για επιβίωση.
Παράλληλα, στην Ευρώπη είναι απίθανο τα πράγµατανα βελτιωθούν. Η Ευρώπη έσπευσε τελικά ναβοηθήσει την Ελλάδα και την Ιρλανδία. Κατά την περίοδο κλιµάκωσης της κρίσης,στις δύο χώρες κυβερνούσαν δεξιές κυβερνήσεις οι οποίες χαρακτηρίζονταν από διαπλεκόµενο καπιταλισµό ήκαι χειρότερα, αποδεικνύοντας άλλη µία φορά ότι η οικονοµία της ελεύθερης αγοράς δεν έφερε καλύτερα αποτελέσµατα στην Ευρώπη από ό,τι στις ΗΠΑ.
Στην Ελλάδα, όπως στις ΗΠΑ, µια νέα κυβέρνηση ανέλαβε να συµµαζέψει το χάος. Η κυβέρνησητης Ιρλανδίας, η ίδια που είχεενθαρρύνει τοναπερίσκεπτο τραπεζικό δανεισµό και τη δηµιουργία µιας φούσκας ακινήτων, δεν αποδείχθηκε περισσότερο ικανή να διαχειριστεί την οικονοµία µετά την κρίση από ό,τι στο παρελθόν, κάτι που ίσως δεν θα έπρεπε να προκαλεί έκπληξη.
Εκτός απότα πολιτικά τουςπαρεπόµενα, οι φούσκες ακινήτων αφήνουν πίσω µιακληρονοµιά χρέους και υπερβάλλοντος παραγωγικού δυναµικού στην κτηµατοµεσιτική αγορά, που δεν διορθώνεται εύκολα, ιδίως όταν κάποιες τράπεζες µε πολιτικές διασυνδέσεις αντιστέκονται στην αναδιάρθρωση υποθηκών.
Κατά τη γνώµη µου, η απόπειρα να διακρίνουµε τις οικονοµικές προοπτικές για το 2011 δεν είναι και τόσο… ενδιαφέρον ερώτηµα: η απάντηση είναι δυσοίωνη, ελάχιστες είναι οι δυνατότητες ανοδικής πορείας και µεγάλος ο κίνδυνος καθίζησης. Το σηµαντικότερο ερώτηµα είναι το εξής: Πόσο καιρό θα χρειαστούν η Ευρώπη και οι ΗΠΑ γιανα ανακάµψουν και κατά πόσο οι οικονοµίες της Ασίας που εξαρτώνται από τις εξαγωγές µπορούν να συνεχίσουν την ανάπτυξή τους αν οι αγορές τους συνεχίσουν να δεινοπαθούν;
Κατά τη γνώµη µου, στην καλύτερη περίπτωση, αυτέςοι χώρες θασυνεχίσουν να καταγράφουν ταχεία ανάπτυξη καθώς µετατοπίζουν το οικονοµικό κέντρο βάρους τους στις τεράστιες και αναξιοποίητες εγχώριες αγορές τους. Αυτό θα απαιτήσει σηµαντική αναδιάρθρωση των οικονοµιών τους, αλλά ηΚίνα και η Ινδία είναι δυναµικές και απέδειξαν την αντοχή τους µε την αντίδρασή τους στη µεγάλη ύφεση.
∆εν είµαι τόσο αισιόδοξοςγια την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Και στις δύο περιπτώσεις, το βασικό πρόβληµα είναι η ανεπαρκής συνολική ζήτηση. Η µέγιστη ειρωνεία είναι ότι υπάρχουν ταυτόχρονα υπερβάλλον παραγωγικό δυναµικό και τεράστιες ακάλυπτες ανάγκες, καθώς και πολιτικές που θα µπορούσαν να αποκαταστήσουν την ανάπτυξη χρησιµοποιώντας αυτό το παραγωγικό δυναµικό για την κάλυψη αυτών των συγκεκριµένων αναγκών.
Για παράδειγµα, τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ευρώπη πρέπει να εκσυγχρονίσουν τις οικονοµίες τους για να αντιµετωπίσουν τις προκλήσεις της υπερθέρµανσης του πλανήτη. Υπάρχουν εφικτές πολιτικές που θα µπορούσαν να αποδώσουν, δεδοµένων των µακροπρόθεσµων δηµοσιονοµικών περιορισµών. Το πρόβληµα έγκειται στην πολιτική: στιςΗΠΑ, το κόµµα των Ρεπουµπλικανών προτιµά να δει τον πρόεδρο Μπαράκ Οµπάµα να αποτυγχάνει, παρά την οικονοµία να επιτυγχάνει. Στην Ευρώπη, 27 χώρες µε διαφορετικά συµφέροντα και προοπτικές κινούνται προς διαφορετικές κατευθύνσεις χωρίς να υπάρχει επαρκής αλληλεγγύη ως αντιστάθµισµα. Υπό αυτό το πρίσµα, τα πακέτα διάσωσης συνιστούν εντυπωσιακά επιτεύγµατα.
Τόσο στην Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ, η ιδεολογία της ελεύθερης αγοράς που επέτρεψε στις φούσκες των αγορών να αναπτυχθούν ανεξέλεγκτα _ δηλαδή, ότι οι αγορές πάντα ξέρουν καλύτερα, εποµένως οι κυβερνήσεις δενπρέπει να παρεµβαίνουν _ τώρα δένει τα χέρια των υπεύθυνων χάραξης πολιτικής στον σχεδιασµό αποτελεσµατικών µέτρων για την αντιµετώπιση της κρίσης. Θα µπορούσαµε να σκεφτούµε ότι η ίδια η κρίση θα υπέσκαπτε την εµπιστοσύνη σε αυτή την ιδεολογία.Αντιθέτως, έχει αναδυθεί ξανά για ναπαρασύρει κυβερνήσεις και οικονοµίες στη λήψη µέτρων λιτότητας.
Εάν η πολιτική είναι το πρόβληµα στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, τότε µόνον οι πολιτικές αλλαγές έχουν πιθανότητες να οδηγήσουν τις οικονοµίες αυτές στην ανάπτυξη. ∆ιαφορετικά, απαιτείται χρόνος µέχρις ότου µειωθεί το πλεονάζον παραγωγικό δυναµικό, απαξιωθούν τα κεφαλαιουχικά αγαθά και οι εσωτερικές δυνάµεις αποκατάστασης της οικονοµίας ενεργοποιηθούν και σταδιακά φέρουν αποτελέσµατα. Ούτως ήάλλως, είναι µακρύς ο δρόµος προς τη νίκη.
Η ιδεολογία της ελεύθερης αγοράς τώρα δένει τα χέρια των πολιτικών στον σχεδιασµό µέτρων για την αντιµετώπιση της κρίσης
O νέος κόσµος της πίστης
Είναι καιρός να πάρουν στα σοβαρά τη θρησκεία οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής. Επί χρόνια θεωρούσαµε, στη Δύση τουλάχιστον, ότι καθώς θα εξελισσόταν η κοινωνία, η θρησκεία θα περνούσε στο περιθώριο. Αυτό δεν συνέβη.
Ο αριθµός των ανθρώπων που διακηρύσσουν την πίστη τους αυξάνεται σε όλο τονκόσµο. Αυτό είναι ιδιαίτερα φανερό στο Ισλάµ. Ενώ οι δείκτες γεννητικότητας στην Ευρώπη παραµένουν στάσιµοι, ο αραβικός πληθυσµός προβλέπεται να διπλασιαστεί στις επόµενες δεκαετίες καιθα αυξηθεί σε πολλές ασιατικές χώρες µε πληθυσµό κατά πλειοψηφία µουσουλµανικό. Ο χριστιανισµός αυξάνεται και αυτός, και µάλιστα µε παράξενο τρόπο και σε µέρη όπου δεν θα το περίµενε κανείς.
Η µεγαλύτερηαύξηση παρατηρείται στην Κίνα. Πραγµατικά, το θρησκευτικό αίσθηµα στην Κίνα είναι ένα φαινόµενο άξιο ανάλυσης. Στην Κίνα υπάρχουν περισσότεροι µουσουλµάνοι από ό,τι στην Ευρώπη, περισσότεροι ενεργοί προτεστάντες από την Αγγλία και περισσότεροι ενεργοίκαθολικοί από ό,τι στηνΙταλία. Επιπρόσθετα, σύµφωνα µε τιςτελευταίες έρευνες, περίπου 100 εκατ. Κινέζοι περιγράφουν τον εαυτό τους ωςβουδιστές. Και βεβαίως ο κοµφουκιανισµός_ περισσότερο φιλοσοφία παρά θρησκεία _ απολαµβάνει µεγάλο σεβασµό.
Υπάρχει ένα τεράστιοκίνηµα ευαγγελικών στη Βραζιλία και τοΜεξικό. Η πίστη παραµένει για πολλούς στην Αµερική ένα ζωτικό κοµµάτι της ζωής τους. Ακόµα και στην Ευρώπη, οι αριθµοί αυτών που οµολογούν πίστη στον Θεό παραµένουν υψηλοί. Και φυσικά υπάρχουν εκατοντάδες εκατοµµύρια ινδουιστές, καθώς και σηµαντικοί αριθµοί σιχ και εβραίων.
Και αυτοί που πιστεύουν προσφέρουν εξαίρετο έργολόγω ακριβώςτης πίστης τους. Σχεδόν το 40% της φροντίδας υγείας στην Αφρική προσφέρεται από οµάδες πιστών. Μουσουλµανικές, ινδουιστικές και εβραϊκές ανθρωπιστικές οργανώσεις δραστηριοποιούνται σε ολόκληρο τον κόσµο καταπολεµώντας την ανέχεια και την ασθένεια. Σε οποιαδήποτε ανεπτυγµένη χώρα µπορεί κανείς να παρατηρήσει ανιδιοτελή προσφορά φροντίδας προς τους ανάπηρους, τους ετοιµοθάνατους, τους άπορους, από πιστούς που τους παρακινεί η πίστη τους. Το κοινόσηµείο όλων των θρησκειών είναιη αγάπη προς τον πλησίον καιη ισότητα όλωντων ανθρώπων ενώπιον του Θεού.
∆υστυχώς όµως, αυτή η συµπόνια δεν είναι το µόνο πλαίσιο στο οποίο η θρησκεία κινητοποιεί τον κόσµο. Μπορεί να προωθήσει και τον εξτρεµισµό, ακόµα και την τροµοκρατία. Εδώ η πίστη µετατρέπεται σε διακριτικό ταυτότητας απέναντι σε όσους δεν τη µοιράζονται, ένα είδος πνευµατικού εθνικισµού που θεωρεί αυτούς πουδεν συµφωνούν _ ακόµα και εκείνους που, εντός µίας πίστης, βιώνουν µία διαφορετική άποψη της πίστης αυτής _ ως µη πιστεύοντες, ως άπιστους, ως τον εχθρό.
Πάντα έτσι ήταν, µέχρις ενός σηµείου. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η πίεση της παγκοσµιοποίησης. Αυτή ηδύναµη η οποία, καθώςπροοδεύει ητεχνολογία, καθηµερινά συρρικνώνει τον κόσµο και σπρώχνει τους λαούς της γης όλο και πιο κοντά. Τα παιδιά που µεγάλωναν πριν από50 χρόνια, σπάνια συναντούσαν κάποιον µε διαφορετική πολιτιστική ή θρησκευτική προέλευση. Σήµερα, όταν στέκοµαι στην παιδική χαρά του δεκάχρονου παιδιούµου ή κοιτάζω τους φίλους του στο πάρτι γενεθλίων, αντικρύζω µύριες διαφορετικές γλώσσες, θρησκείες και χρώµατα. Προσωπικά αυτό µε χαροποιεί. Οµως ένας τέτοιος κόσµος απαιτεί την αντικατάσταση της αµοιβαίας καχυποψίας από τον αµοιβαίο σεβασµό. Ενας τέτοιος κόσµος ανατρέπει παραδόσεις, αµφισβητεί τον παλαιό τρόπο σκέψης και µας υποχρεώνει να επιλέξουµε συνειδητά να ασπαστούµε αυτόν τον νέο κόσµο.
Ή και όχι. Και εδώ είναι το πρόβληµα. Για κάποιους αυτή η δύναµη είναι απειλή. Απειλεί τις βαθιά συντηρητικές κοινωνίες. Και όσοι θεωρούν τη θρησκεία σηµαντική, βλέπουν συχνά αυτή τη δύναµη της παγκοσµιοποίησης να συνοδεύεται από επιθετική εκκοσµίκευση ή ηδονισµό που τους προκαλεί αµηχανία. Πρέπει λοιπόν να κατανοήσουµε πώς ο κόσµος της πίστης αλληλεπιδρά µε την υποχρεωτική διαδικασία της παγκοσµιοποίησης. Είναι όµως αξιοπρόσεκτο πόσο λίγος πολιτικός χρόνος ή ενέργεια διατίθεται για αυτό.Οι περισσότερες συρράξεις στον σηµερινό κόσµο έχουν µία θρησκευτική διάσταση. Ο εξτρεµισµός που στηρίζεται σε µία διαστροφή της πραγµατικής πίστης του Ισλάµ δεν δείχνει σηµάδια υποχώρησης. Για να πούµε τηναλήθεια, δεν πρόκειται να υποχωρήσει αν δεν αντιµετωπιστεί και µε θρησκευτικό τρόπο, παράλληλα µε τα µέτρα ασφαλείας.
Αυτόςο εξτρεµισµός παράγει αργάαλλά σίγουρα τηνίδια του την αντίδραση,όπως βλέπουµε στα εκλογικά αποτελέσµατα στην Ευρώπη _ όπου εµφανίζουν κέρδη τα ισλαµόφοβα κόµµατα _ και σε σκέψεις ευρωπαίων ηγετών σχετικά µε τηναποτυχία της πολυπολιτισµικότητας.
Βέβαια, όπως έχει συµβεί στη διάρκεια της Ιστορίας, ηθρησκεία αποτελεί συχνά µέρος µίας διένεξης που είναι και πολιτική. Οµως αυτόδεν σηµαίνει ότιπρέπει ναπαραβλέψουµε τη θρησκεία. Αντίθετα, πρέπει να βρεθεί στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Το βλέπω πολύ καθαρά, επειδή περνώ τόσον χρόνο στην Ιερουσαλήµ όπου _ στη ∆υτική όσο καιστην Ανατολική _ υπάρχει µία σαφήςαύξηση θρησκευτικότητας.
∆ηµιούργησα το ίδρυµάµου, το Faith Foundation (Ιδρυµα της Πίστης) ακριβώς για ναεπιφέρω µεγαλύτερη κατανόηση ανάµεσα στιςθρησκείες. Το σκεπτικό µουείναι απλό:όσοι υποστηρίζουν τον εξτρεµισµό στο όνοµα της θρησκείας είναι δραστήριοι, διαθέτουν άφθονους πόρους και _ όσο αντιδραστικός και αν είναι ο τρόπος σκέψης τους _εκµεταλλεύονταιµε ιδιοφυή τρόπο τα σύγχρονα µέσα επικοινωνίας και τεχνολογίας. Υπολογίζουµε ότι είναι κυριολεκτικά δισεκατοµµύρια δολάρια αυτά που διατίθενται για την προώθηση αυτής της άποψης σχετικά µε τη θρησκεία.
Ετσι, το ίδρυµάµου διαθέτει ένα πανεπιστηµιακό πρόγραµµα που αποσκοπεί στο να αποσπάσει τη θρησκεία από την αποκλειστική αρµοδιότητα της Θεολογικής Σχολής και να αρχίσει να αναλύει τον ρόλο της θρησκείας στον σηµερινό κόσµο. Βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σε εννέα χώρες. Εχουµε ένα σχολικό πρόγραµµα που συνδέει τους µαθητές γυµνασίου σεόλο τονκόσµο µέσω της διαδραστικής τεχνολογίας, ώστε να συζητούν για την πίστη τους και τι σηµαίνει για αυτούς. Αυτό γίνεται σε 15 χώρες, ενώάλλες πρόκειται να ακολουθήσουν. Εχουµε ακόµα και ένα πρόγραµµα δράσης,όπου οι νέοι εργάζονται µαζί µε άτοµα διαφορετικής πίστης για να αυξήσουν τη συνειδητοποίηση σχετικά µε τους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας,το πρόγραµµα υπό την αιγίδα του ΟΗΕ για την καταπολέµηση της φτώχειας στον κόσµο.
Είµαστε µία µόνο οργάνωση, υπάρχουν και άλλες που τώρα ξεκινούν. Οµως οι κυβερνήσεις πρέπει να αρχίσουν να τα παίρνουν όλα αυτά πολύ πιο σοβαρά. Η Συµµαχία των Πολιτισµών, που την ξεκίνησαν ηΙσπανία καιη Τουρκία, είναι ένα παράδειγµα. Ο βασιλιάς της Σαουδικής Αραβίας έχει και αυτός επιδείξει µεγάλες ηγετικές ικανότητες στον τοµέααυτόν. Ωστόσο, όλα αυτά δεν αποσκοπούν µόνο στονα φέρουν κοντά άτοµαυψηλού επιπέδου.
