«Είμαι φιλόσοφος που βρωμίζει τα χέρια του»

«Είναι ένας ειδικός της αστοχίας και της επικοινωνιακής φάρσας», που «ατιμάζει ακόμα και τα λευκά πουκάμισα που φορά». Ετσι βλέπουν τον 62χρονο σήμερα Μπερνάρ-Ανρί Λεβί, οι εχθροί του, όπως μας το θυμίζει ο Ουελμπέκ. Ο συγγραφέας του «Αιώνα του Σαρτρ» αλλά και του «Αμερικανικού Ιλίγγου», καθώς και δοκιμιακών έργων τόσο διαφορετικών μεταξύ τους όσο οι «Τελευταίες ημέρες του Σαρλ Μποντλέρ», η «Γαλλική ιδεολογία», οι «Ξεχασμένοι πόλεμοι», συναγελάζεται, λέει, με τους ισχυρούς, «κολυμπά από παιδί σε χυδαίο πλούτο» και είναι ένας φιλόσοφος «χωρίς σκέψη, όχι όμως χωρίς σχέσεις».

Ποια είναι αυτή η Γαλλία, που σας θεωρεί δημόσιο κίνδυνο, εχθρό της, την ίδια ώρα που δηλώνει περήφανη για το οπλοστάσιό της με ιερά τέρατα του πνεύματος;

Δεν είναι τόσο η Γαλλία που με εχθρεύεται όσο εγώ που εχθρεύομαι τη Γαλλία· μια κάποια Γαλλία. Αυτήν που μιλά για πατροπαράδοτα ήθη και για ρίζες. Τη Γαλλία που καταδιώκει τους Ρομά και επαίρεται για το αποικιοκρατικό της παρελθόν. Τη Γαλλία που λιντσάρισε τον Ντρέιφους, που ζητωκραύγασε τον Πετέν, που θα μπορούσε να βολευτεί με τον Λε Πεν ή που ξαναφρεσκάρει τον παλιό καλό αντισημιτισμό μας με τα χρώματα του ισλαμοπροοδευτισμού. Απέναντι σ΄ αυτήν τη συγκεκριμένη Γαλλία, μάλιστα, αισθάνομαι απολύτως εχθρικά. Και βρίσκω απολύτως φυσιολογικό το να μου το ανταποδίδει στην πορεία. Αυτό είναι ένα από τα σημεία στα οποία διαφωνούμε με τον Ουελμπέκ: όταν έχω τον όχλο στο κατόπι μου, όταν γίνομαι αντικείμενο δικαστικών διώξεων παράνομων, γελοίων ή κακόπιστων, βρίσκω πως είναι κάτι αναμενόμενο και καθόλου δεν παραπονιέμαι. Στον πόλεμο συμπεριφέρεσαι σαν πολεμιστής. Και τον συγκεκριμένο πόλεμο εγώ είμαι που τον κήρυξα. Αρα γιατί να παραξενεύομαι που μου ανταποδίδονται τα ίσα;

Είστε ένας «νεο-φιλόσοφος» που πηγαινοέρχεται στη Βοσνία για να σώσει το δημοκρατικό Ισλάμ, αφουγκράζε
ται τι συμβαίνει στη Ρουάντα με τη διοχέτευση οπλισμού, ασχολείται με το Σαράγεβο, ακολουθεί τα χνάρια του εκτελεσμένου ανταποκριτή Ντάνιελ Περλ κ.λπ. (βάζοντας αρκετές φορές σε δύσκολη θέση τη γαλλική διπλωματία) ή κάνει τον γύρο των ΗΠΑ ως σύγχρονος Τοκβίλ: γιατί όλα αυτά; Είναι άραγε μια μορφή πολιτικής παρέμβασης; Είναι το τέχνασμα ενός συγγραφέα που στέρεψε από ιδέες; Ή μήπως είναι ένας τρόπος να κτίσετε ένα θετικό προφίλ;

Τίποτα απ΄ όλα αυτά. Είναι ένας τρόπος να ασκεί κανείς τη λογοτεχνία και, πολύ περισσότερο, τη φιλοσοφία. Ξέρετε, υπάρχουν δύο κατηγορίες φιλοσόφων. Αυτοί που κατασκηνώνουν στο αφηρημένο, στον ουρανό των καθαρών ιδεών, εκεί όπου όλα είναι ωραία και καλά- «κ΄αγαθά» έλεγαν οι αρχαίοι Ελληνες- χωρίς σκιές: πρόκειται με δύο λόγια για τους πλατωνικούς. Υπάρχουν όμως κι εκείνοι που βασανίζονται με το συγκεκριμένο, που ανιχνεύουν τα περιθώρια, τα υπόγεια, τα σκοτάδια του κόσμου, και το κάνουν ρισκάροντας να βρωμίσουν τα χέρια τους και ενδεχομένως την ψυχή τους: εκείνοι μ΄ άλλα λόγια που επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν σοβαρά, σε όλη του τη χειροπιαστή πυκνότητα, το ζήτημα και την πραγματικότητα του Κακού. Πρόκειται για την προσέγγιση των αριστοτελικών ή των χουσερλ-ικών τύπου Σαρτρ. Αυτή η δεύτερη στάση είναι η δική μου. Χωρίς δισταγμό. Χωρίς επιφυλάξεις. Γι΄ αυτό και ανέδειξα σε φιλοσοφικά ζητήματα τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, την εμπειρία της εθνοκάθαρσης, τις γενοκτονίες, τη μοίρα ενός πεινασμένου Νούβιου ή ενός νεκρού του Νταρφούρ. Και το εννοώ: αυτά είναι καθαρόαιμα φιλοσοφικά ζητήματα πρώτης γραμμής.

