«Τι είναι μια επανάσταση αν όχι μια αιματηρή διασκέδαση;»

Τον καταγγέλλουν ως νεοαντιδραστικό, μηδενιστή, κυνικό, ρατσιστή και αισχρό μισογύνη εξαιτίας κυρίως των εμπρηστικών μυθιστορημάτων του «Η επέκταση του πεδίου της πάλης», «Τα στοιχειώδη σωματίδια» ή «Η δυνατότητα ενός νησιού». Παρ΄ όλα αυτά ο 54χρονος Μισέλ Ουελμπέκ κέρδισε την περασμένη Δευτέρα το σημαντικότερο γαλλικό λογοτεχνικό βραβείο, το Γκονκούρ, με το «Η χώρα και η επικτάτεια», ένα μυθιστόρημα- χρονικό του εκφυλισμού της Γαλλίας σε τουριστικό θεματικό πάρκο, με θεούς τούς τηλε-δημοσιογράφους των δελτίων ειδήσεων. Οι πολέμιοί τουόπως το θυμίζει ο ίδιος ειρωνικά στον «Δημόσιο Κίνδυνο»- διατείνονται πως θα ήταν μεγάλη τιμή γι΄ αυτόν, να τον ταξινομούσαν στην ελάχιστα χαριτωμένη οικογένεια των «αναρχικών της Δεξιάς». Ομως «δεν είναι παρά ένας μικροαστός μαλάκας», ένας συγγραφέας «επίπεδος, χωρίς ύφος», που απέκτησε- λέει- «πρόσβαση στη λογοτεχνική φήμη μόνο έπειτα από ένα απίθανο σφάλμα καλαισθησίας που διέπραξαν, πριν από μερικά χρόνια, κάποιοι αποπροσανατολισμένοι κριτικοί». Εκτοτε οι «ασθμαίνουσες προκλήσεις του έχουν χάσει ευτυχώς το ενδιαφέρον τους».

Τι απαντά εκείνος μέσα από τον «Δημόσιο Κίνδυνο»;

Η επιθυμία μου να μην αρέσω υποκρύπτει μια παράλογη επιθυμία να αρέσω. Θέλω όμως να αρέσω για μένα τον ίδιο χωρίς να αποπλανώ, χωρίς να αποκρύπτω ό,τι επονείδιστο μπορεί να έχω. Μου συμβαίνει να ενδίδω στην πρόκληση· το μετανιώνω γιατί δεν είναι τέτοια η βαθιά μου φύση (…) Δεν επιθυμώ να αγαπηθώ παρά τα χειρότερά μου στοιχεία, αλλά εξαιτίας των χειρότερων στοιχείων μου· καταλήγω να επιθυμώ να είναι το χειρότερό μου στοιχείο αυτό που προτιμούν σε μένα. Ο Ουελμπέκ δεν θα δηλώσει ποτέ λ.χ. ότι ενδιαφέρεται για τα κοινά ούτε θα υπερθεματίσει για τη γαλλική δημοκρατία. Και δεν έχει διάθεση να στρατευθεί σε καμία υπόθεση. Αρα;

«Ανήκω σ΄ αυτούς που δεν μπορεί να τους συγκινήσει τίποτα το γενικό ή το παγκόσμιο (ούτε το συγκεκριμένο ούτε το τοπικό)», παραδέχεται προκλητικά στον «Δημόσιο κίνδυνο» διαφωνώντας με τον Λεβί που τον κατηγορεί ότι δεν αφουγκράζεται «τον ανθρώπινο λυγμό». «Ανήκω σε αυτήν την τεράστια στρατιά που υπομένει την Ιστορία, χωρίς κατά βάθος να ενδιαφέρεται παρά μόνο για ό,τι την αγγίζει άμεσα, την ίδια και τους οικείους της (…). Σκέφτομαι τους πολέμους (εμφύλιους, θρησκευτικούς, απελευθερωτικούς ή κατακτητικούς) σαν χάσιμο χρόνου. Τι είναι κατά βάθος ένας πόλεμος ή μια επανάσταση αν όχι ένα χόμπι καθοδηγούμενο από καθαρή κακία; Αν όχι μια αιματηρή, βάναυση διασκέδαση;». Εξάλλου, όπως λέει, «δεν νιώθω πολίτης αλλά χρήστης (…). Δεν είχα ποτέ το αίσθημα ότι ζω σε δημοκρατία· είχα πάντοτε το αίσθημα ότι ζούσα σε ένα είδος τεχνοκρατίας, χωρίς να είμαι μάλιστα πεπεισμένος ότι αυτό είναι κακό…». Αποκαλύπτει μάλιστα ότι είναι καιρός που δεν εξασκεί το εκλογικό δικαίωμά του αφού «λαμβάνονταν διαρκώς μέτρα σε πολιτικό επίπεδο, κυρίως στο θέμα της δημόσιας υγείας, τα οποία σε καμία περίπτωση δεν ενέκρινα», όπως λ.χ. «η ανόητη και πεισματική απαγόρευση των προϊόντων που θεωρούνται “ναρκωτικά”».