Πρέπει να φτάσουν στους απλούς πολίτες των χωρών, και κυρίως στα ΜΜΕ που απευθύνονται στη νεολαία τους.
Οι θρησκευτικοί ηγέτες, τέλος, πρέπει να αναλάβουν µία νέα ευθύνη: να ορθώσουν το ανάστηµά τους δυνατά και αποφασιστικά και να απαιτήσουν σεβασµό για όσουςακολουθούν µία πίστη διαφορετική από τη δική τους. Οι επιθετικοί οπαδοί της εκκοσµίκευσης και οι εξτρεµιστές ενισχύουν οι µεν τους δε. Μαζί, αποτελούνµία πραγµατική πρόκληση για τους πιστούς.
Πρέπει να αποδείξουµε ότιη αγάπη είναι η φύση της αληθινής πίστης, διαφορετικά η θρησκεία θα καθορίζεται από µία µάχη στην οποία οι εξτρεµιστές αρπάζουν τις κοινότητες των πιστών και τις θέτουν υπό τον έλεγχό τους ενώ οι οπαδοί της εκκοσµίκευσης συµφωνούν ευχαρίστως ότιαυτές οι συµπεριφορές είναι οιαληθινά αντιπροσωπευτικές για τη θρησκεία.
Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε τραγωδία.
∆ιότι, πάνω από όλα, σε αυτήν την εποχή της παγκοσµιοποίησης, η πίστη µπορεί να εκπροσωπήσει τη λογική και την πρόοδο. Η θρησκεία δεν πεθαίνει, αλλά ούτε και πρέπει. Ο κόσµος έχει ανάγκη την πίστη.
Οι επιθετικοί οπαδοί της εκκοσµίκευσης και οι εξτρεµιστές ενισχύουν οι µεν τους δε. Μαζί, αποτελούν µία πραγµατική πρόκληση για τους πιστούς
Τουρκία: το νέο απαραίτητο έθνος
Ο στόχος της Αγκυρας είναι να εδραιωθεί ως οικονοµική και πολιτική δύναµη στο διεθνές σκηνικό, µέσω της διαδικασίας του εκδηµοκρατισµού αλλά και της αδιάκοπης οικονοµικής ανάπτυξης.
ΗΑγκυρα έχει αφήσει το αποτύπωµά της ως µία από τις χώρες µε τη µεγαλύτερη επιρροή, όχι µόνο στο 2010, αλλά και στην πρώτη δεκαετία της δεύτερης χιλιετίας. Στην αρχή και αυτής της νέας δεκαετίας, η γεωπολιτική θέση της Τουρκίας, η πλούσια ιστορική της κληρονοµιά, το πολιτισµικό της βάθος, η µορφωµένη νεολαία της, η δηµοκρατία της που συνεχώς ενδυναµώνεται, η αναπτυσσόµενη οικονοµία και η εποικοδοµητική εξωτερική πολιτική την κάνουν µια χώρα απαραίτητη σε έναν κόσµο που µεταβάλλεται λόγω της ταχείας παγκοσµιοποίησης.
Εκµεταλλευόµενη όλα της τα πλεονεκτήµατα, η Τουρκία συνεισφέρει στην περιφερειακή σταθερότητα και ειρήνη και εργάζεται µε στόχο µία παγκόσµια τάξη που θα στηρίζεται στη δικαιοσύνη, την ισότητα και τη διαφάνεια. Ως αναδυόµενη δύναµη, η Τουρκία θα συνεχίσει να αξιοποιεί τις δυνατότητές της και, συγχρόνως, να συνεισφέρει στην παγκόσµια ειρήνη.
Οι χαοτικές συνθήκες στον κόσµο µετά το τέλος του Ψυχρού Πολέµου έχουν µετατρέψει τους εµφύλιους πολέµους, την κατοχή ξένων χωρών, τους πυρηνικούς εξοπλισµούς και την εµπορία ανθρώπων (trafficking) σε χρόνια προβλήµατα. Ενώ η παγκοσµιοποίηση προσφέρει νέες ευκαιρίες, δηµιουργεί ταυτόχρονα νέα προβλήµατα και βαθαίνει τις εγγενείς ανισότητες της παγκόσµιας τάξης. ∆εν είναι πλέον δυνατό να διατηρήσουµε την παρούσα παγκόσµια τάξη, η οποία, έτσι όπως στηρίζεται σε µία στρεβλή αντίληψη σχέσεων κέντρου – περιφέρειας, απλώς παράγει αδικίες και ανισότητες.
Η Τουρκία επιδιώκει να συµβάλει στην περιφερειακή και παγκόσµια ειρήνη µε την προώθηση δηµοκρατικών µεταρρυθµίσεων στο εσωτερικό και την άσκηση εξωτερικής πολιτικής βάσει αρχών. Ως µέλος του NATO, η Τουρκία έχει στόχο να γίνει πλήρες µέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης και να παγιώσει φιλικές σχέσεις µε όλους τους γείτονές της στα νότια και στα ανατολικά. Η στάση της Τουρκίας – που κοιτάζει τόσο προς την Ανατολή όσο και προς τη ∆ύση – δεν είναι ούτε παράδοξη ούτε ασυνεπής. Αντίθετα, η πολυδιάστατη γεωπολιτική θέση της Τουρκίας αποτελεί πλεονέκτηµα για την περιοχή. Λίγες χώρες µπορούν να παίξουν τέτοιο κρίσιµο ρόλο. Η Τουρκία αποτελεί µία νέα σύνθεση λόγω της ικανότητάς της να συνδέει στοιχεία µε τόσο διαφορετικές ιδιότητες και προελεύσεις. Η Τουρκία είναι, κατ’ αυτόν τον τρόπο, ικανή να υπερβαίνει τους διαχωρισµούς Ανατολής – ∆ύσης, Ευρώπης – Μέσης Ανατολής και Βορρά – Νότου.
Αυτή η ικανότητα είναι πραγµατικά απαραίτητη, επειδή πρέπει να εγκαταλείψουµε τις µανιχαϊστικές διαφωνίες, τις διενέξεις και τους φόβους της εποχής του Ψυχρού Πολέµου. Οσοι αντικρύζουν τον κόσµο µέσα από αυτούς τους παλαιούς φακούς του φόβου δυσκολεύονται να κατανοήσουν το ανερχόµενο προφίλ και τον δυναµισµό της Τουρκίας. Οµως οι πραγµατικότητες του 21ου αιώνα απαιτούν µία πολυδιάστατη και περιεκτική πολιτική προοπτική.
Ενεργώντας βάσει αυτών των αρχών, η Τουρκία ακολουθεί µία ενεργή εξωτερική πολιτική που εκτείνεται από τα Βαλκάνια ως τη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο.
Αυτός ο γεωγραφικός χώρος συνιστά τη φυσική ιστορική και πολιτισµική ενδοχώρα της Τουρκίας. Οι πολιτιστικοί και ιστορικοί δεσµοί της Τουρκίας µε τους λαούς αυτών των περιοχών είναι βαθείς και συντελούν στην περιφερειακή ειρήνη. Η Τουρκία δενείναι δυνατό να παραµένει αδιάφορη για αυτόν τον γεωγραφικό χώρο, αφού βρίσκεται στο κέντρο του. Η ιστορία δείχνει σαφώς ότι είναι αδύνατο να θεµελιωθεί και να διατηρηθεί η παγκόσµια ειρήνη χωρίς τη διασφάλιση διαρκούς ειρήνης και σταθερότητας στα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή. Η Τουρκία ακολουθεί µια εποικοδοµητική και περιεκτική πολιτική για τις περιοχές αυτές, οι οποίες χαρακτηρίζονται από αξιοσηµείωτες επιδόσεις σε ό,τι αφορά τη συνύπαρξη, τις επιστήµες, τις τέχνες και τον πολιτισµό.
Χάρη στις πρόσφατες προσπάθειές µας, τα τραύµατα του πολέµου στη Βοσνία άρχισαν να θεραπεύονται, διευκολύνοντας την ειρήνη και τη σταθερότητα µεταξύ των λαών των Βαλκανίων. Οι προσπάθειες της Τουρκίας συµβάλλουν επίσης στην πρόληψη πολέµων στη Μέση Ανατολή, ενώ οι εντατικές προσπάθειές µας έχουν βοηθήσει να κρατηθεί ανοικτός ένας διπλωµατικός δίαυλος στο θέµα των πυρηνικών του Ιράν.
Επιπλέον, εργαζόµαστε για να διευκολύνουµε την πολιτική σταθερότητα στο Ιράκ και συνεπικουρούµε την αποστολή του NATO στο Αφγανιστάν. Ακόµα – θέµα ύψιστης σηµασίας – η Τουρκία καταβάλλει τεράστιες προσπάθειες για να βοηθήσει στην καθιέρωση ενός ανεξάρτητου και βιώσιµου παλαιστινιακού κράτους, προσπάθειες που αναγνωρίζονται από τους φίλους της Τουρκίας τόσο στη ∆ύση όσο και στην Ανατολή.
Σήµερα, η Τουρκία ακολουθεί µία πολιτική που αντιπροσωπεύει το αίσθηµα δικαίου στη Μέση Ανατολή και εργάζεται µε στόχο την αποµάκρυνση τεχνητών συνόρων και τειχών µεταξύ των λαών της περιοχής. Επιθυµούµε να ζούµε σε µία περιοχή όπου η αξιοπρέπεια κάθε ατόµου γίνεται σεβαστή. Γι’ αυτόν τον λόγο εκφράσαµε την αντίρρησή µας για την επιθετικότητα του Ισραήλ στη Γάζα και για τον αποκλεισµό της περιοχής, και θα συνεχίσουµε να το κάνουµε.
Γνωρίζουµε ότι δεν είναι δυνατό να επιτύχουµε την παγκόσµια ειρήνη αν δεν εγκαταστήσουµε µία βιώσιµη ειρήνη στη Μέση Ανατολή, πράγµα που απαιτεί την επίλυση του παλαιστινιακού θέµατος. Για τον λόγο αυτόν, προτρέπουµε το Ισραήλ και όλες τις άλλες εµπλεκόµενες χώρες να ακολουθήσουν εποικοδοµητικές και ειρηνικές πολιτικές.
Κινούµενοι από αυτές τις αρχές, ο ισπανός πρωθυπουργός Χοσέ Λουίς Ροδρίγκεθ Θαπατέροκαι εγώ δείξαµε,µε την «Πρωτοβουλία της Συµµαχίας για τους Πολιτισµούς» το 2004, ότι οι πολιτιστικές, ιστορικές και θρησκευτικές διαφορές δεν αποτελούν αιτία διενέξεων. Η βάση για την προσέγγισή µας στην ανθρωπότητα είναι η ακόλουθη αρχή του φηµισµένου τούρκου ποιητή Γιουνούς Εµρέ:
«Αγαπάµε και σεβόµαστε το δηµιούργηµα εξαιτίας του ∆ηµιουργού».
Ως αποτέλεσµα, είµαστε αταλάντευτα αντίθετοι σε κάθε διάκριση απέναντι σε οποιαδήποτε κοινωνία, θρησκεία, θρησκευτική οµάδα, πολιτισµό ή χώρα.
Θεωρώ τον αντισηµιτισµό, την ισλαµοφοβία και την προκατάληψη κατά των χριστιανών εγκλήµατα κατά της ανθρωπότητας, της οποίας οι κοινές αξίες και οι ηθικοί κανόνες µας υποχρεώνουν να αντιµετωπίσουµε και να απορρίψουµε κάθε µορφή διάκρισης.
Παράλληλα µε τις πολιτιστικές, ιστορικές και διπλωµατικές της αξίες, η σφύζουσα οικονοµία της Τουρκίας έχει εξελιχθεί σε πηγή σταθερότητας και ευηµερίας. Οταν το κόµµα µου ανέλαβε τη διακυβέρνηση το 2002, η τουρκική οικονοµία ανερχόταν σε περίπου 250 δισ. δολάρια. Σήµερα, το ετήσιο ΑΕΠ της Τουρκίας έχει φθάσει τα 800 και την τοποθετεί στη θέση της έκτης οικονοµίας στην Ευρώπη και της 17ης παγκοσµίως. Υπέστη επίσης τις λιγότερες συνέπειες από την παγκόσµια οικονοµική κρίση, χάρη στο αυξανόµενο εξωτερικό εµπόριο, ένα ισχυρό τραπεζικό σύστηµα, καθώς και τις ποικίλες ευηµερούσες µικρές και µεσαίες επιχειρήσεις. Ετσι, το 2010, η τουρκική οικονοµία επέστρεψε στα προ της κρίσης επίπεδα.
Ολα αυτά τα χαρακτηριστικά έχουν µετατρέψει την Τουρκία σε χώρο ελκυστικό για τις επιχειρήσεις, τα ΜΜΕ, για καλλιτέχνες, διπλωµάτες, φοιτητές και µη κυβερνητικές οργανώσεις από ολόκληρο τον κόσµο. Η διαρκώς αυξανόµενη ήπια ισχύς της Τουρκίας εξελίσσεται σε ένα από τα σηµαντικότερα χαρακτηριστικά της, πράγµα που θα συνεχίσουµε να αξιοποιούµε για να ενισχύσουµε την περιφερειακή και την παγκόσµια ειρήνη. Οι συνέπειες της παγκοσµιοποίησης έχουν επιφέρει µία νέα ισορροπία ισχύος, όµως η απαίτηση για δικαιοσύνη, διαφάνεια και νοµιµότητα παραµένει σταθερή. Τα παγκόσµια προβλήµατα του καιρού µας απαιτούν συνεργασία, πολιτική θέληση και θυσίες. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ακολουθούµε µία ενεργό πολιτική σε πολυµερείς οργανισµούς, ώστε να διευκολύνουµε την ισοµερή συµµετοχή στους πλουτοπαραγωγικούς πόρους του κόσµου µας.
Η Τουρκία θα συνεχίσει να εργάζεται προς µία παγκόσµια τάξη δικαιοσύνης και ισότητας το 2011 και τα επόµενα χρόνια. Αυτή η ευθύνη προκύπτει από την ιστορία µας, τη γεωγραφία µας και τις παγκόσµιες αξίες που πρεσβεύουµε.
Είµαστε αταλάντευτα αντίθετοι σε κάθε διάκριση απέναντι σε οποιαδήποτε κοινωνία, θρησκεία, θρησκευτική οµάδα, χώρα ή πολιτισµό
Η νέα αποστολή του ΟΗΕ
Παρά την κριτική που δέχεται ο ΟΗΕ, συνεχώς όλο και περισσότερα κράτη – µέλη ζητούν τις παρεµβάσεις τους σε µία ευρεία γκάµα ζητηµάτων. Η τάση αυτή θα συνεχιστεί, καθώς ο πλανήτης αντιµετωπίζει µία νέα γενεά απειλών, που ξεπερνούν τα σύνορα.
Ο σηµερινός ΟΗΕ µοιάζει πολλές φορές σαν να ζει διπλή ζωή. Από τη µία, οι ειδήµονες τον κατηγορούν επειδή δεν επιλύει όλα τα προβλήµατα στον κόσµο. Από την άλλη, τα κράτη µέλη του ΟΗΕ, αλλά και οι άνθρωποι σε όλο τον κόσµο, του ζητούν να κάνει περισσότερα παρά ποτέ, σε περισσότερα µέρη, µια τάση που θα συνεχιστεί και το2011.
∆εν είναι δύσκολο να δούµε το γιατί. Το µόνο που χρειάζεται είναι να διαβάσουµε εφηµερίδα, να ανοίξουµε τηλεόραση ή να µπούµε στο ∆ιαδίκτυο, για να αντιληφθούµετο εύροςτων αναγκών. Οι συγκρούσεις µαίνονται σε πάρα πολλά µέρη. Οι φυσικές καταστροφές πλήττουν µε µεγαλύτερη δριµύτητα µεγαλύτερουςαριθµούς ανθρώπων από ποτέ πριν.
Εκτός όλων αυτών, µπροστά µας βρίσκεται µία νέα γενεά απειλών, διαφορετική από οποιαδήποτε άλλη στην Ιστορία, που ξεπερνούν τα σύνορα και απλώνονται σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Καµία χώρα ή οµάδα _ όσο ισχυρήκαι αν είναι _ δεν µπορεί να τις αντιµετωπίσει µόνη της. Ολοι πρέπει ναεργαστούν από κοινού, για κοινές λύσεις για την αντιµετώπιση προκλήσεων όπωςη κλιµατική αλλαγή,η φτώχεια καιο πυρηνικός αφοπλισµός.