Εξυμνήσατε τον Σαρτρ, σκύψατε πάνω στον Μποντλέρ, συζητήσατε με τον Γούντι Αλεν και συναντήσατε αμερικανούς στοχαστές. Ποια είναι η δύναμη του αμερικανικού πνευματικού τοπίου απέναντι στο ευρωπαϊκό;

Η Αμερική είναι πράγματι μια σύνθετη υπόθεση. Εκεί δεν υπάρχουν διανοούμενοι με την έννοια που τους αντιλαμβανόμαστε στην Ευρώπη, και ιδιαίτερα στη Γαλλία. Απ΄ την άλλη, βλέπει κανείς εκεί, μια πνευματική ζύμωση πολύ δυναμική και καμιά φορά πολύ ριζοσπαστική. Αυτοί είναι- οι Αμερικανοί- που εγκαινίασαν τις δύο πιο σημαντικές πνευματικές διαμάχες της τελευταίας εικοσαετίας. Από τη μια, τη διαμάχη γύρω από το «τέλος της Ιστορίας», την οποία εισήγαγε ο νέο-Εγελιανός Φράνσις Φουκουγιάμα: μια θεωρία λανθασμένη, φυσικά· λανθασμένη και επικίνδυνη· αλλά ήταν σημαντικό να τεθεί το ερώτημα ώστε τουλάχιστον να αφυπνιστούμε. Κι από την άλλη, τη διαμάχη για τη σύγκρουση των πολιτισμών που τόσο αγαπάει ο Σάμιουελ Χάντινγκτον. Η θεωρία του ήταν τρελή· τρελή και από πολλές απόψεις εγκληματική. Αλλά και πάλι έπρεπε να τεθεί για να μπορέσουμε να την αντικρούσουμε, ή- όπως εγώ το επιχείρησα διαμέσου της θεωρίας μου σχετικά με τον «εσωτερικό πόλεμο του Ισλάμ»- για να την αντιστρέψουμε. Σε αυτά τα δύο πεδία, όλα παίχτηκαν στην αμερικανική σκηνή. Και είναι ακριβώς αυτό, το ότι ζω μεταξύ των δύο αυτών ηπείρων, με το ένα πόδι στη Νέα Υόρκη και με το άλλο στο Παρίσι, που με βοήθησε να καταλάβω αυτά τα ζητήματα.

Τι απαντάτε σε εκείνους που σας θεωρούν εκπρόσωπο της λεγόμενης caviar left, της Αριστεράς πολυτελείας;
Τους τη σπάω. Πού βρίσκεται ακριβώς το πρόβλημά τους; Στην Αριστερά; Στο χαβιάρι; Αλλά ας το δούμε σοβαρότερα. Λίγες απόψεις μού φαίνονται τόσο παράλογες όσο αυτή που θέλει έναν άνθρωπο να αφοσιώνεται σε ιδέες, στρατεύσεις, επιλογές, δεσμεύσεις, καταπώς του υπαγορεύονται από την καταγωγή του ή από τον τρόπο με τον οποίο εγγράφεται στην κοινωνική διαδικασία. Και γνωρίζω λίγες πράξεις ελευθερίας τόσο αποφασιστικές όσο εκείνη που τον κάνει να παίρ

Δεν είναι τόσο η Γαλλία που με εχθρεύεται όσο εγώ που εχθρεύομαι μια κάποια Γαλλία.
Αυτήν που μιλά για πατροπαράδοτα ήθη και για ρίζες, που καταδιώκει τους Ρομά και επαίρεται για το αποικιοκρατικό της παρελθόν

νει θέσεις αντίθετες προς τα πλέον οφθαλμοφανή συμφέροντά του. Πόσο θλιβερός θα ήταν ένας κόσμος όπου ο καθένας δεν θα σκεφτόταν παρά μόνο με γνώμονα τα πιο στενά προκαθορισμένα πλαίσιά του. Τι σκλαβιά! Τι μιζέρια!

Ποιον ρόλο έπαιξε ο έρωτας στη ζωή σας;

Ισότιμο με εκείνον της λογοτεχνίας. Διότι κατά βάθος πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Είναι μια πεποίθησή μου από τις πιο βαθιά ριζωμένες μέσα μου. Μια από εκείνες οι οποίες από τότε που είμαι σε ηλικία να αγαπώ και να διαβάζω, δεν με εγκατέλειψαν ποτέ. Ελπίζω να είναι αρκετά σαφές!

info

Ο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί και ο Μισέλ Ουελμπέκ, θα δώσουν κοινή διάλεξη τη Δευτέρα στις 19.30 στο Γαλλικό Ινστιτούτο της Αθήνας (Σίνα 31).