Tρίτος άνθρωπος µεταξύ δύο προϊστορικών εποχών

Σε µια παγωµένη στέπα της Μογγολίας, το 2006, οι αρχαιολόγοι έρχονται αντιµέτωποι µε µια χρυσή ανακάλυψη: ένα ανθρώπινο κρανίο που µοιάζει αρχαϊκό, χρονολογείται όµως πριν από 22.000 χρόνια, στην Ανώτερη Παλαιολιθική Εποχή.

Η νέα ανακάλυψη υποχρεώνει τους επιστήµονες να επανεξετάσουν τη φυσική ποικιλοµορφία των πρώιµων σύγχρονων ανθρώπων και την πολιτιστική επανάσταση που τους συνοδεύει.

«Κοιτάξτε αυτό το κρανίο! Είναι µήπως αρχαϊκό; Εχει όµως και τον αέρα του Neanderthal, και ειδικότερα του Homo erectus. Κοιτάξτε τα αρκαδικά – ενωµένα – φρύδια που προεξέχουν, το στενό µέτωπο…». Καθισµένος στο γραφείο του στο Πανεπιστήµιο Paul-Sabatier, στην Τουλούζη, ο καθηγητής Ζοζέ Μπραγκά περιεργάζεται ένα εκµαγείο κρανίου – το πραγµατικό εκτίθεται στο µουσείο της πόλης. Το κρανίο είναι ελλιπές, κοµµένο στο πάνω µέρος, σαννα έχει ακρωτηριαστεί στο µέρος των µατιών.

Ο Μπραγκά ωστόσο ειδικεύεταιστην ανθρώπινη µορφολογία και είναι δεξιοτέχνης στην ανακατασκευή της ανατοµίας σε τρεις διαστάσειςµε τη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών και ψηφιακών δεδοµένων από σύγχρονα οστά και απολιθώµατα.

Στην πραγµατικότητα το κρανίο ανακάλυψαν µεταλλοδίφες στην περιοχή Σαλχίτ και από την πρώτηστιγµήήταν βέβαιοιότι ανακάλυψαν ένα αντικείµενο πολύ παλιό και άρα πολύτιµο… Πραγµατικός χρυσός για τους επιστήµονες. Αµέσως το παρέδωσαν στους µογγόλους παλαιοανθρωπολόγουςκι εκείνοι µε τη σειρά τους επικοινώνησαν µε τον Ιβ Κοπέν, τον περίφηµο ερευνητή που ανακάλυψε τον αυστραλοπίθηκο «Λούσι». Εκείνος το εµπιστεύθηκε στον ερευνητή στο εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας CNRS δρ Μπραγκά, µε την πεποίθηση ότι το εύρηµα αποτελείαπολίθωµα αρχαϊκού ανθρώπου. Λίγοαργότερα όµως, σε άρθρο του που δηµοσιεύθηκε το 2008, ο δρ Μπραγκά υποστηρίζει πως συµφωνεί εν µέρει µε τον συνάδελφό του, εξηγώντας πως το κρανίο φέρει επίσης χαρακτηριστικά του ανθρώπου Neanderthal, καιειδικότερα του τύπου Homo erectus.

Τη µορφολογική και γεωλογική ανάλυση του Μπραγκά και του Κοπέν συµπληρώνει η πυρηνική φυσική. Ενα µικροσκοπικό κοµµάτι του κρανίου αποστέλλεται σε εργαστήριο τηςΦλόριντας όπου προσδιορίζεται επιτέλους η ηλικία του ευρήµατος – µεταξύ 21.860

και 22.150 ετών, όποτε προσδιορίζεται η Ανώτερη Παλαιολιθική Εποχή.Σύµφωνα µε άλληµελέτη που βρίσκεται σε εξέλιξη, και στην οποία χρησιµοποιούνται πιο εξελιγµένα µέσα, το εύρηµα χρονολογείται λίγο παλαιότερα: «Είναι πάνω από 30.000 ετών», υποστηρίζει ο Μπραγκά.

«Ο άνθρωπος του Σαλχίτ είναι κατά συνέπεια ένας Saπens saπens (δεύτερο υποείδος του Homo saπens), όπως κι εµείς. Αυτόπου προκύπτει απότο φαινοµενικά αρχαϊκό κρανίο είναιότι η µορφολογική ποικιλότητα των ειδών µας είναι υποτιµηµένη. Επίσης, ίσως είναι µια απόδειξη ότι η αντίληψή µας σχετικά µε τη συγγενική σχέση µε τον Neanderthal ή µε τον Homo erectus είναι εσφαλµένη. Φανταζόµαστε ότι υπάρχει ένα βίαιο χάσµα µεταξύ αυτών των δύο ειδών, το οποίο ίσως να µην είναι και τόσο σηµαντικό τελικά», επισηµαίνει ο Μπραγκά στη «Liberation».

Η απουσία στερεών απολιθωµάτων θολώνει το τοπίο για τους επιστήµονες. Και µπορεί συγγραφείς να παρουσιάζουν στο κοινό ότι υπάρχει σχέση ανάµεσα στα δύο ανθρώπινα είδη, η Προϊστορία όµως εµφανίζεται διστακτική. Ισως οι ριζοσπαστικές απόψεις του Μπραγκά και του Κοπέν να συνιστούν επί της ουσίας µια επιστροφή στις απόψεις που επικρατούσαν πριν απότην εφαρµογή της µοριακής γενετικής, όταν ακόµα επικρατούσε η άποψη ότι ο σύγχρονος άνθρωπος (Homo sapiens sapiens) αποτελεί άµεσο απόγονο του Homo sapiens neanderthalensis. Αργότερα,συγκριτικές µελέτες γερµανών καιαµερικανών επιστηµόνων, οι οποίοι εξέτασαν το DNA οστών νεαντερτάλιων και σύγχρονων ανθρώπων, απέκλεισαν τη γενετική συγγένειατων δύο ειδών. Βάσει αυτής της θεωρίας, ένα µεγάλο κύµα Homo sapiens µετανάστευσεπριν από 100.000

χρόνια απότην Αφρική και συνυπήρξε για κάποιο διάστηµα µε τους neanderthalensis, οι οποίοι σταδιακά εξαφανίστηκαν.