Υπάρχει όµως βαθύςσκεπτικισµός σχετικά µε το αν µπορούµε να τα καταφέρουµε. Ο κόσµος στρέφεται στον ΟΗΕ όπως ποτέ πριν, ωστόσο είναι κοινώς αποδεκτό ότι δεν µπορούµε να τα βγάλουµε πέρα. Ταπροβλήµατα είναιυπερβολικά πολύπλοκα. Οι πόροι είναι υπερβολικά λίγοι.Ο ΟΗΕ ο ίδιος δείχνει υπερβολικά διαιρεµένος για να µπορέσει να κάνει τη ζωτική διαφορά.
Ο κοινός νους συµβαίνει να κάνει λάθος. Ακόµα χειρότερο, είναι επικίνδυνος, γιατί όλοι έχουµε δει πόσο γρήγορα µπορεί να κυριαρχήσει, να παραµορφώσει την πραγµατικότητα και, στη συνέχεια, να αποκτήσει ακαµψία σαν µπετόν. Πριν από τέσσερα χρόνια, για παράδειγµα, όταν ανέλαβα το αξίωµά µου, µετριούνταν στα δάχτυλα του ενός χεριού οι παγκόσµιοι ηγέτες που είχαν γνώσεις για να κάνουν έστωκαι µία απλή συζήτηση για την κλιµατική αλλαγή– καθοριστική πρόκληση του καιρού µας – της οποίας τις συνέπειες αντικρύζουµε καθηµερινά γύρω µας. Σήµερα έχουµε τοποθετήσει την κλιµατική αλλαγή στην κορυφή της παγκόσµιας ατζέντας.
Μη γελιέστε όµως: ο δρόµος υπήρξε δύσκολος. Τον ∆εκέµβριοτου 2009 στην Κοπεγχάγη, οι παγκόσµιοι ηγέτες συζητούσανµέχρι τις πρώτες πρωινές ώρεςκαι εν τέλει, σύµφωνα µε τον κοινό νου, δεν κατέληξαν ουσιαστικάσε τίποτα. Στηνπραγµατικότητα, µολονότι δεν αποκτήσαµε µία συνολική, νοµικά δεσµευτική συµφωνία που θααποτελούσε την απαρχήµίας εποχής αειφόρου ευηµερίας µε χαµηλές εκποµπές διοξειδίου του άνθρακα, όπως είχαµε ελπίσει, στην Κοπεγχάγη σηµειώθηκαν σηµαντικά επιτεύγµατα.
Για πρώτη φορά, οι ανεπτυγµένες και οι αναπτυσσόµενες χώρες αναγνώρισαν τις ευθύνες τους για τον περιορισµό εκποµπών αερίων του θερµοκηπίου και συµφώνησαν στον στόχο να περιορίσουν την αύξηση της παγκόσµιας θερµοκρασίας κατάλιγότερο από 2 βαθµούς Κελσίου. Κι ακόµη, για πρώτη φορά στην Ιστορία, υπήρξαν χώρες που υποσχέθηκαν να χρηµατοδοτήσουν τις ενέργειες περιορισµού των επιπτώσεων καιπροσαρµογής: 30δισ. δολάρια τα επόµενα τρία χρόνια για χρηµατοδότηση ταχείας εκκίνησης και 100 δισ. δολάρια ετησίως ώς το2020.
Το δίδαγµαείναι ότιδεν πρέπεινα ονειρευόµαστε θαυµατουργές εξελίξεις από τη µία µέρα στην άλλη ή να απελπιζόµαστε εξαιτίαςτης απουσίας άµεσης προόδου. Καλύτερα θα είναι να εργαστούµε για να προκαλέσουµε πολλές µικρές προόδους, όπου µπορούµε, µε την κινητοποίηση υποστηρικτών, τη δηµιουργία συµµαχιών,τον σχηµατισµό συνασπισµών, και λαµβάνοντας υπόψη ένα πλέγµααπό µετακινούµενα µέρη και πολύπλοκα ζητήµατα: αυτό θα προετοιµάσειτο έδαφοςγια τις πιθανές εξελίξεις του αύριο.
Η συλλογική δράσηδεν ήτανποτέ εύκολη, όµως δεν υπήρξε και ποτέ πιο απαραίτητη από ό,τι για την επίτευξη των Αναπτυξιακών Στόχων της Χιλιετίας που έθεσε ο ΟΗΕ, δηλαδή του παγκόσµιου σχεδίουγια να τεθεί ένα τέλος στην ακραία φτώχεια. Ο κοινός νους θα σας πει ότι οι Στόχοι της Χιλιετίας _ µείωση της φτώχειας και της πείνας, βελτίωση της υγείας µητέρων καιπαιδιών, καταπολέµηση του HIV/AIDS, αύξηση της πρόσβασης στηνεκπαίδευση,προστασία του περιβάλλοντος και σφυρηλάτηση µίας παγκόσµιας συνεργασίας για την ανάπτυξη _ είναι απλώς ανέφικτοι. Στην πραγµατικότητα, ελέγχουµε την ασθένεια _ πολιοµυελίτιδα, ελονοσία καιAIDS _καλύτερα από ποτέ,και κάνουµεµεγάλες νέες επενδύσεις στην υγεία γυναικών και παιδιών,κλειδί γιατην πρόοδο σε πολλούς άλλουςτοµείς.
Ωστόσο, όσον αφορά την κλιµατική αλλαγή, τηφτώχεια και άλλα θέµατα, οκοινός νους είναι ότι ο ΟΗΕ πρέπεινα εκχωρήσειτην ευθύνη στο G20. Οµως τοG20, από µόνο του,δεν αποτελεί απάντηση. Παρά τιςφορτισµένες συζητήσεις για νοµισµατικά θέµατα καιεµπορικές ανισορροπίες στη συνάντηση κορυφής στη Σεούλτον Νοέµβριο, ο µόνος τοµέας στονοποίο υπήρξε συµφωνία αφορούσε έναθέµα που για πρώτηφορά τέθηκεσε ατζέντα του G20: η οικονοµικήανάπτυξη. Αναγνωρίζοντας ότι ηπαγκόσµια ανάκαµψη εξαρτάται από τις αναδυόµενες οικονοµίες, δηλαδή τον αναπτυσσόµενο κόσµο,οι ηγέτες του G20 υιοθέτησαν τις επενδύσεις που αποσκοπούνστο να βγάλουν τους πιο ευάλωτους ανθρώπουςτου κόσµου από τη φτώχεια.
Γι’ αυτό οι ηγέτες του G20 αποδέχονται την ανάγκη για στενή συνεργασία µε τον ΟΗΕ. Στο κάτω κάτω, δεν υπάρχει άλλη οργάνωση µε καλύτερη γνώση της ανάπτυξης. Το G20 και ο ΟΗΕ βρίσκουννέους τρόπους για εποικοδοµητική συνεργασία, όχι ως ανταγωνιστές,αλλά ως όλο και πιο στενοί συνεργάτες. Και αυτόείναι το σωστό.
Πριναπό40χρόνια, έναςµεγάλος αµερικανόςπολιτικός, ο Ντιν Ατσεσον, αναπολούσε τον ενθουσιασµό που είχε νιώσει καθώς βοηθούσε να οικοδοµηθεί η παγκόσµια τάξη µετά τον Β’ Παγκόσµιο Πόλεµο. «Παρών στη ∆ηµιουργία» ήταν οτίτλος που έδωσε στα αποµνηµονεύµατά του.
Σήµερα, βρισκόµαστε σεµίαεξίσουσυναρπαστική συγκυρία, εξίσου κρίσιµη για το µέλλον της ανθρωπότητας. Είµαστε και εµείς παρόντες σε µία νέαδηµιουργία. Καιο ΟΗΕ πρέπει διαρκώς να αναδηµιουργείται.Πρέπει να εξελιχθούµε καινα παρακολουθήσουµε τους ρυθµούςενός κόσµουπου αλλάζει µε γρήγορους ρυθµούς. Πρέπει να γίνουµε ταχύτεροι καιπιο ευέλικτοι, αποτελεσµατικοί, διαφανείς και υπεύθυνοι. Σε εποχές λιτότητας, οι πόροι είναι πολύτιµοι·πρέπει να φροντίσουµε ναπιάσει τόποκαι το τελευταίο δολάριο.
Περνάµε εποχέςδοκιµασίαςγια όλους.Οι άνθρωποι ζουν παντού σε αυξανόµενηανησυχία καιφόβο. Κυριαρχεί σχεδόν παγκόσµιαµια απώλεια εµπιστοσύνης σε θεσµούς και ηγέτες.
Μέσα σε τέτοια αβεβαιότητα, το µέλλον µας εξαρτάται από έναν ΟΗΕ που φέρνει κοντά τις χώρες του κόσµου, όχι µόνον για να µιλήσουν και να αντιπαρατεθούν αλλά και για να συµφωνήσουν και να δράσουν. Που κινητοποιεί την κοινωνία των πολιτών, τις επιχειρήσεις, τους φιλάνθρωπους και τους καθηµερινούςανθρώπους, για να βοηθήσουντις κυβερνήσεις του κόσµου ναεπιλύσουντα τρέχοντα προβλήµατα. Και που προσφέρει καθηµερινά ειρήνη, ανάπτυξη, ανθρώπινα δικαιώµατα καιδηµόσια αγαθά παγκοσµίως, µε µία λέξη: ελπίδα, στους ανθρώπους σε όλο τον κόσµο.
Tο µέλλον µας εξαρτάται από έναν ΟΗΕ που φέρνει κοντά τις χώρες του κόσµου, όχι µόνον για να µιλήσουν και να αντιπαρατεθούν αλλά και για να συµφωνήσουν και να δράσουν
Η υπαρξιακή κρίση του ευρώ
Οι αρχιτέκτονες του ευρώ δεν προέβλεψαν πολλές από τις ελλείψεις εξαιτίας των οποίων κλυδωνίζεται τώρα το κοινό ευρωπαϊκό νόµισµα. Τα πακέτα διάσωσης δεν µπορούν να λύσουν τα δοµικά προβλήµατα. Διέξοδος θα µπορούσε να αποτελέσει η ανάπτυξη ενεργού αγοράς ευρωοµολόγων.
Οι αρχιτέκτονες του ευρώ γνώριζαν ότι ήταν ηµιτελές όταντοεπινόησαν. Το ευρώείχε κοινή κεντρική τράπεζα αλλάκανένα κεντρικό ταµείο. Αυτό ήταν αναπόφευκτο, επειδή σκοπός της Συνθήκης του Μάαστριχτ ήταν να επιφέρει νοµισµατική ένωση χωρίς πολιτική ένωση.
Οµως, οι ευρωπαϊκές αρχές ήταν πεπεισµένες ότι αν καιόποτε το ευρώ αντιµετώπιζε κρίση θα ήταν σε θέση να την ξεπεράσουν. Σε τελική ανάλυση, έτσι δηµιουργήθηκε η Ευρωπαϊκή Ενωση, προχωρώντας αργά αλλά σταθερά, γνωρίζονταςπολύ καλά ότι θα χρειάζονταν επιπλέον βήµατα.
Εκ των υστέρων, µπορούµε ναεντοπίσουµε άλλες ανεπάρκειες του ευρώ τιςοποίεςοι αρχιτέκτονέςτου δεν γνώριζαν.
Υποτίθεταιότι το ευρώ θα επέφερε οικονοµική σύγκλιση, αντιθέτως επέφερε αποκλίσεις επειδή οι αρχιτέκτονές τουδεν συνειδητοποίησαν ότι µπορεί ναπροέκυπταν ανισορροπίες όχι µόνο στον δηµόσιο τοµέα αλλά και στον ιδιωτικό.
Αφότου τοευρώ τέθηκε σε ισχύ, οι εµπορικές τράπεζες είχαν τη δυνατότητα αναχρηµατοδότησης των συµµετοχών τους σε κρατικά οµόλογα µε βάση τα προεξοφλητικά επιτόκια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και οι ρυθµιστικές αρχές θεωρούσαν τα κρατικά οµόλογαακίνδυνα. Αυτόείχε ως αποτέλεσµα τη συρρίκνωση των διαφορών των επιτοκίων µεταξύ διαφόρων χωρών, γεγονός που επέφερε εκρηκτική άνοδο στις αγορές ακινήτων στις ασθενέστερες οικονοµίες και µείωσε την ανταγωνιστικότητά τους. Ταυτόχρονα η Γερµανία, η οποία υπέστη πλήγµααπό τις επιπτώσεις της επανένωσης, υποχρεώθηκε να σφίξει το ζωνάρι. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις συµφώνησαν να κάνουν παραχωρήσεις σε θέµατα µισθών και συνθηκών εργασίας µεαντάλλαγµα την εγγύησηθέσεων εργασίας. Ετσι προέκυψαν οι αποκλίσεις. Εντούτοις, οι τράπεζες συνέχισαν να «φορτώνονται» τα κρατικά οµόλογα των ασθενέστερων χωρών προκειµένου να ωφεληθούν απότις ελάχιστες διαφορές στα επιτόκια πουεξακολουθούσαν να ισχύουν.
Οι συνέπειες της έλλειψης ενός κοινού ταµείου έγιναν εµφανείςγια πρώτη φορά µετά την πτώχευση της Lehman Brothers το 2008,όταν οικυβερνήσεις, προκειµένουνα αποτρέψουν την κατάρρευση των χρηµατοπιστωτικών αγορών, έπρεπε να εγγυηθούν ότι δενθα επέτρεπαν την πτώχευση κανενός άλλου συστηµικά σηµαντικού χρηµατοπιστωτικού ιδρύµατος. Εκείνο τοδιάστηµα, η Ανγκελα Μέρκελ απέρριψε την πρόταση µιας πανευρωπαϊκής εγγύησης, επιµένοντας ότι κάθε χώρα έπρεπε να παρέχει εγγυήσεις για ταδικά της ιδρύµατα. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι διαφορές των επιτοκίων διευρύνθηκαν µόλις το 2010, όταν η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση της Ελλάδαςανακοίνωσε ότι ηπροηγούµενη κυβέρνηση είχεαποκρύψει το πραγµατικό µέγεθος του δηµοσιονοµικού ελλείµµατος.
Το γεγονός αυτό αποτέλεσε την αρχή της κρίσης του ευρώ.Η έλλειψη κοινού ταµείου βρίσκεται πλέον σε στάδιο επανόρθωσης, ξεκινώντας µε το πακέτο διάσωσης για την Ελλάδα, δηµιουργώντας στη συνέχεια έναν προσωρινόµηχανισµό αντιµετώπισης εκτάκτωναναγκών και _δεδοµένου ότι οι χρηµατοοικονοµικές αρχές δείχνουν κάποια δυστοκία_ ενδεχοµένως θεσπίζοντας κάποιο µόνιµο θεσµικό ίδρυµα. ∆υστυχώς, είναι εξίσου σίγουρο ότι οι νέες ρυθµίσεις θα έχουν και αυτές µειονεκτήµατα. Εκτός από την έλλειψη κοινού ταµείου, το ευρώ πάσχει από άλλες ελλείψεις τις οποίες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν φαίνεται να έχουν κατανοήσει πλήρως. Αυτό περιπλέκει πολύ την κατάσταση. Οι κυβερνήσειςέχουν νααντιµετωπίσουν όχι µόνοµια νοµισµατικήκρίση αλλά επίσης µιατραπεζική κρίση και µια κρίση της µακροοικονοµικής θεωρίας.
Οι κυβερνήσεις διαπράττουν τουλάχιστον δύοσφάλµατα. Τοένα είναι ότι οι κάτοχοι οµολόγων αφερέγγυων τραπεζών προστατεύονται εις βάρος των φορολογουµένωναπό τον φόβο µήπως προκληθεί χρηµατοπιστωτική κρίση. Αυτό είναι πολιτικά απαράδεκτο. Θεωρείται αναπόφευκτο ότι ηκυβέρνηση της Ιρλανδίας που θα εκλεγεί την ερχόµενη άνοιξη δεν θα επικυρώσει τις τρέχουσες ρυθµίσεις.
Οι αγορές αναγνωρίζουν αυτό το γεγονός και γι’ αυτόν τονλόγο η διάσωση της Ιρλανδίας δεν επέφερε καµία ανακούφιση.
∆εύτερον, τα υψηλά επιτόκια των πακέτων διάσωσης δεν επιτρέπουν στις ασθενέστερες χώρες να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους έναντι των ισχυρότερων χωρών. Οι αποκλίσεις θα συνεχίσουν να διευρύνονται και οιασθενέστερες χώρεςθα συνεχίσουν να εξασθενίζουν επ’ άπειρον. Η αµοιβαία δυσαρέσκεια µεταξύ πιστωτών και οφειλετών ενδέχεται να αυξηθεί και υφίσταται πραγµατικός κίνδυνος το ευρώνα καταστρέψει την πολιτική και κοινωνική συνοχή της Ε.Ε.
