[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ελλάδα: η χρονιά της κρίσης

Ποτέ άλλοτε, µετά αλλά και πριν το 2001, µια χρονιά δεν χρωµατίζεται τόσο πολύ από ένα και µόνο γεγονός. Το 2001 το γεγονός συνέβη στην Αµερική, το 2010 επίκεντρο είναι η χώρα µας (αν και η κρίση ούτε ξέσπασε το 2010, ούτε άρχισε στην Ελλάδα).

Σηµασία έχει ότι άλλαξε δραµατικά και πιθανώς αµετάκλητα το πρόσωπο τηςπολιτικής και της καθηµερινότητας όλων µας.

Τη χρονιά που κλείνει, µια χώρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης βρέθηκε κοντύτερα απόποτέ στη χρεοκοπία και τη στάση πληρωµών.Τις απέφυγε, την τελευταία στιγµήκαι όχι οριστικά, πληρώνοντας ένα επίσης πρωτόγνωρο τίµηµα: τη θέση ολόκληρης της διαδικασίας λήψης αποφάσεων υπόσυνδιαχείρισηµε τρεις διεθνείς οργανισµούς – την Ευρωπαϊκή Ενωση, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το ∆ιεθνές Νοµισµατικό Ταµείο – πουαποτελούν τους τρεις «εγγυητές» του µεγαλύτερουδανείου που δόθηκε ποτέ σε µια χώρα (110 δισ., πληρωτέα σε τρία χρόνια). Ηθεσµοθέτηση της συνδιαχείρισης έγινεµε την ενσωµάτωση στην ελληνική έννοµη τάξητου περίφηµου Μνηµονίου, ενός πολιτικού κειµένου δεσµευτικών αρχών και κατευθύνσεων, που ουσιαστικά επιβλήθηκε στη χώρα από τους δανειστές και βάσει της προόδου υλοποίησης του οποίου συντελείται η εκταµίευση τριµηνιαίων δόσεων του δανείου. ΤοΜνηµόνιο επέχει θέση συγχρόνως κυβερνητικού προγράµµατος – εντελώς διαφορετικού από το προεκλογικό αλλά και απόεκείνο µε το οποίοη κυβέρνηση έλαβε ψήφο εµπιστοσύνης – και νέου δόγµατος εθνικής κυριαρχίας. Η εφαρµογή του Μνηµονίουστην πράξη επέφερε ήδη µειώσεις µισθών και αγοραστικής δύναµης σε όλα, εκτός από τα ανώτερα, κοινωνικά στρώµατα. Ωθησε σε ορισµένες από χρόνια ώριµες καιαναγκαίες µεταρρυθµίσεις (µέτρηση και εξισορρόπησητου προσωπικού του δηµόσιου τοµέα, τέλος στη διαιώνιση του καθεστώτος των συµβασιούχων, θέση σε νέες βάσεις του ασφαλιστικού συστήµατος), αλλά και σεβαθιές ανατροπές στις εργασιακές σχέσεις τόσο στον δηµόσιο όσο και στον ιδιωτικό τοµέα.

Η γενική ύφεση πλήττει ιδιαίτερα την εµπορική και την επιχειρηµατική δραστηριότητα, η ανάπτυξη µένει ακόµα ευχή (είναι το επόµενο βήµα, αλλά θα έπρεπε να προετοιµάζεται από τώρα), η ανεργία αγγίζει τουλάχιστον το 1/5 του ενεργού πληθυσµού (και ακόµα περισσότερο τους νέους), η ψυχολογία είναι εύλογα χαµηλή. Σε µεγάλα διαρθρωτικά προβλήµατα (όπως η απόδοση του δηµόσιου τοµέα, το επενδυτικό περιβάλλον, η είσπραξη των φόρων) δεν υπάρχει σαφής βελτίωση, ενώ, αντίθετα, µε κάθε «κύµα µέτρων» δηµιουργούνται νέες δυσκολίες, καταναγκασµοί και αντιδράσεις.

Οι πολιτικές και κοινωνικές ισορροπίες είναι εξαιρετικά λεπτές. Η κυβέρνηση έχει αποφασιστικότητα, αίσθηση καθήκοντος και διεθνή παρουσία, που αναβάθµισε την εθνική αξιοπιστία. Παρουσιάζει όµως έλλειµµα διαπαιδαγώγησης και συλλογικότητας, ενώ δυσκολεύεται στις «µικρές» αλλά εξαιρετικά κρίσιµες κινήσεις συµµαζέµατος του χάους, προσαρµογής των γενικών επιταγών στην ελληνική πραγµατικότητα. Από τηνψήφιση του Μνηµονίου και πέρα θεωρεί ότι δεν υπάρχει άλλος δρόµος από την όσο πιοπιστή εφαρµογή των µέτρων του, µετην ελπίδα ότι θα φέρουν πρώτα δηµοσιονοµική,ύστερα ψυχολογική και τέλοςοικονοµική ανάκαµψη.

Ο κίνδυνος είναι µήπως τοείδος και οι συνέπειες των µέτρων του πρώτου σταδίου δυσκολέψουν το πέρασµα στο δεύτερο και καταστήσουν αδύνατη τη µετάβαση στο τρίτο.

Γιατί και οι εξωγενείς παράγοντες δενβοηθούν: ένα πολιτικό σύστηµακατώτερο των περιστάσεων, κόµµατα αντιπολίτευσης που δεν αποφεύγουν το ποντάρισµα στηγενική χρεοκοπία, µια αδύναµη κοινωνία των πολιτών – που βρίσκεταιωστόσο στα όριά της.

Ιδιαίτερα ανησυχητικά σηµάδια είναι η άνω του 50% αποχή από τις τοπικές εκλογές του Νοεµβρίου και το πρόσφατο ξέσπασµα βίας εις βάρος βουλευτή – γι’ αυτό που εκπροσωπεί και όχι γι’ αυτό που είναι. Το µείγµα κοινωνικής δυσφορίας, ελάχιστων περιθωρίων κινήσεων, ανυπαρξίας διαλόγου και κλειστών οριζόντων είναι δυνάµει εκρηκτικό.

Πόσω µάλλον που όλα δείχνουν ότι το 2011 θα είναι ακόµα πιο δύσκολο από το 2010. Και που πυκνώνουν τα σύννεφα και εκτός Ελλάδος – αλλά αυτό είναι το αντικείµενου του επόµενου απολογισµού.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγµατολόγος, πρώην ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ

ΟΎΤΕ οι ΕΞΩΓΕΝΕΙς

παράγοντες βοηθούν: ένα πολιτικό σύστηµα κατώτερο των περιστάσεων, κόµµατα αντιπολίτευσης που δεν αποφεύγουν το ποντάρισµα στη γενική χρεοκοπία, µια αδύναµη κοινωνία των πολιτών – που βρίσκεται ωστόσο στα όριά της