Τι έχει να πει λοιπόν σε αυτούς που τον χαρακτηρίζουν «νεο-αντιδραστικό»;

«Η πρώτη μου αντίδραση», δηλώνει στο κοινό βιβλίο τους, «ήταν να το θεωρήσω διασκεδαστικό, και ύστερα άρχισα να νιώθω προσβεβλημένος. Οχι επειδή το επίθετο αυτό έχει ένα άρωμα ατίμωσης· αλλά διότι ο αντιδραστικός είναι κάποιος που θεωρεί ότι είναι προτιμότερη μια παλαιότερη κατάσταση της κοινωνίας και μάχεται προς αυτήν την κατεύθυνση. Ομως, υπάρχει μια ιδέα που διατρέχει όλα μου τα μυθιστορήματα, σε σημείο εμμονής καμιά φορά: η ιδέα ότι μια διαδικασία κατάπτωσης άπαξ και ξεκινήσει, είναι απολύτως μη αναστρέψιμη. Αυτή η κατάπτωση μπορεί να αφορά μια φιλία, μια οικογένεια, ένα ζευγάρι, μια μεγαλύτερη κοινωνική ομάδα, μια ολόκληρη κοινωνία. Στα μυθιστορήματά μου δεν υπάρχει συγχώρεση, επιστροφή, δεύτερη ευκαιρία: ό,τι χάνεται παραμένει οριστικά και για πάντα χαμένο. Ενιωσα λοιπόν προσβεβλημένος γιατί ο χαρακτηρισμός του αντιδραστικού, μαρτυρούσε τόσο ελλιπή κατανόηση των βιβλίων μου».

Ο ίδιος ωστόσο, σκοτώνει τον εαυτό του στο καινούργιο του μυθιστόρημα που απέσπασε το Γκονκούρ… Εκεί ο κεντρικός πρωταγωνιστής, ένας 30άρης καλλιτέχνης, καλεί τον συγγραφέα Ουελμπέκ να γράψει ένα κείμενο για τον κατάλογο της έκθεσής του. Και όταν τον συναντά στην Ιρλανδία, βλέπει έναν τύπο (εδώ ο Ουελμπέκ περιγράφει τον εαυτό του) «με γκρι πιτζάμες που τον κάνουν να μοιάζει αόριστα με κατάδικο σε τηλεοπτική αστυνομική σειρά. Τα μαλλιά του ήταν λιγδωμένα και βρώμικα, το πρόσωπό του κόκκινο από την ευρυαγγεία, και μύριζε λιγάκι…». Λίγο αργότερα, το διαμελισμένο του κορμί ανακαλύπτεται μαζί με αυτό του σκύλου του σε ένα γαλλικό χωριό. Πώς κι έτσι;
«Στην αρχή του μυθιστορήματος αυτός ο χαρακτήρας μού μοιάζει πολύ» έλεγε πριν από λίγες ημέρες ο Ουελμπέκ στο «Μagazine Litteraire», «αλλά όσο προχωρά φαίνονται οι διαφορές μας. Και φθάνει η στιγμή που ο ήρωας Ουελμπέκ πρέπει να πεθάνει γιατί έχει γίνει πολύ παρεμβατικός. Οταν ήταν να γράψω τη σκηνή της ταφής του, το απόλαυσα πολύ. Δεν είμαι όπως ξέρετε από εκείνους που αναζητούν την αλήθεια στα πράγματα. Δεν αναζητώ την ανθρώπινη αλήθεια μέσω της γραφής».

Γιατί όμως υπάρχει τόση απαισιοδοξία στα μυθιστορήματά του;

Δεν είμαι εγώ ένας καταθλιπτικός, ολόκληρη η εποχή είναι (…). Οι κοινωνίες μας στη Δυτική Ευρώπη έχουν φτάσει σε εκείνο το τερματικό στάδιο, όπου αρνούνται να αναγνωρίσουν τη δυσανεξία τους, όπου ζητούν από τη μυθοπλασία την αδιαφορία, το όνειρο. Απλούστατα δεν έχουν πλέον το κουράγιο να δουν την ίδια τους την πραγματικότητα κατά πρόσωπο. Γιατί η δυσανεξία χειροτερεύει. Αρκεί να σκεφτούμε πώς πίνουν σήμερα οι νέοι: βαναυσα, μέχρι να πέσουν σε κώμα για να αποκτηνωθούν.

Δεν νιώθω πολίτης, αλλά χρήστης.
Δεν είχα ποτέ το αίσθημα ότι ζω σε δημοκρατία· είχα πάντοτε το αίσθημα ότι ζούσα σε ένα είδος τεχνοκρατίας, χωρίς να είμαι μάλιστα πεπεισμένος ότι αυτό είναι κακό…