Και τα δύο σφάλµατα µπορούν να διορθωθούν. Οσον αφορά το πρώτο, τα κεφάλαια έκτακτης ανάγκης πρέπει να χρησιµοποιούνται για την αναδιάρθρωση των τραπεζικών συστηµάτων καθώς και γιατη χορήγηση δανείων σε κυρίαρχα κράτη.Η αναδιάρθρωση θα συνιστούσε πιο αποδοτική χρήση κεφαλαίων από τη δανειοδότηση. Η ενίσχυση της κεφαλαιοποίησης του τραπεζικού συστήµατος θα οδηγούσε σε µικρότερα ελλείµµατα για τις χώρες, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να ανακτήσουν ταχύτερα πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές.
Είναι καλύτερο να διοχετευτούν τώρα κεφάλαια στις τράπεζες παρά αργότερα και είναικαλύτερο αυτό να γίνει σε πανευρωπαϊκό επίπεδο αντί να αφεθεί κάθε χώρα να το κάνει µόνη της.Αυτό θαδηµιουργήσει ένα ευρωπαϊκό κανονιστικόκαθεστώς. Η ρύθµισητων τραπεζώνσε ευρωπαϊκό επίπεδο καταπατά την εθνική κυριαρχία λιγότεροαπό τον ευρωπαϊκό έλεγχο της δηµοσιονοµικής πολιτικής. Ο ευρωπαϊκός έλεγχος επί των τραπεζών υπόκειταιλιγότερο σε πολιτική κατάχρησηαπό τον εθνικό έλεγχο.
Οσον αφορά το δεύτερο πρόβληµα, το επιτόκιοτων πακέτων διάσωσης πρέπεινα µειωθεί στο επιτόκιο µε το οποίο η ίδια η Ε.Ε. µπορεί να δανειστεί στην αγορά. Αυτό θα έχει το πλεονέκτηµα της ανάπτυξης µιας ενεργού αγοράς ευρωοµολόγων. Αυτές οι δύοδιαρθρωτικές αλλαγές µπορεί να µην επαρκούν για να προσφέρουν στις χώρες της ευρωζώνης που χρειάζονται διάσωση µια δίοδο διαφυγής από τη δυσχερή θέση στην οποία έχουν περιέλθει. Μπορείνα χρειαστούνπρόσθεταµέτρα όπως αποµείωση(haircut/κούρεµα)για τους κατόχους τίτλων κρατικών χρεών. Εφόσον ενισχυθούν κεφαλαιακά οι τράπεζες θα µπορούσαν να απορροφήσουν αυτήν την αποµείωση και δύο προφανή λάθη που καταδικάζουν την Ε.Ε. σε ένα δυσοίωνο µέλλον θα αποκατασταθούν.
Υποτίθεται ότι το ευρώ θα επέφερε οικονοµική σύγκλιση, αντιθέτως επέφερε αποκλίσεις επειδή προέκυψαν ανισορροπίες όχι µόνο στον δηµόσιο τοµέα αλλά και στον ιδιωτικό
Ωρα µηδέν σε Ιράκ και Αφγανιστάν
Κλείνει µία δεκαετία κατά την οποία οι διπλωµατικές και στρατιωτικές προσπάθειες των ΗΠΑ διοχετεύονταν σε Ιράκ και Αφγανιστάν. Η απεµπλοκή από τα δύο µέτωπα θα σηµάνει την άρση δύο στρατηγικών εµποδίων για την Ουάσιγκτον.
Επί σχεδόνµια δεκαετία, τοκύριο µέληµα της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ ήταν οι πόλεµοι στο Ιράκ καιτοΑφγανιστάν. Καθώς πλησιάζουµε στο 2011, µε 50.00
0 αµερικανούς στρατιώτες να βρίσκονται στο Ιράκκαι άλλους 100.000
στο Αφγανιστάν, τα πράγµατα δεν δείχνουν ναοδεύουνπρος το τέλος. Ωστόσο, αυτός ο κύκλος πλέον κλείνει.
Ο πόλεµος στο Ιράκ, ο δεύτερος πιο δαπανηρός«πόλεµος εξ επιλογής» (µετά τον πόλεµο του Βιετνάµ) στην ιστορία τωνΗΠΑ, πλησιάζει σε ένα επίπεδο προσπαθειών οι οποίες δεν θα χρειάζονται πλέον να δεσµεύουν σηµαντικέςστρατιωτικέςδυνάµεις και οικονοµικούς πόρους ήνα συγκεντρώνουν την ιδιαίτερη προσοχή της αµερικανικής εσωτερικής πολιτικής. Ολοι οι αµερικανοίστρατιώτες θα πρέπει να έχουν εγκαταλείψει το Ιράκ µέχρι το τέλος του 2011.
Ακόµη καιαν, όπωςφαίνεται πιθανό, παραµείνουν αρκετές χιλιάδες στρατιώτες, ο αριθµός τους θα είναι µικρός και ο ρόλος τους θα είναι περιορισµένος στην καθοδήγηση και την εκπαίδευσητου ιρακινούστρατού και της αστυνοµίας, καθώςκαι στη διεξαγωγή επιχειρήσεων κατά των τροµοκρατών. Υστερα από οκτώ χρόνια, 4.300
νεκρούς αµερικανούς στρατιώτες και δαπάνες ενός τρισεκατοµµυρίου δολαρίων, φαίνεται, καλώς ή κακώς, ότι θα είναι οι Ιρακινοί εκείνοι που κατά κύριο λόγο θα καθορίσουν το µέλλον της χώρας τους. Η αρχικήιδέα γιαένα Ιράκπου θα το κυβερνούσαν οι ίδιοιοι Ιρακινοί δεν έχει δώσει και τόσο ενθαρρυντικά αποτελέσµατα. Βέβαια, διενεργήθηκαν εκλογές µε κάποια σχετική διαφάνεια, υπάρχει ενεργόςπολιτική ζωή και η οικονοµία αναπτύσσεται. Ωστόσο, η δυσκολία των ηγετών της χώρας να σχηµατίσουν κυβέρνηση ύστερααπό τιςεκλογές της περασµένης άνοιξης δενπροοιωνίζεται τίποτα θετικό.
Πράγµατι, ηπολιτική του συµβιβασµού δεν µπόρεσε να βρει γόνιµο έδαφος στο Ιράκ που συνεχίζει να παραµένει διαιρεµένο λόγω γεωγραφικών, εθνικών, θρησκευτικών και πολιτικών παραγόντων. ∆εν υπάρχει κοινή συναίνεση όσον αφορά τη διανοµή του πιθανού πλούτου που µπορεί να προέλθει από τις τεράστιες ενεργειακές πηγές του. Το βόρειο τµήµα της χώρας, αυτό των Κούρδων, διατηρεί σε µεγάλο βαθµό την αυτονοµία του. Το πού τελειώνουν οι δικαιοδοσίες της και πού αρχίζουν αυτέςτης κεντρικής κυβέρνησηςδεν έχει ακόµακαθοριστεί. Η ιρανική επιρροή είναι διάχυτη στονότιο τµήµατης χώρας και ιδιαίτερα έντονηστο κεντρικό. Επιπλέον, οι βοµβαρδισµοί δεν έχουν σταµατήσει ακόµα, και εκατοµµύρια Ιρακινών εκτοπίζονται αναγκαστικά ή καταλήγουν πρόσφυγεςσε άλλες χώρες. Με λίγα λόγια, αν και οι συνθήκες στο Ιράκ είναι σαφώς καλύτερες απ’ όσοπριν από πέντε χρόνια, το πιθανότερο είναι να επιδεινωθούν. Το ζήτηµα του περιορισµού των αµερικανικών δυνάµεων στο Αφγανιστάν δείχνει να προχωράει µε πολύ πιο αργό ρυθµό. Η κυβέρνηση Οµπάµα πιθανότατα θα αποσύρειµικρό αριθµό στρατιωτών τον Ιούλιο, τη χρονική στιγµή που επέλεξε ο Αµερικανός πρόεδρος για την αρχή της µείωσης των ενόπλων δυνάµεων. Αλλά κάτι τέτοιο θα είναι µόνο η αρχή µιας µακράς, εκτεταµένης και βαθµιαίας διαδικασίας, η οποία φαίνεται ότι θα διαρκέσει τουλάχιστον τέσσερα χρόνια – πιθανόν και περισσότερα.
Ο καθένας από µας µπορεί να φανταστεί τι θα πρέπει να επιδείξει η αµερικανική κυβέρνηση ύστερα από µία δεκαετία θυσιών και επενδύσεων στο Αφγανιστάν.Ο συνολικόςαπολογισµός της επέµβασης όσον αφορά τις ανθρώπινες ζωές και τις οικονοµικές δαπάνες πιθανότατα να µην προσεγγίζει καν τον αντίστοιχο της επέµβασης στο Ιράκ, ωστόσο θα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα και σηµασία. Στην περίπτωση του Αφγανιστάν είναι δύσκολο να είµαστε αισιόδοξοι, δεδοµένης της ισχύοςκαι τηςανθεκτικότητας των Ταλιµπάν, της αδυναµίας και της διαφθοράς πουµαστίζει τηνκυβέρνηση, καθώς και µιας πραγµατικότητας που θέλει το Πακιστάν νααποτελεί καταφύγιο για τους Ταλιµπάν και άλλες ένοπλες οµάδες που επιζητούν ένα προγεφύρωµα (ή και περισσότερα) στα εδάφη του Αφγανιστάν. Το αν θα αποτελέσειτο Αφγανιστάν ένα κανονικό κράτος είναι κάτιγια το οποίοκυριολεκτικάαδυνατούµε να διακινδυνεύσουµε τηνοποιαδήποτε πρόβλεψη.
Παρ’ όλα αυτά, οι αποφάσεις σχετικά µε τον περιορισµό της αµερικανικ ήςεµπλοκής στοΙράκ και βαθµιαία στο Αφγανιστάνθα αποφέρουν τελικά καικάποια οφέλη στιςΗΠΑ διόλουευκαταφρόνητα. Ενα όφελοςείναι το οικονοµικό. Η αµερικανική πολιτική απέναντι στο Ιράκ και τοΑφγανιστάν απαιτεί δαπάνες της τάξης των 150δισ. δολαρίων ετησίως, ποσό που υπερβαίνει το 20% του συνόλου των αµυντικών δαπανών. Ηπερικοπή µιας τέτοιας δαπάνης θααποδεσµεύσειτα τόσο αναγκαία ποσά για άλλες αµυντικές ανάγκες, καθώς καιγια τονπεριορισµό τουελλείµµατος,που αποτελεί αναντίρρητατο µείζον ζήτηµα εθνικής ασφάλειας που αντιµετωπίζουν οι ΗΠΑ.
Η σηµαντική µείωσητων στρατευµάτων στοΙράκ καιτο Αφγανιστάν θα επιτρέψει επίσης στιςαµερικανικές ένοπλες δυνάµεις ναανανήψουν από αυτές τις δύο επεµβάσεις. Ούτε οι στρατιώτες ούτε ο συνολικός εξοπλισµός και τα απαιτούµενα µέσα µπορούν να αντεπεξέλθουν στην αποστολή τους. Τα επίπεδα στρατολόγησης και διατήρησης στελεχών υψηλής εξειδίκευσης στις αµερικανικές ένοπλες δυνάµεις θα ενισχυθούν καθώς οιστρατηγικές απαιτήσεις των δύο αυτών επεµβάσεων θα περιορίζονται. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα υπάρξει σε µεγάλο βαθµόκι ένας µακροπρόθεσµος εκσυγχρονισµός των Ενόπλων ∆υνάµεων.
Εξετάζοντας βαθύτερα το θέµα, ο περιορισµός της αµερικανικής εµπλοκής στο Ιράκ και τοΑφγανιστάν θα επιτρέψει µία εκ νέου εξισορρόπηση της αµυντικής και της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Αυτές οι δύο επεµβάσεις απορρόφησανδυσανάλογο τµήµα των πόρων της χώρας, στρατιωτικών και οικονοµικών ενώ µονοπώλησαν τον χρόνο και την προσοχή των ειδηµόνων της διπλωµατίας και του πολιτικού σχεδιασµού.
Βραχυπρόθεσµα, η κατά το δυνατόν µεγαλύτερη απεµπλοκή από το Ιράκ και το Αφγανιστάν θα επιτρέψει στις ΗΠΑ να επικεντρωθούν στις άµεσες εξωτερικές απειλές συµφερόντων τους: τοΙράν καιτη ΒόρειαΚορέα. Μακροπρόθεσµα, οι ΗΠΑ χρειάζονται τη δηµιουργία ενός κλίµατος εσωτερικής και διεθνούς υποστήριξης για ορισµένους περιφερειακούς και διεθνείς διακανονισµούς και διευθετήσεις, µε στόχο να διαχειριστούν σηµαντικότατα προβλήµατα τηςεποχής µας, από την εξάπλωση των πυρηνικών καιτην τροµοκρατία µέχρι τη διατήρησηµιας ανοιχτήςπαγκόσµιας οικονοµίας και την επιβράδυνση της κλιµατικής αλλαγής. Κάτι τέτοιο απαιτεί µίαεξωτερικήπολιτική πουνα εστιάζει στιςνέες, αναδυόµενες, δυνάµειςτου 21ου αιώνα, πολλές από τις οποίες βρίσκονται στην Ασία.
Οι ΗΠΑάφησαν σε µεγάλο βαθµό ανεκµετάλλευτη την ευκαιρία να διαµορφώσουν τη διεθνήκατάσταση µέσα στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα. Το Ιράκ και το Αφγανιστάν αποδείχθηκανστρατηγικά εµπόδια και, ειδικά όσον αφορά τοθέµα του Αφγανιστάν οι ΗΠΑ πρέπει να αντισταθούν στις πιέσεις για παράταση της εκεί στρατιωτικής παρουσίας τους. Πλέον,δίνεται ηευκαιρία για επαναπροσανατολισµό της αµερικανικής εξωτερικής πολιτικής, προκειµένου να εστιάσει σε ζητήµατα µείζονος σηµασίας.Είναι προς το συµφέρον των ΗΠΑ, αλλά και ολόκληρου του κόσµου, αυτή η ευκαιρία να µην πάει χαµένη.
Οι δύο επεµβάσεις απορρόφησαν δυσανάλογο τµήµα των πόρων της χώρας, στρατιωτικών και οικονοµικών, ενώ µονοπώλησαν το ενδιαφέρον του πολιτικού προσωπικού
Ο Ρίτσαρντ N. Χάας είναι πρόεδρος του Συµβουλίου Διεθνών Σχέσεων και συγγραφέας του βιβλίου «War of Necessity, War of Choice: A Memoir of Two Iraq Wars»
Πίσω από την «εκτόξευση» της Κίνας
Η πρόοδος της Κίνας στις τελευταίες τρεις δεκαετίες αποτελεί µία επιτυχή εκδοχή του αναπτυξιακού µοντέλου της Ανατολικής Ασίας, που πηγάζει από τις αρχικές συνθήκες που κληροδότησε µία κατευθυνόµενη σοσιαλιστική οικονοµία.
Το κατά κεφαλήν εισόδηµα της Κίνας _$3.800
_ έχει πλέον ξεπεράσει το κατώτατο όριο µιας χώρας µεσαίου εισοδήµατος. Ωστόσο, µολονότι πολυάσχολοι οικονοµολόγοι και ειδικοί στρατηγικής υπολογίζουν τη µελλοντική αναπτυξιακή πορεία της Κίνας για να προβλέψουν πότε θα φθάσει τις Ηνωµένες Πολιτείες, στο εσωτερικό της Κίνας επικράτησε το 2010 ένα πνεύµα κατήφειας και ηττοπάθειας. Ο πρωθυπουργός Γουέν Τζιαµπάο µάλιστα θεωρεί την ανάπτυξη της Κίνας «ασταθή, χωρίς ισορροπία, ασυντόνιστη και,σε τελική ανάλυση, µηδιατηρήσιµη».
Φυσικά, η οικονοµική ανάπτυξη δεν είναι ποτέ ευθύγραµµη για µία χώρα. Σε ολόκληρη την ιστορία υπάρχουν αµέτρητα παραδείγµαταχωρών µεσαίου εισοδήµατος πουέµειναν καθηλωµένες στηνκατηγορία αυτήεπί δεκαετίες και/ή τελικά υποχώρησαν στην κατηγορία χαµηλούεισοδήµατος. Ονοµπελίσταςοικονοµολόγος Μάικλ Σπενς έχει επισηµάνει ότι µετά τον Β’ Παγκόσµιο Πόλεµο µόνο ελάχιστες χώρεςκατόρθωσαν νααναπτυχθούν σε επίπεδο πλήρουςβιοµηχανοποίησης.
Η πρόοδος της Κίνας στις τελευταίες τρεις δεκαετίες αποτελεί µία επιτυχή εκδοχή τουαναπτυξιακούµοντέλου της Ανατολικής Ασίας,που πηγάζει από τιςαρχικές συνθήκες που κληροδότησε µία κατευθυνόµενη σοσιαλιστική οικονοµία. Αυτό το αναπτυξιακό µοντέλοέχει πλέονσχεδόν εξαντλήσει τιςδυνατότητές του. Ετσι, η Κίνα βρίσκεται σε µία κρίσιµη συγκυρία: χωρίς επώδυνες διαρθρωτικές προσαρµογές,ο υψηλός ρυθµός της οικονοµικήςτης ανάπτυξης µπορεί ξαφνικά να χαθεί.
Η ταχεία ανάπτυξη της Κίνας επιτεύχθηκε µεεξαιρετικάυψηλό κόστος. Μόνο οι µελλοντικές γενεές θα µάθουν πόσο πραγµατικά στοίχισε. Το ποσοστό επενδύσεων της χώρας είναι αυτήν τη στιγµή πάνω από το 50% του ΑΕΠ της _ σαφής αντανάκλαση της χαµηλής απόδοσης κεφαλαίου της Κίνας. Αυτό το υψηλό ποσοστό έχει δύο ανησυχητικές πλευρές: Πρώτον, οι περιφερειακές κυβερνήσεις επηρεάζουν ένα µεγάλο µέρος των επενδυτικών αποφάσεων. ∆εύτερον, οι επενδύσεις στην ανάπτυξη ακινήτων αποτελούν σχεδόν ένα τέταρτο του συνόλου.
Κάποιες περιφερειακές κυβερνήσεις σκάβουν _ κυριολεκτικά _ λάκκους και στη συνέχεια τους γεµίζουν, ώστε να δηµιουργήσουν ΑΕΠ. Το αποτέλεσµα είναι έναςυπερβολικός αριθµός πολυτελών διαµερισµάτων, εντυπωσιακών κυβερνητικών κτιρίων και πανύψηλων ουρανοξυστών. Τα ξενοδοχεία στις επαρχιακές πόλεις της Κίνας κάνουν πεντάστερα ξενοδοχεία των δυτικών πρωτευουσών να µοιάζουν µε τρώγλες.
Η Κίνα είναι µία από τις χώρες µε τη µεγαλύτερη ρύπανση στον κόσµο. Η σκόνη και η αιθαλοµίχλη πνίγουν τις πόλεις της.Ολοι οι µεγάλοι ποταµοί της χώρας είναι µολυσµένοι. Η αποψίλωση των δασών και η ερηµοποίηση είναι ανεξέλεγκτες.Οι ξηρασίες, οι πληµµύρες καιοι κατολισθήσεις έχουν γίνει καθηµερινό φαινόµενο. Η αδιάκοπη εξόρυξη εξαντλεί ταχέως τα αποθέµατα φυσικών πόρων της Κίνας. Με πλεόνασµα στο εµπορικό ισοζύγιο (ως προςτο ΑΕΠ) και εξαγωγές (ως προς το ΑΕΠ) να υπερβαίνουν ήδη το 60% και 30% αντίστοιχα, η κινεζική οικονοµία δεν είναι δυνατόν να συνεχίσει να εξαρτάται απότην εξωτερική ζήτηση για να διατηρήσει την ανάπτυξή της. ∆υστυχώς, λόγω του µεγάλου εξαγωγικού τοµέα, που απασχολεί εκατοµµύρια εργάτες, η εξάρτηση αυτή έχει καταστεί ιδιαίτερα σηµαντική, πράγµα πουσηµαίνει ότι ηεξάρτηση της Κίνας από το εµπόριο και το εµπορικό πλεόνασµα δεν είναι απλώς θέµα προσαρµογής της µακροοικονοµικής πολιτικής.
Υστερα από δεκαετίες ταχείας επέκτασης, η Κίνα αποτελεί το εργαστήριο της παγκόσµιας οικονοµίας. Το πρόβληµα είναι ότι δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα εργαστήριο: η έλλειψη καινοτοµίας και δηµιουργικότητας αποτελούν την αχίλλειο πτέρνα της οικονοµίας. Για παράδειγµα: αν µιλάµε για όγκο παραγωγής, η Κίνα είναι πλέον ο µεγαλύτερος κατασκευαστής αυτοκινήτων στον κόσµο, µε 17 εκατ.παραγωγή εφέτος.Εντούτοις, τοποσοστό µοντέλων σχεδιασµένων από κινέζους κατασκευαστέςείναι αµελητέο. Σε µία εποχή ταχείας τεχνολογικής προόδου, δηµιουργικότητας καικαινοτοµίας, το παγκόσµιο οικονοµικό τοπίο µπορεί να αλλάξει γρήγορα. Χωρίς ισχυρή ικανότητα καινοτοµίας και δηµιουργικότητας, ακόµα και ένας γίγαντας έχει πήλινα πόδια. Και όταν πέσει ένας γίγαντας, πολλοί είναιεκείνοι που τραυµατίζονται.
Πράγµατι, ενώ το βιοτικό επίπεδοτης Κίνας έχει ανέβει εντυπωσιακάστη διάρκεια των τελευταίων 30 ετών, τοχάσµαµεταξύ πλουσίων και πτωχών έχει διευρυνθεί αισθητά.Η κατανοµή εισοδήµατος παρουσιάζει εδώ καιπολύ καιρό απόκλισηυπέρ των πλουσίων, και η κυβέρνηση έχει αποτύχει στην παροχήαγαθών κοινής ωφελείας σε ένα στοιχειώδες επίπεδο. Με τηνκοινωνική ένταση που προκαλείται από την αντίθεση ανάµεσα στην πολυτελή διαβίωση των πλουσίων και την αργή βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των πτωχών, δεν θα αργήσουννα εµφανιστούν σοβαρές αντιδράσεις.
Αν η Κίνα δεν κατορθώσει να αντιµετωπίσει τα διαρθρωτικά της προβλήµατα έγκαιρα, είναι απίθανο να µπορέσει να διατηρήσει την ανάπτυξη. Κάθε διαρθρωτική αναπροσαρµογή είναι επώδυνη, αλλά όσο καθυστερεί τόσο πιο επώδυνη θα είναι. Στο µέλλον. Η ισχυρή δηµοσιονοµική θέση της Κίνας σήµερα, της προσφέρει ένα παράθυρο ευκαιρίας. Αυτό το παράθυρο όµως θα κλείσειγρήγορα, διότι οι ωφεληµένοι απόσυγκεκριµένεςµεταρρυθµιστικές πολιτικές έχουν µεταµορφωθεί σε κατεστηµένα συµφέροντα, που αγωνίζονται σκληρά γιανα προστατεύσουν όσα έχουν.
Αυτό που κάνει τους Κινέζους να αγανακτούν περισσότερο είναι η συµπαιγνία µεταξύ κυβερνητικών αξιωµατούχων καιεπιχειρηµατιών,που περιγράφεται από τον διακεκριµένο κινέζο οικονοµολόγο Γου Τζιανγκλιάν ως ο «καπιταλισµός των ισχυρών και των πλουσίων». Η διάρρηξη αυτής της ανίερης συµµαχίαςθα αποτελέσει µεγάλη δοκιµασία για την ηγεσία της Κίνας από το2011 και µετά. Ετσι όπως έχουνεπί του παρόντος οιθεσµικές ρυθµίσεις, η αξιοκρατίαείναι προαπαιτούµενο για καλή διακυβέρνηση. Οµως η αξιοκρατία έχει διαβρωθεί από µια πολιτική νοοτροπία δουλοπρέπειας και κυνισµού. Ετσι,για µία ακόµα φορά, η διαλεκτική της οικονοµικής ανάπτυξης φέρνει στο προσκήνιο την πολιτική µεταρρύθµιση.
Στο εξωτερικό, η άνοδος της Κίνας έχει προκαλέσει θαυµασµό, φθόνο, καχυποψία, ακόµα και σαφήεχθρότητα από κάποιες πλευρές. Οσο συχνά και αν αρνούνται οι ηγέτες της Κίνας τις όποιες ηγεµονικές φιλοδοξίες, η επιφυλακτικότητα ως προς τους σκοπούς τηςΚίνας παραµένει. Αυτό είναι κατανοητό: η άνοδος νέων δυνάµεων διαταράσσει πάντα την κατεστηµένη διεθνή τάξη. Οταν αυτή η νέα δύναµη είναι ένα έθνος 1,3δισ. ανθρώπων που ζουν σε ένα εντελώς ξένο πολιτικό σύστηµα και ιδεολογία, η άνοδός της είναι φυσικό να προκαλεί ακόµα µεγαλύτερη ανησυχία.
Ευτυχώς, χάρη στηνπαγκοσµιοποίηση, η άνοδος τηςΚίνας είναι προς το συµφέρονόλων, όπωςκαι η άνοδος άλλων αναδυόµενων οικονοµιών. Στα χρόνια που έρχονται, η Κίνα πρέπει και µπορεί ναπαίξει πιοενεργό ρόλο ως σηµαντικός παγκόσµιος παίκτης σε τοµείς όπως είναιη κλιµατική αλλαγή, οι παγκόσµιες ανισορροπίες και η µεταρρύθµιση του διεθνούς νοµισµατικού συστήµατος. ∆εν χρειάζεται να πούµε ότι η αµοιβαιότητα θα είναι αναγκαία.
Η κυβέρνηση του Πεκίνου έχει αποτύχει στην παροχή αγαθών κοινής ωφελείας σε ένα στοιχειώδες επίπεδο
Ο Γιου Γιονγκντίνγκ είναι πρώην µέλος της Επιτροπής Νοµισµατικής Πολιτικής της Κεντρικής Τράπεζας της Κίνας και πρώην διευθυντής του Ινστιτούτου Παγκόσµιας Οικονοµίας και Πολιτικής της Κινεζικής Ακαδηµίας Επιστηµών
Μία ευκαιρία για την ευρωπαϊκή άµυνα
Με τους προϋπολογισµούς των ευρωπαϊκών κρατών να είναι ιδιαίτερα «σφιχτοί» αυτήν την εποχή, οι ανησυχίες για την κοινή αµυντική πολιτική της Ενωσης αυξάνονται. Ωστόσο, κατά παράδοξο τρόπο, οι εξελίξεις του 2010 επιτρέπουν να υπάρξει ελπίδα για το µέλλον.
Η αµυντική συµφωνία που υπεγράφη τον Νοέµβριο µεταξύ Γαλλίας και Ηνωµένου Βασιλείου αποτελείται από δύο σύµφωνα, τα οποία καλύπτουν θέµατα όπως την από κοινού ανάπτυξη Ενόπλων ∆υνάµεων, το δόγµα της πυρηνικής αποτροπής και τη βελτίωση του τεχνικού εξοπλισµού και των επικοινωνιών. Η συγκεκριµένη πρωτοβουλία έχει τη σθεναρή πολιτική υποστήριξη των ηγετών και των δύο χωρών και εκφράζει τη σαφή βούληση για την αµοιβαία αντιµετώπιση των κοινών απειλών και κινδύνων.
Αν αυτά τα δύο σύµφωνα εφαρµοστούν σωστά, µπορούν να αποτελέσουν ένα ελπιδοφόρο προηγούµενο για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ενωση. Υπερβαίνοντας τα αυστηρά εθνικά πλαίσια, αυτά τα δύο σύµφωνα χαράσσουν τη µελλοντική κατεύθυνση της ευρωπαϊκής άµυνας και µπορούν να συµβάλουν στον καθορισµό της πορείας των σχέσεων της Ευρώπης µε τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.
Προκειµένου να εκτιµηθεί η αξία αυτών των δύο συµφώνων, θα πρέπει να ανατρέξουµε στο γενικό πλαίσιο, µέσα στο οποίο γεννήθηκαν και διαµορφώθηκαν.
Το 1998, ο τότε γάλλος πρόεδρος Ζακ Σιράκ και ο βρετανός πρωθυπουργός Τόνι Μπλερ υπέγραψαν τη ∆ιακήρυξη του Σεν Μαλό, η οποία καταδείκνυε τη σαφή βούληση των δύο χωρών για ενίσχυση της ασφάλειας και των αµυντικών δυνατοτήτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αν και στην αρχή η Μεγάλη Βρετανία ήταν επιφυλακτική ως προς την αποδοχή µιας στρατιωτικά αυτόνοµης Ευρώπης, είχε ωστόσο αντιληφθεί, από την επέµβασή της στο Κόσοβο, ότι η Ε.Ε. πρέπει να είναι σε θέση να αντιδρά άµεσα και αποτελεσµατικά απέναντι σε µία κρίση.
Η διακήρυξη του Σεν Μαλό κατέστησε σαφές ότι οι µεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάµεις της Ε.Ε. είναι έτοιµες να αναπτύξουν τη δική τους αµυντική πολιτική, έστω και αν δεν πρόκειται για µία πολιτική πλήρως αυτονοµηµένη από το ΝΑΤΟ. Οντως, µέσω των συµφωνιών Berlin Plus, οι οποίες διευκολύνουν τη χρήση ΝΑΤΟΪΚΏΝ µέσων για αποστολές που έχουν αναληφθεί υπό την κάλυψη της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Ασφάλειας και Αµυνας (ESDP), το ΝΑΤΟ αναγνώριζε ότι η ESDP κατά την περασµένη δεκαετία είχε ωριµάσει. Πράγµατι, η Ε.Ε. ανέλαβε 24 αποστολές σε Ευρώπη, Αφρική και Ασία, οι οποίες διέφεραν ως προς τη φύση, το εύρος και τους σκοπούς τους και συνδύαζαν πολιτικά και στρατιωτικά µέσα.
Σήµερα, ηΕ.Ε. καλείται ναδιεξάγει πολύπλοκες αποστολές κάτω από αντίξοες συνθήκες. Προκειµένου να το επιτύχει, θα πρέπει να ανατρέξει σε όσα της έµαθαν οι επιτυχίες που σηµείωσε κατά το παρελθόν. Εµείς οι Ευρωπαίοι πρέπει να αντιδρούµε µε ταχύτητα, αποτελεσµατικότητα και να έχουµε αίσια αποτελέσµατα. Οι αποστολές αµυντικού χαρακτήρα πρέπει να είναι περισσότερο ευπροσάρµοστες, αµεσότερες, να έχουν πολυεθνικό και πολυλειτουργικό χαρακτήρα. Πρέπει να εστιάζουν στη σταθερότητα και την ασφάλεια, ανεξάρτητα από τη δεδοµένη κατάσταση ή τη φύση της επέµβασης. Βέβαια, είναι σαφές ότι η ευρωπαϊκή άµυνα δίνει σκληρή µάχη µε τα δηµοσιονοµικά. Επιπλέον, η τελευταία έρευνα του Ευρωβαροµέτρου έδειξε ότι η άµυνα είναι το τελευταίο πράγµα για το οποίο ανησυχούν οι ευρωπαίοι πολίτες. Σε αυτό ακριβώς το σηµείο εντοπίζεται η ζωτική σηµασία της γαλλοβρετανικής συµφωνίας. Τα δύο σύµφωνα σηµατοδοτούν µία προσπάθεια εξισορρόπησης έργων και φιλοδοξιών µέσα σε ένα πλαίσιο οικονοµικής κρίσης, προσπαθειών δηµοσιονοµικής σταθεροποίησης, ευρείας κλίµακας αµυντικών µετασχηµατισµών, αυξανόµενων αλληλεξαρτήσεων και απειλών που αντιµετωπίζει ολόκληρος ο πλανήτης _ από την τροµοκρατία και την αύξηση των πυρηνικών όπλων µέχρι την κλιµατική αλλαγή, τη µείωση ενεργειακών πόρων και τις επιδηµίες _ που είναι αδύνατο να αντιµετωπιστούν µονοµερώς. Επίσης, δηµιουργεί ένα προηγούµενο για το Ηνωµένο Βασίλειο, προετοιµάζοντας τον δρόµο ώστε οι µελλοντικοί πρωθυπουργοί να προχωρήσουν προς αυτήν την κατεύθυνση.
Η ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων και των δύο χωρών ενδυναµώνει έµµεσα και τις αντίστοιχες ολόκληρης της Ε.Ε. Η αναζήτηση συνεργασίας και αποτελεσµατικότητας, η οποία υποδηλώνεται από τη συµφωνία, µπορεί να αποτελέσει εξίσου µία κινητήρια δύναµη για τον Ευρωπαϊκό Οργανισµό Αµυνας.
Μπορεί το Ηνωµένο Βασίλειο να θεωρεί τον ΕΟΑ ως µία αµυντική δαπάνη, αλλά, αν προσδιοριστεί µε σωστότερο τρόπο, µπορεί να αποτελέσει µία πηγή αποταµίευσης για κάθε κράτος – µέλος της Ε.Ε. Στην περίοδο της οικονοµικής κρίσης είναι µάλλον απίθανο να αυξηθούν οι αµυντικές δαπάνες των κρατών – µελών της Ε.Ε. Εντούτοις, αν η Γαλλία και το Ηνωµένο Βασίλειο κατανοήσουν το πόσο η προβολή της ισχύος τους συνδέεται µε αυτήν ολόκληρης της Ευρώπης, αν καταστήσουν τη συνεργασία µεταξύ τους αµφίδροµη και, στη συνέχεια, την επεκτείνουν και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη _ σύµφωνα µε το σχέδιο που έχει προβλεφθεί από τα δύο σύµφωνα _ θα µπορούσαµε να δούµε την Ευρώπη ικανή να αναλαµβάνει τον αµυντικό ρόλο, τον οποίο προσδοκά από αυτήν ολόκληρη η παγκόσµια κοινότητα. Μια κακή συγκυρία µπορεί τελικά να αποβεί επωφελής, στον βαθµό που καθιστά επιβεβληµένη µεγαλύτερη αποτελεσµατικότητα και συνεργασία.
Αυτή η επιλογή έχει, επίσης, τη δυνατότητα να καθησυχάσει τις ΗΠΑ ως προς το θέµα των χαµηλότερων αµυντικών δαπανών της Ευρώπης. Τα γαλλοβρετανικά σύµφωνα δεν επηρεάζουν τις δεσµεύσεις απέναντι στο ΝΑΤΟ, γεγονός που ενδιαφέρει άµεσα τις ΗΠΑ, γιατί η όποια µείωση του αριθµού των ευρωπαίων στρατιωτών που βρίσκονται σε αποστολές εκτός Ευρώπης θα σηµαίνει, αναπόφευκτα, µεγαλύτερο οικονοµικό βάρος για τις ΗΠΑ. Ωστόσο, η γαλλοβρετανική συµφωνία δηλώνει και µεγαλύτερη πρόοδο ως προς την από κοινού ανάληψη δράσης από ευρωπαϊκής πλευράς. Επιπλέον, δηλώνει τη βούληση των δύο χωρών για εντονότερη και µεγαλύτερη παρουσία στη διεθνή σκηνή, από τη στιγµή που αποτελούν τις δύο µεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάµεις της Ευρώπης και είναι µόνιµα µέλη του Συµβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Ολα αυτά αποτελούν µέρος τουσυνεχούς µετασχηµατισµού της διατλαντικής κοινότητας, από ένα σύνολο οργανισµών προορισµένων να υπερασπίζουν συγκεκριµένα εδάφη από έναν εισβολέα σε κάτι πιο ευέλικτο και πιο δυναµικό. Η εφαρµογή από κοινού διαχείρισης και η ενδελεχής εξέταση των συµβατικών αµυντικών δυνατοτήτων της Ευρώπης συνιστούν µία διττή πρόκληση: λειτουργική, λόγω της, κατά παράδοση, διάρθρωσης των αµυντικών οργανισµών και πολιτική, στον βαθµό που θα απαιτηθεί µία εκχώρηση εθνικής κυριαρχίας.
Αλλη µία εξίσου σηµαντική πρόκληση είναι η συνεργασία µεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας που συµφώνησαν, στη Σύνοδο Κορυφής του Βορειοατλαντικού Συµφώνου τον Νοέµβριο στη Λισαβώνα, να συνεργαστούν στο αντιπυραυλικό σύστηµα της Συµµαχίας. Αυτή η σχέση πρέπει να βασίζεται σε µία συνεργασία, επωφελή και για τις δύο πλευρές, η οποία θα σέβεται ορισµένες κοινές αρχές διακυβέρνησης και µη παρέµβασης. Ωστόσο, ο συντονισµός και η κοινή αξιοποίηση δυνατοτήτων µπορεί να βοηθήσει και τους δύο εταίρους να αντιµετωπίσουν τη νέα φύση των συγκρούσεων. Εδώ, η Ευρώπη µπορεί να διαδραµατίσει ηγετικό ρόλο, γιατί πρόκειται για µία πολιτική διαδικασία που µόλις έχει αρχίσει.
Οπως δήλωσε ο βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάµερον, σχετικά µε τη συµφωνία µε τη Γαλλία: «Ξεκινάει κάτι καινούριο, δεν είναι αυτοσκοπός» _ λόγια που απηχούν εκείνα του Ζαν Μονέ, ενός από τους πρωτεργάτες της Ε.Ε, σχετικά µε τη συνεργασία στη ∆ύση. «∆εν πρόκειται για αυτοσκοπό», είπε ο Μονέ. «Είναι η αρχή ενός δρόµου προς έναν καλύτερα διευθετηµένο κόσµο, τον οποίον πρέπει να κερδίσουµε αν θέλουµε να αποφύγουµε την καταστροφή». Η γαλλοβρετανική συµφωνία του 2010 αποτελεί καλό οιωνό για το 2011 και τα χρόνια που θα ακολουθήσουν: ένα βήµα κατά µήκος του δύσβατου αλλά αναγκαίου δρόµου για µεγαλύτερη ασφάλεια στην Ευρώπη.
Η γαλλοβρετανική συµφωνία δηλώνει και µεγαλύτερη πρόοδο ως προς την από κοινού ανάληψη δράσης από ευρωπαϊκής πλευράς
Ο Χαβιέ Σολάνα είναι πρώην ύπατος εκπρόσωπος της Ε.Ε. για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και την Πολιτική Ασφάλειας και πρώην γενικός γραµµατέας του ΝΑΤΟ
Το τέλος του ονείρου της ιδιοκατοίκησης;
Ενα από τα µαθήµατα της κατάρρευσης της αγοράς των ακινήτων είναι ότι η αύξηση στις τιµές των κατοικιών δεν κάνει µια χώρα πιο πλούσια. Ωστόσο, ο αναπτυσσόµενος κόσµος εξακολουθεί να χτίζει κατοικίες µε φρενήρη ρυθµό.
Η οικονοµική κρίση που ξέσπασε το 2007προκλήθηκε από υπερβολές στην αγορά των ακινήτων, ζήτηµα το οποίο δεν διευθετήθηκε το 2010 και θα εξακολουθήσει να αναστατώνει τιςοικονοµίες το2011 και πέραναυτού. Ταεπισφαλή ενυπόθηκα δάνεια «υψηλούκινδύνου» (ο όρος τα λέει όλα), τα subprime, είναι πλέον γνωστά σε όλους. Ωστόσο, ας µην ξεχνάµε ότιη ανάπτυξηαυτής τηςαγοράς έτυχε αρχικάµεγάλης αποδοχής καθώς επέτρεψε ακόµη και σεανθρώπους πουκανονικά δεν θα πληρούσαν τις προϋποθέσεις για ενυπόθηκο δάνειο να κυνηγήσουν το όνειρο της ιδιόκτητηςκατοικίας. Τα ενυπόθηκαδάνεια «υψηλού κινδύνου», τα subprimes, έκαναν πραγµατικότητα το αµερικανικό όνειρο.
Βεβαίως, το ίδιο όνειρο µοιράζονται και εκατοµµύρια άλλοι άνθρωποι ανά τον κόσµο. Οµως ο τρόπος οργάνωσης της χρηµατοδότησης για την απόκτηση κατοικίας διαφέρει πολύ από τη µία χώρα στην άλλη και αυτές είναι οι διαφορές που εξηγούν τις πρόσφατες παγκόσµιες ανισορροπίες και οικονοµικές καταρρεύσεις.
Στις ανεπτυγµένες οικονοµίες, ο κατασκευαστικός κλάδος µπορεί να προσθέτει κάθεχρόνο µόνοσχετικά µικρή ποσότητα στις ήδη υπάρχουσες κατοικίες. Με τον πληθυσµό να παραµένει στάσιµος (ή και να ελαττώνεται σε πολλά µέρη της Ευρώπης και στην Ιαπωνία), ταυπάρχοντα αποθέµατα κατοικιών αλλάζουν ιδιοκτήτη µεταξύ διαφορετικών πληθυσµιακών οµάδων, συνήθως δε κληροδοτούνται από τους ηλικιωµένους στους νεώτερους. Η κατάσταση είναι διαφορετική στις αναπτυσσόµενες οικονοµίες, όπου η ποσότητα και η ποιότητα των υπαρχουσών κατοικιών είναι εµφανέστατα ανεπαρκείς. Επιπλέον, το µεγαλύτερο µέρος αυτών των κατοικιών βρίσκεται συνήθως σε αγροτικές περιοχές ενώ οι περισσότερες δουλειές βρίσκονται στις πόλεις. Γι’ αυτό η αστικοποίηση συνεπάγεται µεγάλη οικοδοµική έκρηξη στις αναπτυσσόµενες οικονοµίες. Ως συνήθως, η Κίνα αποτελεί το πιο ακραίο παράδειγµα: αυτήν τη στιγµή χρησιµοποιεί περισσότερο από το µισό τσιµέντο παγκοσµίως.
Εποµένως, τοόνειροτης ιδιόκτητης κατοικίαςπαραµένει ολοζώντανο στοναναπτυσσόµενοκόσµο και αποτελεί µιαισχυρή οικονοµική δύναµη. Ωστόσο, οι ενυπόθηκες αγορές στεγαστικής πίστης παραµένουν υπανάπτυκτες στις περισσότερεςαναδυόµενες οικονοµίες. Αυτόσηµαίνει ότι τα νεαράζευγάρια στην Κίνα θα πρέπει πρώτα νααποταµιεύσουν ένα µεγάλο µέροςτων εσόδων τους, το οποίο θα δώσουν ως προκαταβολή για το σπίτι των ονείρων τους (κατά κανόνα ένα διαµέρισµα σε πολυώροφο κτίριο). Ισως η ανυπαρξία ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων που δεν απαιτούν προκαταβολή να εξηγεί τα υψηλά επίπεδα αποταµίευσης στην Κίνα. Η ανάπτυξη στην Κίνα µιας αγοράς βασιζόµενης σευποθήκες, κατά το πρότυποτων ΗΠΑ, θα ήταν ένας σίγουρος τρόπος για να µειωθούν οι δείκτες αποταµίευσης στη χώρα αυτή. Ωστόσο, οι Κινέζοι και όλοι οι άλλοι θα έπρεπε να λάβουν υπόψη ότι η αύξηση στις τιµές των κατοικιών δεν κάνει µια χώρα πιο πλούσια. Ασφαλώς και κάθε ιδιοκτήτης θα νιώσει πιο πλούσιος αν η τιµή της ακίνητης περιουσίας του ανέβει. Αν όµως ανέβουν οι τιµές σε όλες τις κατοικίες, συνολικά η χώρα δεν έχει όφελος. Αλλωστε και ο κόσµος κάπου πρέπει να µείνει, οπότε αν όλες οι άλλες παράµετροι παραµείνουν σταθερές το να επωφεληθεί κανείς από υψηλότερες τιµές στις κατοικίες ισοδυναµεί µετο να πληρώσει περισσότερα γιατο επόµενο σπίτι του. Ετσι, η έξαρση στην κατασκευή και αγορά κατοικιών δεν δηµιουργεί παρά µία ψευδαίσθηση πλούτου, η οποίαόµως είναι αρκετά πειστική ώστε να οδηγήσει σε υπέρµετρη κατανάλωση, όπως συνέβηστις Ηνωµένες Πολιτείες κατά την τελευταία δεκαετία.
Αντίστροφα, µια κατάρρευση στις τιµές των κατοικιών δενκαταστρέφει κάποιο πραγµατικό πλούτο (τα σπίτια ακόµη στέκουν όρθια). Αντιθέτως, ένα κραχ κάνει το όνειρο της ιδιοκτήτης κατοικίαςπιο προσιτό οικονοµικά, ευνοώντας τους αγοραστέςπρώτης κατοικίας οι οποίοι είναι, κατά κανόνα, νέοι και λιγότερο ευκατάστατοι. Ωστόσο, απόοικονοµικήςπλευράς, το µερίδιοτων ιδιοκτητών κατοικίας σε σχέση µε αυτό των ενοικιαστών δεν είναι πολύ σηµαντικό. Αν η αγορά των ενοικίων είναι καλά ανεπτυγµένη (όπως, για παράδειγµα, στη Γερµανία) πολλές οικογένειες ίσωςδιαλέξουν να µην αγοράσουν. Παρ’ όλααυτά, οι Γερµανοί εξακολουθούν να είναι έµµεσοιιδιοκτήτες των κατοικιών τους µέσα από τις επενδύσεις τους σε ασφαλιστικές εταιρείες και πιστωτικά ιδρύµατα, τα οποία κατέχουν και διαχειρίζονταιένα µεγάλοποσοστό των κατοικιών τηςχώρας.
Αντιθέτως,από οικονοµική άποψη, πολλά νοικοκυριά στις ΗΠΑ νοικιάζουν στην πραγµατικότητα τα σπίτια τους από την κυβέρνησητης Κίνας. Ισως να καµαρώνουν ότι είναι ιδιοκτήτες στα χαρτιά, ωστόσο την υποθήκη τους µάλλον έχουν εγγυηθεί κάποιοι οιονεί κρατικοί οργανισµοίόπως τα Fannie Mae και Freddie Mac τα οποία, µε τη σειρά τους, βασίζονται σε µεγάλο βαθµό στο κινέζικοκεφάλαιο γιατην αναχρηµατοδότησή τους.
Ο πραγµατικόςκίνδυνος προκύπτει όταν υπάρχει η πεποίθησηπως το να επενδύεικάποιος σεακίνητα είναι ο καλύτερος τρόπος να εξασφαλίσει το µέλλον του, µε τη λογική ότι οι τιµές των ακινήτων δεν µπορεί παρά να ανεβαίνουν.Αυτό προτρέπει τους δανειστές να παρέχουν όχιµόνο τιςλεγόµενες υποθήκες NINJA (no income, no job, no assets: χωρίς εισόδηµα, χωρίς εργασία,χωρίς περιουσιακά στοιχεία) αλλά και γενναιόδωρα δάνειασε εργολάβους κατασκευών ώστε να χτίζουν ακόµηµεγαλύτερες επαύλειςκαι συγκροτήµατα κατοικιών.
Οσο διαρκεί ηπορείαανόδουτης αγοράς ακινήτων, όλοι επωφελούνται. Οταν όµως η φούσκα σκάσει, οι NINJA δεν µπορούν να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις του δανείου τους και οι κατασκευαστέςχρεοκοπούν. Οι δανειστές ανακαλύπτουν ότι οι εγγυήσεις (ατελείς ή άδειες κατοικίες) δεν αξίζουν σχεδόν τίποτα και αυτό οδηγεί σε τεράστιες απώλειες για το τραπεζικό σύστηµα (όπως εξακρίβωσαν οι ΗΠΑ το 2008). Σε ακραίες περιπτώσεις, όπως αυτήν της Ιρλανδίας (ας ελπίσουµε όχι και της Ισπανίας), η ανάγκη διάσωσης του τραπεζικού συστήµατος µπορεί να οδηγήσει µια ολόκληρη χώρα στηχρεοκοπία.
Η εκρηκτική άνοδος της αγοράς ακινήτων µπορεί να κρατήσει πολύ καιρό, κατάκανόνα περισσότεροαπό µια δεκαετία. ∆υστυχώς,εξίσου µακροχρόνιες είναι και οι κρίσεις στην αγορά κατοικίας, επειδή τα σπίτια είναι ένααγαθό διαρκείας. Απαξχτιστεί ένας δυσανάλογα µεγάλος αριθµός κατοικιών, η αποµένουσα υπερπροσφορά βαρύνει την αγορά για µεγάλο διάστηµα και οιάνεργοι οικοδόµοι δεν καταφέρνουν συνήθως να βρουν αλλού δουλειά.
Κατάτηνπροηγούµενη δεκαετίασηµειώθηκε µίαχωρίς προηγούµενο έκρηξη στην αγορά κατοικίας στοµεγαλύτερο µέρος του πλούσιου κόσµου.Η κατάρρευση, µετα τραπεζικάπροβλήµατα καιτην αύξησητης ανεργίας, θα διαρκέσει πιθανώς και τοµεγαλύτερο µέρος της επόµενης δεκαετίας, ανακόπτοντας την ανάπτυξη σε όλες αυτές τις χώρες που φαίνονταν τόσο ισχυρές το 2008.
Αντιθέτως, στις αναπτυσσόµενες οικονοµίες µόλις έχει αρχίσει η πορεία ανόδου της αγοράς ακινήτων, η οποία υπονοµεύεται από τις ενέσεις ρευστότητας που γίνονται στις ΗΠΑ. Η έκρηξη στον αναπτυσσόµενο κόσµο µπορεί κάλλιστα να διαρκέσει ολόκληρη την ερχόµενη δεκαετία καθώς θα χτίζονται εκατοντάδες εκατοµµυρίων κατοικιών. Η επόµενη κατάρρευση µπορεί να αποφευχθεί µόνο αν οι αναδυόµενες αγορές διαχειριστούν καλύτερα το όνειρο της ιδιοκτησίας κατοικίας απ’ ό,τι οι ΗΠΑ και η Ευρώπη.
Από οικονοµική άποψη, πολλά νοικοκυριά στις ΗΠΑ νοικιάζουν στην πραγµατικότητα τα σπίτια τους από την κυβέρνηση της Κίνας
Το βάρος ξανά στη βιοµηχανία
Η παγκόσµια κρίση προσδιόρισε ξανά τον ρόλο των κυβερνήσεων στην οικονοµική ζωή. Η υποστήριξη του κράτους προς τη βιοµηχανία πρέπει να πληροί συγκεκριµένες προϋποθέσεις, προκειµένου να είναι επιτυχηµένη.
Ενα από τακαλύτερα κρυµµένα οικονοµικά µυστικά επιβεβαιώθηκε περίτρανα το 2010: τα περισσότερα κράτη, σκόπιµα ή µη, επιδιώκουν κάποια µορφή βιοµηχανικής πολιτικής. Αυτό δεν ισχύει µόνο για την Κίνα, τη Σιγκαπούρη, τη Γαλλία και τη Βραζιλία – κράτη τα οποία παραδοσιακάσυνδέονται µετέτοιου είδους πολιτικές –, αλλά και για το Ηνωµένο Βασίλειο, τη Γερµανία, τη Χιλή και τις ΗΠΑ, οι βιοµηχανικέςπολιτικές των οποίων πολύ συχνά δεν διατυπώνονται ρητά. ∆εδοµένου ότι ως βιοµηχανική πολιτική ορίζεται εν γένει οποιαδήποτε κυβερνητική απόφαση, κανονισµός ή νόµος ο οποίος ενθαρρύνει τις τρέχουσες δραστηριότητες ή τις επενδύσεις σε κάποιον βιοµηχανικό τοµέα, το γεγονός αυτό δεν θα πρέπει να µας προκαλεί έκπληξη. Αν µη τι άλλο, η οικονοµική πρόοδος και η αειφόρος ανάπτυξη είναι το αποτέλεσµα της συνεχούς βιοµηχανικής και τεχνολογικής αλλαγής, µιας διαδικασίας που απαιτεί τη συνεργασία του δηµόσιου και του ιδιωτικού τοµέα.
Τα ιστορικά δεδοµένα αποδεικνύουν ότι στακράτη πουπέρασαν µεεπιτυχία απόµια αγροτική σε µιασύγχρονη οικονοµία – και ανάµεσά τους τα κράτη της ∆υτικήςΕυρώπης, της Βόρειας Αµερικής και,πιο πρόσφατα, της Ανατολικής Ασίας – οι κυβερνήσεις είχαν αναλάβειτον συντονισµό των σηµαντικών επενδύσεων που πραγµατοποιούσαν ιδιωτικές εταιρείες, οιοποίες συνέβαλαν στηδηµιουργία νέων βιοµηχανιών, ενώ συχνά πρόσφεραν κίνητρα για τις πρωτοποριακές εταιρείες.
Ακόµα και πριν από τηνπρόσφατη παγκόσµια οικονοµική κρίση και την επακόλουθη ύφεση, κυβερνήσεις σε όλον τον κόσµο στήριξαν τον ιδιωτικό τοµέα µέσω άµεσων επιχορηγήσεων, φορολογικών ελαφρύνσεων ή δανείων από αναπτυξιακές τράπεζες, µε σκοπό τη στήριξητης ανάπτυξηςκαι τη δηµιουργία θέσεων εργασίας. Οι συζητήσεις σχετικάµε την πολιτικήσε πολλές συναντήσεις υψηλού επιπέδου επιδίωκαν την ενίσχυση άλλων χαρακτηριστικών της βιοµηχανικής πολιτικής, όπως η δηµόσια χρηµατοδότηση των αεροδροµίων, τωνεθνικών οδών, των λιµανιών, των δικτύων ηλεκτροδότησης, των τηλεπικοινωνιών και άλλων υποδοµών, οι βελτιώσεις της αποτελεσµατικότητας των θεσµών, η έµφαση στην εκπαίδευση και την κατάρτιση και η διασαφήνιση του νοµικού πλαισίου.
Η παγκόσµια κρίση οδήγησε στον επαναπροσδιορισµό του οικονοµικού ρόλου των κυβερνήσεων. Οι προκλήσεις που αφορούν τη βιοµηχανική πολιτική είναι µεγαλύτερες, επειδή αυτή οφείλει να συνδράµει στον σχεδιασµό αποδοτικών προγραµµάτων, επιχορηγούµενων από το κράτος, στα οποία ο δηµόσιος µε τον ιδιωτικό τοµέα θα κάνουν συντονισµένες προσπάθειες για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και βιοµηχανικών κλάδων.
Ωστόσο, η ιστορία µάς διδάσκει επίσης ότι,ενώ οι κυβερνήσεις σε όλα σχεδόν τα αναπτυσσόµενα κράτη κάποια στιγµήεπιχείρησαννα αναλάβουν αυτόν τον υποστηρικτικό ρόλο, στις περισσότερες περιπτώσεις απέτυχαν. Η οικονοµική ιστορία της τέως Σοβιετικής Ενωσης, της Λατινικής Αµερικής και της Ασίας φέρει τα σηµάδια των αναποτελεσµατικών δηµόσιων επενδύσεων καιτων άστοχων κυβερνητικών παρεµβάσεων που οδήγησαν σε πολλάτραγελαφικά φαινόµενα.
Αυτές οι επαναλαµβανόµενες αποτυχίες µοιάζουν να οφείλονται, κατά κύριο λόγο, στηναδυναµία των κυβερνήσεων να εναρµονίσουν τις προσπάθειές τουςµε τους διαθέσιµουςπόρους µιας χώρας και το επίπεδο ανάπτυξής της. Πράγµατι, η τάση των κυβερνήσεων ναενισχύουν υπερβολικά φιλόδοξους βιοµηχανικούς τοµείς που δεν ήταν εναρµονισµένοι µε τους διαθέσιµους πόρους και τις δεξιότητες µαςβοηθά ναεξηγήσουµεγιατί οι προσπάθειες «επιλογής των νικητών» συχνά κατέληγαν στην«επιλογή των χαµένων». Αντίθετα, οι κυβερνήσεις πολλών επιτυχηµένων αναπτυσσόµενων κρατών επικεντρώθηκαν στην ενδυνάµωση βιοµηχανικών κλάδων µε επιτυχηµένη πορεία σε χώρες µε αντίστοιχα εγγενή χαρακτηριστικά και συνθήκες.
Το µάθηµα, εποµένως, που µας διδάσκει η οικονοµική ιστορία και ανάπτυξη είναι σαφές: η κρατική υποστήριξη που στοχεύει στην αναβάθµιση και τη διεύρυνση του φάσµατος των βιοµηχανικών δραστηριοτήτων οφείλει να έχει τις βάσεις τηςστα ουσιώδηεγγενή χαρακτηριστικά. Με αυτόν τον τρόπο, από τη στιγµή που θα αρθούν οι περιορισµοί για τους νέους βιοµηχανικούς κλάδους,οι ιδιωτικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε αυτούς γρήγορα θα γίνουν ανταγωνιστικές σε τοπικό και διεθνές επίπεδο. Το ζητούµενο εποµένως είναι να εντοπίσουµε τους ανταγωνιστικούς βιοµηχανικούς τοµείς καθώς και να διατυπώσουµε και να εφαρµόσουµε πολιτικές που θα διευκολύνουν την ανάπτυξή τους.
Στα ανεπτυγµένα κράτη, οιπερισσότεροι βιοµηχανικοίκλάδοι είναι εξελιγµένοι, γεγονός που σηµαίνει ότι η αναβάθµισή τους απαιτεί καινοτοµίες. Η υποστήριξη της βασικής έρευνας και των ευρεσιτεχνιών µπορεί να βοηθήσει. Οσον αφορά τις αναπτυσσόµενεςχώρες, µαζίµε τον Σελεστέν Μονγκά αναπτύξαµε πρόσφατα µια προσέγγιση – µε την ονοµασία πλαίσιο εργασίας για τον εντοπισµό της ανάπτυξης και της διευκόλυνσής της – η οποία µπορεί να βοηθήσει τις κυβερνήσεις των αναπτυσσόµενων κρατών να αυξήσουν την πιθανότητα επιτυχίας στη στήριξη νέων βιοµηχανικών κλάδων.
Σύµφωνα µε αυτό το πλαίσιοεργασίας, οι υπεύθυνοιγια τη χάραξη πολιτικώνοφείλουννα εντοπίζουν τους εµπορεύσιµους βιοµηχανικούς κλάδους µεικανοποιητικήαπόδοση σε αναπτυσσόµενα κράτη µε παρόµοιους πόρους και δεξιότητες, και κατά κεφαλήν εισόδηµα διπλάσιο περίπου τουδικού τους.Αν υπάρχουν ήδη εγχώριες ιδιωτικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε αυτούς τους τοµείς, οιυπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής θαπρέπει ναστοχεύσουν στην προσέλκυση άµεσων εξωτερικών επενδύσεων από τα κράτη που λειτουργούν ως πρότυπο ή να οργανώσουν προγράµµατα για την ανάδυση νέων εταιρειών.
Η κυβέρνηση θα πρέπει επίσης να δώσει σηµασία στην ανάπτυξηνέων ανταγωνιστικών προϊόντωναπό τις ιδιωτικές εταιρείες και να υποστηρίξει τηνεφαρµογή σε ευρύτερη κλίµακα και σε νέους βιοµηχανικούς κλάδους τωνκαινοτοµιώντου ιδιωτικού τοµέα.Σε χώρες µε ισχνό επιχειρηµατικό περιβάλλον, ειδικές ζώνες οικονοµικής δραστηριότητας ή βιοµηχανικάπάρκα µπορούν να διευκολύνουν την έλευση νέων επιχειρήσεων, τις άµεσες εξωτερικές επενδύσεις και τη δηµιουργία βιοµηχανικών συγκροτηµάτων. Τέλος, η κυβέρνηση µπορεί να βοηθήσει τις πρωτοποριακές εταιρείες στους νέους βιοµηχανικούς κλάδους προσφέροντας φορολογικά κίνητρα για περιορισµένο χρονικό διάστηµα, συγχρηµατοδοτώντας τιςεπενδύσεις ήπροσφέροντας πρόσβαση σε εγχώριο ή ξένο συνάλλαγµα.
Η προσέγγισή µας προσφέρει στους υπεύθυνους για τη χάραξη της πολιτικής τωναναπτυσσόµενωνκρατών ένα πλαίσιο εργασίας για την αντιµετώπιση τωνεκφοβιστικώνεγγενών δυσκολιών συντονισµού πουενέχει η δηµιουργία νέων, ανταγωνιστικών βιοµηχανικών κλάδων. Θα µπορούσε επίσης ναλειτουργήσειενισχυτικά για τη δηµιουργία ενόςεπιχειρηµατικού περιβάλλοντος που θα συντελέσει στην ανάπτυξη του ιδιωτικού τοµέα, τη δηµιουργία θέσεων εργασίας και τον περιορισµό της φτώχειας. Καθώς οι οικονοµίες σε όλον τον κόσµο το 2011 πασχίζουν να διατηρήσουν ή να αποκαταστήσουν την ανάπτυξη, η βιοµηχανική πολιτική ενδέχεται να βρεθεί στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος περισσότερο παρά οποτεδήποτε στο παρελθόν. Αν υπάρχει το σωστό πλαίσιο, δεν υπάρχει λόγος να παραµένει στο σκοτάδι.
Σε χώρες µε ισχνό επιχειρηµατικό περιβάλλον, ειδικές ζώνες οικονοµικής δραστηριότητας ή βιοµηχανικά πάρκα µπορούν να διευκολύνουν τις επενδύσεις
Για µια ασφάλεια χωρίς πυρηνικά
Στις αρχές του 2011, η ευρωατλαντική περιοχή είναι ένα καλό παράδειγµα για τη µελέτη των στρατηγικών αντιθέσεων. Στη διάρκεια των 20 τελευταίων ετών, κανένας γεωπολιτικός χώρος δεν υπέστη τόσο δραµατική µεταµόρφωση όσο ο χώρος ανάµεσα στον Ατλαντικό και τα Ουράλια.
Στη διάρκεια των τελευταίων είκοσι ετών, έχουµε διαπιστώσει µια ευπρόσδεκτη αλλαγή από τις πολύ σκοτεινές ηµέρες του Ψυχρού Πολέµου, όταν ένας καταστρεπτικός συµβατικός και πυρηνικός πόλεµος στην Ευρώπη ήταν µια απτή πιθανότητα, προς µια νέα εποχή στην οποία κανένα κράτος δεν αντιµετωπίζει τέτοιου είδους απειλές όσον αφορά την ύπαρξή του.
Οµως, παρά τις θετικές αυτές εξελίξεις, οι δύο µεγαλύτερες δυνάµεις στην περιοχή – οι Ηνωµένες Πολιτείες και η Ρωσία – κατέχουν ακόµη, η καθεµία, χιλιάδες πυρηνικά όπλα, που αντιπροσωπεύουν ποσοστό µεγαλύτερο από το 90% των καταγεγραµµένων πυρηνικών στον πλανήτη. Πολλά από αυτά εξακολουθούν να είναι ανεπτυγµένα ή να προορίζονται για χρήση στην ευρωατλαντική περιοχή.
Η µείωση και η εξάλειψη αυτής της πυρηνικής υποδοµής _ κατάλοιπο του Ψυχρού Πολέµου _ συνιστούν το µεγαλύτερο τµήµα ενός µη ολοκληρωµένου έργου που έχουµε κληρονοµήσει από αυτά τα χρόνια. Η συνεχιζόµενη ύπαρξη µεγάλων στρατηγικών πυρηνικών δυνάµεων, οι οποίες αναπτύσσονται σε περιπτώσεις υψηλού συναγερµού, καθώς και τακτικών πυρηνικών όπλων, τα οποία είναι ανεπτυγµένα σε ορισµένα κράτη του ΝΑΤΟ και στη Ρωσία, εγκυµονούν τον κίνδυνο τυχαίας, µη εγκεκριµένης ή εσφαλµένης χρήσης τους _ πέραν του κινδύνου της απόκτησής τους από τροµοκρατικές οµάδες. Εποµένως, η επαγρύπνηση σε θέµατα ασφαλείας έχει ουσιαστική σηµασία.
Για ναανταποκριθούµεσε αυτήτην πρόκληση, οι τρεις µας, στηριζόµενοι στο σχέδιο δράσης, το οποίο εγκρίθηκε οµόφωνα στη ∆ιάσκεψη Αναθεώρησης της Συνθήκης για τη µη∆ιάδοση των Πυρηνικών Οπλων του 2010, εγκρίναµε ορισµένα επείγοντα, πρακτικά µέτρα µε µακροπρόθεσµο στόχο έναν κόσµο απαλλαγµένο από πυρηνικά όπλα. Αυτά τα µέτρα περιλαµβάνουν:
n την αύξηση των απαραβίαστων χρόνων για την προειδοποίηση και τη λήψη αποφάσεων σε ό,τι αφορά την εκτόξευση βαλλιστικών πυραύλων µε πυρηνικές κεφαλές, n την ανάπτυξη συνεργαζόµενων συστηµάτων πυραυλικής άµυνας και έγκαιρης προειδοποίησης, n την εξασφάλιση των υψηλότερων δυνατών προτύπων ασφαλείας για τα πυρηνικά όπλα και υλικά, n την έναρξη διαλόγου για τα τακτικά πυρηνικά όπλα µε τη συµµετοχή της Ρωσίας, των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ, n την υιοθέτησηµιαςδιαδικασίας προκειµένου να τεθεί σε ισχύ η Συνθήκη για την πλήρη απαγόρευση των πυρηνικών δοκιµών, n την ανάπτυξη διεθνών και πολυµερών προσεγγίσεων σε ό,τι αφορά τη διαχείριση των κινδύνων παραγωγής καυσίµων για την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας, και n την περαιτέρω µείωση των πυρηνικών δυνάµεων των ΗΠΑ και της Ρωσίας. Οπως διατυπώθηκεαπό τονπρώην υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ George P. Shultz, τον πρώην υπουργό Αµυνας των ΗΠΑ William J. Perry, τον πρώην υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Henry A. Kissinger και τον πρώην γερουσιαστή των ΗΠΑ Sam Nunn το 2007, «χωρίς το τολµηρό όραµα ενός κόσµου απαλλαγµένου από πυρηνικά όπλα, αυτές οι ενέργειες δεν θα θεωρηθούν ορθές ή επείγουσες. Χωρίς τις ενέργειες, το όραµα δεν θα θεωρηθεί ρεαλιστικό ή εφικτό».
Ισως το πιο κρίσιµο βήµα για την υλοποίηση αυτού του οράµατος είναι να διπλασιάσουµε τις προσπάθειες για την επίλυση των περιφερειακών αντιπαραθέσεων και συγκρούσεων που δηµιουργούν την ανάγκη για νέες πυρηνικές δυνάµεις. Ο µεγάλος αριθµός κρατών που εκτείνονται από τη Βόρεια Αµερική και την Ευρώπη µέχρι τη Ρωσία µπορεί να αναλάβει να παίξει ζωτικό ρόλο στη σταθεροποίηση µιας παγκόσµιας τάξης πραγµάτων, που κατακερµατίζεται όλο και περισσότερο καθώς υφίσταται ολοένα και περισσότερη πίεση.
Ωστόσο, τα κράτη µπορούν να αναλάβουν να παίξουν αυτόν το ρόλο µόνο αν πρώτα µεταµορφώσουν τον εν λόγω γεωγραφικό χώρο σε µια πραγµατικά συνεκτική και δυναµική κοινότητα ασφαλείας. Αν δεν το πράξουν (και προς το παρόν δεν το έχουν πράξει), τα ευρωατλαντικά κράτη και οι οργανισµοί τους θα συµβιβαστούν µε όχι τόσο ικανοποιητικές _ και πολύ συχνά, εντελώς ανεπαρκείς _ απαντήσεις στις προκλήσεις που θέτει ο 21ος αιώνας όσον αφορά την ασφάλεια, συµπεριλαµβανοµένης της απειλής διάδοσης των πυρηνικών.
Πρόσφατα,αρκετοίεθνικοίηγέτες, συµπεριλαµβανοµένων των προέδρων της Ρωσίας και των ΗΠΑ, καθώς και του γενικού γραµµατέα του ΝΑΤΟ, ενστερνίστηκαν την ιδέα µιας ευρωατλαντικής κοινότητας ασφαλείας και άρχισαν να τονίζουν πόσο σηµαντικό είναι να διαµορφωθεί ισχυρότερη και πιο περιεκτική ευρωπαϊκή τάξη πραγµάτων στο πεδίο της ασφάλειας. Η στιγµή δεν θα µπορούσε να είναι καλύτερη, καθώς η ευρωατλαντική οικογένεια έχει εισέλθει σε κρίσιµη περίοδο. Στις 19-20 Νοεµβρίου, οι αρχηγοί κρατών του ΝΑΤΟ ενέκριναν µια «νέα στρατηγική αντίληψη» που θα χρησιµεύσει ως οδηγός για την επόµενη δεκαετία. ∆ύο εβδοµάδες αργότερα, οι αρχηγοί κρατών του Οργανισµού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) συγκεντρώθηκαν στην πόλη Αστάνα του Καζαχστάν για να βοηθήσουν στη διαµόρφωση του επόµενου σταδίου ανάπτυξης του ΟΑΣΕ.
Η από κοινού δράση για τη µείωση της πυρηνικής απειλής πρέπει να αποτελεί κρίσιµο στοιχείο στη µετακίνηση των ευρωατλαντικών κρατών προς ένα επίπεδο σταθερότητας και ισχύος και να τους επιτρέπει να ασκούν την παγκόσµια ηγεσία που είναι τόσο απαραίτητη. Η επίτευξη µιας προσέγγισης πραγµατικών συνεργατών σε θέµατα πυραυλικής άµυνας θα συµβάλει στην αντιµετώπιση µιας κοινής απειλής και στην εξάλειψη των ανησυχιών που εµποδίζουν την πρόοδο προς έναν κοινό χώρο ασφάλειας.
Οµοίως, τα ευρωατλαντικά κράτη µπορούν να κινητοποιηθούν στο πλαίσιο προσπαθειών για την ενίσχυση του συστήµατος διασφαλίσεων του ∆ιεθνούς Οργανισµού Ατοµικής Ενέργειας (∆ΟΑΕ), το οποίο εξασφαλίζει τη µη παρεκτροπή ειρηνικών πυρηνικών προγραµµάτων, προκειµένου να καλλιεργηθεί η συνεργασία για την αντιµετώπιση της απειλής της πυρηνικής τροµοκρατίας, και την ανάπτυξη νέων µηχανισµών για την από κοινού προστασία κρίσιµων υποδοµών από επιθέσεις στον κυβερνοχώρο. Αυτές οι ενέργειες έχουν κρίσιµη σηµασία για την εθνική ασφάλεια αυτών των κρατών, καθώς και για τις παγκόσµιες προσπάθειες για τον περιορισµό των απειλών.
Η επιδίωξη ρυθµίσεων που θα αυξάνουν τον χρόνο προειδοποίησης και λήψης αποφάσεων για όλες τις χώρες της ευρωατλαντικής περιοχής θα προσδώσει µια σταθερότητα στη σχέση µεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας. Οι προσαρµογές του επιχειρησιακού δόγµατος, όπως εφαρµόζεται σε στρατηγικές, τακτικές και συµβατικές δυνάµεις, θα αποτελέσει τεράστιο βήµα προς τον τερµατισµό του στρατιωτικοποιηµένου πλαισίου της σχέσης.
Αυτός δεν είναι πάρα ένας µόνο αποσπασµατικός κατάλογοςτων όσων πρέπει να γίνουν αν οι κυβερνήσειςσκέπτονται σοβαρά να οικοδοµήσουν µια ισχυρότερη, συνεκτική ευρωπαϊκή τάξη πραγµάτων στο πεδίο της ασφάλειας, µια τάξη όπου οι ρόλοι και οι κίνδυνοι από τα πυρηνικά όπλα µειώνονται και, τελικά, εξαλείφονται. Εµείς οι τρεις συνεργαζόµαστε µε µια διακεκριµένη οµάδα ατόµων από κάθε γωνιά της ευρωατλαντικής περιοχής για να αναπτύξουµε αυτά και άλλα συγκεκριµένα µέτρα που είναι απαραίτητα για τη δηµιουργία µιας κοινότητας πραγµατικής ασφάλειας, συµπεριλαµβανοµένων των οικονοµικών, ενεργειακών και περιβαλλοντικών διαστάσεων αυτής. Το ΝΑΤΟ και ο ΟΑΣΕ θα πρέπει να παρέχουν την ουσιαστική στήριξή τους σε αυτή την αντίληψη και διαδικασία τους επόµενους µήνες.
Ο Σαµ Νουν, που διετέλεσε γερουσιαστής του κόµµατος των Δηµοκρατικών στις ΗΠΑ επί 24 χρόνια, είναι συµπρόεδρος της Πρωτοβουλίας για την Πυρηνική Απειλή. Ο Ιγκορ Ιβανόφ διετέλεσε υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας το διάστηµα 1998-2004. Ο Βόλφγκανγκ Ισινγκερ, πρώην γερµανός πρεσβευτής στο Ηνωµένο Βασίλειο και στις Ηνωµένες Πολιτείες, είναι πρόεδρος της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου. Είναι συµπρόεδροι της Επιτροπής Πρωτοβουλίας για την Ευρωατλαντική Ασφάλεια
Οι κυβερνήσεις πρέπει να οικοδοµήσουν µια ισχυρότερη, συνεκτική ευρωπαϊκή τάξη πραγµάτων όπου εκλείπουν οι κίνδυνοι από τα πυρηνικά όπλα
Η Χιλή και το τρίτο τείχος
Η Χιλή είναι ένα από τα 20 κράτη που έχουν συµπληρώσει διακόσια χρόνια ανεξαρτησίας. Σήµερα είναι η χώρα µε το υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδηµα στην περιοχή.
Την περιµένουν, ωστόσο, πολύ σηµαντικές προκλήσεις.
Το 2010 η Χιλή γιόρτασε τα 200 χρόνια ανεξαρτησίας της. Μόνο 20 από τις 198 χώρες του κόσµου έχουν συµπληρώσει τόσα χρόνια ανεξαρτησίας. Εποµένως, για µας τους Χιλιανούς ήταν εποχή αποτιµήσεων και η στιγµή να θέσουµε ένα πολύ απλό αλλά καίριο ερώτηµα: έχουµε ενεργήσει σωστά ή λάθος; Εάν συγκριθούµε µετην υπόλοιπη Λατινική Αµερική, η αλήθεια είναι ότι τα έχουµε πάει πολύ καλά, ιδίως τατελευταία 25 χρόνια,στη διάρκεια των οποίωνεξελιχθήκαµε από µία από τις φτωχότερες χώρες της ηπείρουσε µια χώρα µετο υψηλότερο κατά κεφαλήνεισόδηµα στην περιοχή. Εντούτοις, αν συγκριθούµε µε την πιο κλειστή οµάδα των αναπτυγµένων χωρών,η αλήθεια είναι ότιακόµα έχουµε πολλά να µάθουµε από αυτές.
Ο µεγάλος στόχος, η σηµαντικότερη αποστολή,η κυρίαρχη πρόκληση της γενιάς µας,της Γενιάςτης ∆ιακοσιετηρίδας, είναι αποκλειστικά και µόνο να γίνει η Χιλή η πρώτη χώρα τηςΛατινικής Αµερικής που θα καταφέρει να δηλώσει, πριν από το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας, µε περηφάνια και ταπεινοφροσύνη, ότι έχει ξεπεράσει τη φτώχεια και έχει εξελιχθεί σε αναπτυγµένη χώρα µε πραγµατικές ευκαιρίες για υλική καιπνευµατικήπρόοδο για όλα τα παιδιά της.
Φυσικά, αυτός ο στόχος έχει παραµείνει ένα άπιαστο όνειρο τα πρώτα 200 χρόνιατης ανεξαρτησίας µας. Εποµένως, γιατί να πραγµατοποιηθεί τώρα;
Πρώτααπ’όλα,σε αντίθεση µε οποιαδήποτε άλλη περίοδο στο παρελθόν, αυτόςο στόχος έχει καταστεί απολύτως εφικτός και, κατά συνέπεια, ηθική αναγκαιότητα. Προς το παρόν, στη Χιλή το κατά κεφαλήν ΑκαθάριστοΕθνικό Προϊόν ανέρχεται σε 15.000 δολάρια,αφού ληφθεί υπόψη η αγοραστική δύναµη. Εχουµε θέσει ως στόχο έναετήσιο ποσοστό ανάπτυξης της τάξης του 6% κατάµέσον όρο, προκειµένου να επιτύχουµε έως το2018 το κατά κεφαλήν ΑΕΠ πουαπολαµβάνουν τώρα ευρωπαϊκές χώρες όπως η Πορτογαλία και η ∆ηµοκρατία της Τσεχίας.
Επίσης, προσπαθούµε να διπλασιάσουµε το ποσοστό δηµιουργίας θέσεων εργασίας τωντελευταίων ετών µε στόχο να προσθέσουµε ένα εκατοµµύριο θέσεις εργασίας στο διάστηµα 2010-2014. Ολοι οι δείκτες φανερώνουν ότι είµαστε στον σωστό δρόµο.
Παρά τις καταστρεπτικές συνέπειες του σεισµούκαι του κύµατος τσουνάµι του περασµένου Φεβρουαρίου, η οικονοµία της Χιλής ήδη αναπτύσσεται µερυθµό πουπροσεγγίζειτο 6% καιτους πρώτους εννέα µήνες της διοίκησής µουδηµιουργήσαµε σχεδόν 300.000
νέες θέσεις εργασίας, το υψηλότερο ποσοστό στην ιστορία της χώρας.
∆εύτερον, οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Το Τείχοςτου Βερολίνου, τοοποίο για δεκαετίες χώριζε αµετάκλητα την Ανατολή από τη ∆ύση, δεν υπάρχει πια. Επίσης, η παγκοσµιοποίηση και οι νέες τεχνολογίες έχουν κατεδαφίσει το τείχος, το οποίο για αιώνες χώριζε τις πλούσιεςκαι ακµάζουσες χώρες του Βορρά από τις φτωχές και υποανάπτυκτες χώρες του Νότου.
Ωστόσο, υπάρχει ένα τρίτο τείχος, λιγότερο ορατό από τα άλλα, αλλά εξίσου επιζήµιο, ανόχι περισσότερο. Αυτό το τείχος υπήρχε πάντα, χωρίζοντας τα σκουριασµένα µυαλά που ζουν στηνοσταλγία,φοβούνταιτο µέλλον και πιστεύουν ότι µόνο το παρελθόν ήταν καλύτερο, από τα δυναµικά, δηµιουργικά και επιχειρηµατικά µυαλά που αγκαλιάζουν άφοβα το µέλλον και πιστεύουν ότι έπονται καλύτερες εποχές.
Αυτό το τείχος εµπόδισε τη Χιλήκαι τη Λατινική Αµερική να συµµετάσχουν στη ΒιοµηχανικήΕπανάσταση του 19ου αιώνακαι αυτός είναι ο λόγος που εξακολουθούµε να είµαστε αναπτυσσόµενη χώρα έως σήµερα. Οµως, αυτό το τείχοςθα πρέπει ναγκρεµιστεί αν δεν θέλουµε να χάσουµε την επανάσταση, η οποία συντελείται στις ηµέρες µας και δηµιουργεί κοινωνίες που βασίζονται στις γνώσεις, την τεχνολογία και τις πληροφορίες.
Αυτή η επανάσταση θα είναι εξαιρετικά γενναιόδωρηγια τις χώρες που θα την αγκαλιάσουν και εντελώς αδιάφορη, ακόµακαι σκληρή,για όσες θα την αγνοήσουν ή θα την προσπεράσουν.
Πώς θαρίξει αυτό το τείχος η Χιλή; Πρώτον,ενισχύοντας τους τρεις βασικούς πυλώνες χωρίς τους οποίους η ανάπτυξη δεν µπορεί να γεννηθεί ούτε να εκκολαφθούν ευκαιρίες: µια σταθερή, δυναµική καισυµµετοχική πολιτική δηµοκρατία,µια κοινωνική οικονοµία αγοράς που να είναι ελεύθερη, ανταγωνιστικήκαι ανοιχτήστο κοινό, καιένα ισχυρό κράτος πουνα είναιαποτελεσµατικό στην καταπολέµηση της φτώχειας και στην προώθηση της µεγαλύτερης ισότητας ευκαιριών.
Ωστόσο,ούτε αυτά θα είναι αρκετά. Κατάτον 21οαιώνα, αναδυόµενες χώρες όπως η Χιλή οφείλουν να επενδύσουν στους πυλώνες της σύγχρονης κοινωνίας. Εννοώ να αναπτύξουµε τοανθρώπινοδυναµικό µας, το οποίο είναι ο µεγαλύτερος πόρος µας, να ενθαρρύνουµε την καινοτοµία και την επιχειρηµατικότητα,που είναι πραγµατικά οι µοναδικοί διαχρονικοί πόροι που έχουµε στη διάθεσή µας, να επενδύσουµε στην επιστήµη και τηντεχνολογία,η οποίαθα δηµιουργήσει ευκαιρίες για το µέλλον, ευκαιρίες που ούτε τις υποψιαζόµαστε, και ναπροωθήσουµε πιο δυναµικές καιευέλικτες αγορές καικοινωνίες που θα µας χαρίσουν το προβάδισµα και θα µας θέσουν επικεφαλής των αλλαγών, αντί να υστερούµε πάντα και να προσπαθούµε να κατανοήσουµε και να προσαρµοστούµε στις αλλαγές.
Αυτοί είναι οι πυλώνες στους οποίους δίνει έµφασηη διακυβέρνησή µας. Καθώς η Χιλή εµβαθύνει την ένταξή της στη διεθνή κοινότητα, προβαίνουµε σε δοµικές µεταρρυθµίσεις µέσω των οποίων θα µπορέσουµε να βελτιώσουµε αισθητά την ποιότητα εκπαίδευσης που λαµβάνουν εκατοµµύρια παιδιά και νέοι µας, να επανεκπαιδεύσουµε τρία τέταρτα των χιλιανών εργαζοµένων µέσα στα επόµενα τέσσερα χρόνια, να προσφέρουµε καθολική πρόσβαση σε ευρυζωνικές υπηρεσίες ∆ιαδικτύου, να διπλασιάσουµε τις επενδύσεις µας στην επιστήµη καιτην τεχνολογία, να προωθήσουµε την καινοτοµία και την επιχειρηµατικότητα στον δηµόσιο και τον ιδιωτικό τοµέακαι να µειώσουµε στη µία ηµέρα τον χρόνοπου απαιτείται για την έναρξη λειτουργίας µιας εταιρείας, µηδενίζοντας παράλληλα το κόστος.
Αυτά είναιµερικά απότα πολλά µέτρα που διαµορφώνουν τουςστόχους καιτα θεµέλια της διακυβέρνησής µου.Είναι σηµαντικοί, ευγενείς και φιλόδοξοι στόχοι, αλλά απολύτως εφικτοί γιατη σηµερινή Χιλή, τη Χιλή της ∆ιακοσιετηρίδας από την Ανεξαρτησία, τη Χιλή που τώρα ατενίζει τον 21οαιώνα µε περισσότερη αισιοδοξία και ενθουσιασµό από ποτέ άλλοτε.
Στον 21ο αιώνα οι αναδυόµενες χώρες όπως η Χιλή οφείλουν να επενδύσουν στο ανθρώπινο δυναµικό, την καινοτοµία και την επιχειρηµατικότητα
Google news
