«Ο Καµπανέλλης ”στοίχειωσε” το νεοελληνικό θέατρο»

Ο Ιάκωβος Καµπανέλλης εκφράζει µε το πολύπτυχο έργο του την κοινωνική πραγµατικότητα και την πολιτική Ιστορία της µεταπολεµικής Ελλάδας, υποστηρίζει στη µελέτη του ο θεατρολόγος Βάλτερ Πούχνερ
«Ο Ιάκωβος Καµπανέλλης δεν συγκρίνεται µε κανέναν συγγραφέα. Κανέναν έλληνα θεατρικό συγγραφέα». Ο Βάλτερ Πούχνερ, θεατρολόγος και πανεπιστηµιακός καθηγητής, είναι κατηγορηµατικός. Και την άποψή του την υποστηρίζει µε επιχειρήµατα, τεκµήρια, σκέψεις και αναλύσεις του έργου του Καµπανέλλη. Στην ογκώδη µονογραφία «Τοπία Ψυχής και Μύθοι Πολιτείας. Το θεατρικό σύµπαν του Ιακώβου Καµπανέλλη» που ολοκληρώθηκε πρόσφατα µε τη συνδροµή των χορηγιών των Ιδρυµάτων Ιωάννη Φ. Κωστόπουλου και Αλέξανδρου Ωνάση.

Αλλά γιατί τοπίο ψυχής; «Γιατί η δραµατουργία του Καµπανέλλη σε πρώτο πλάνο µοιάζει µε κατάδυση στα βάθη και περιήγηση στα πλάτη της ανθρώπινης ψυχής, σε δεύτερο επίπεδο µε ανάλυση και σύνθεση των διανθρώπινων σχέσεων. Αν λοιπόν αληθεύει η ρήση πως η ψυχολογία αρχίζει µε δύο ανθρώπους και η κοινωνιολογία µε τρεις, τότε πολλά έργα του είναι “κοινωνιολογικές” µελέτες. Το δεύτερο µέρος του τίτλου τεκµηριώνει το άγρυπνο ενδιαφέρον του για τα δηµόσια, τα συλλογικά, την τύχη των πολλών και τη µοίρα της χώρας και της εποχής σε παγκόσµια κλίµακα». Σύµφωνα µε τον ερευνητή θεατρολόγο ο Καµπανέλλης είναι µοναδικός αλλά και ο πιο σηµαντικός µεταπολεµικός συγγραφέας, συνυφασµένος µε την πολιτική και πολιτισµική ιστορία της Ελλάδας, στοιχειώνοντας το νεοελληνικό θέατρο στο δεύτερο µισό του 20ού αιώνα. «Στο “Κανείς και οι Κύκλωπες” έκανε έναν χοντρικό υπολογισµό: τον συγγραφέα που συναντιέται µε αντιπροσωπεία των σκηνικών χαρακτήρων που έχει ο ίδιος δηµιουργήσει. Τον πληροφορούν πως το πλήθος, που ζητά συγγραφικά δικαιώµατα από 36 έργα, ανέρχεται γύρω στα 250 πρόσωπα. Αν υπολογίσουµε και την τριλογία του αποχαιρετισµού και της επιστροφής, φτάνουµε περίπου στα 300 σκηνικά πρόσωπα, όλα δηµιουργήµατα του Καµπανέλλη. Λαός ολόκληρος. Αυτά είναι µεγέθη που µόνο µε τον Ξενόπουλο συγκρίνονται ή µε τον Παντελή Χορν», επισηµαίνει ο Βάλτερ Πούχνερ στο πολυσέλιδο πόνηµά του για το οποίο χρειάστηκε τρία χρόνια για να ολοκληρώσει αυτήν την ξενάγηση στη µεγάλη χώρα του Καµπανέλλη. Το ξεκίνηµα αρχίζει το 1952 µε τον «Οδυσσέα γύρισε σπίτι» και φτάνει στην «Τελευταία πράξη» του 1997.

Κάθε κεφάλαιο συνοδεύεται από φωτογραφίες των σχετικών παραστάσεων, από τα κείµενα του ίδιου του δηµιουργού τους, από δηµοσιεύµατα κριτικών. Η ανάλυση και η εξαντλητική προσέγγιση του Πούχνερ σε κάθε σηµείο του θεατρικού λόγου του Καµπανέλλη είναι εντυπωσιακή. Δείχνει τη βαθιά εκτίµηση και αγάπη του προς τον σύνθετο συγγραφέα. Μαρτυρεί τη δική του τεχνική στη µεθοδολογία να χρησιµοποιεί τα εργαλεία της έρευνας χωρίς το κείµενό του να καταντά µία άψογη, λεπτοµερής αλλά βαρετή παράθεση στοιχείων. Γοητευµένος από τον πρωταγωνιστή της έρευνάς του επιδιώκει να συµπαρασύρει και τους αναγνώστες της µονογραφίας σε ανάλογη εµπειρία.

ΙΝFΟ

Η ογκώδης (965 σελ.)
µονογραφία του Βάλτερ Πούχνερ «Τοπία Ψυχής και Μύθοι Πολιτείας.
Το θεατρικό σύµπαν του Ιάκωβου Καµπανέλλη» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαζήση

Τα γάντια της Στέλλας

Ο Ιάκωβος Καµπανέλλης ήταν ο δηµιουργός της θεατρικής «Στέλλας µε τα κόκκινα γάντια» αλλά και της κινηµατογραφικής διασκευής της µε τη Μελίνα Μερκούρη πρωταγωνίστρια και στις δύο περιπτώσεις. «Η πρωταγωνίστρια Στέλλα και η Μελίνα ταυτίστηκαν εξαρχής κι έγιναν αχώριστες στο µυαλό του συγγραφέα», αναφέρεται στο βιβλίο. «Ο οποίος εκείνη την εποχή (άνοιξη του 1954) δούλευε και τη µετάφραση της “Κάρµεν” του Προσπέρ Μεριµέ. Χρησιµοποιεί τους κύριους άξονες της υπόθεσης της Κάρµεν και τους µεταφέρει στο επίπεδο του ρεµπέτικου που µε τη βοήθεια του Μάνου Χατζιδάκι άρχιζε να αναγνωρίζεται ως γνήσια έκφραση του νεοελληνικού πολιτισµού. Πρόκειται για τον τύπο του τέως “καφέ αµάν” µε τη ρεµπέτικη µουσική και τα λαϊκά αστέρια της υποκουλτούρας του κοινωνικού περιθωρίου (που εκείνη την εποχή αποκτά µόλις την ευρύτερη κοινωνική αναγνώριση µέσω των διανοουµένων) µε τις ειδικές της συµπεριφορές και τις δικές της κοσµοαντιλήψεις, το γλέντι, το κέφι, το µεράκι ως τρόπους απόδρασης από την καταπιεστική καθηµερινότητα της µόνιµης οικονοµικής κρίσης. Ενας κόσµος που για πρώτη φορά ανεβαίνει στη θεατρική σκηνή και βρίσκει στη Μελίνα Μερκούρη µία ιδανική ερµηνεύτρια της “ελεύθερης” καλλιτέχνιδας του θεάµατος αυτού. Και στην ταινία καθιερώνει τον χώρο της λαϊκής διασκέδασης και τα µουσικά του νούµερα ως στερεότυπα σχεδόν στοιχεία του παλιού ελληνικού κινηµατογράφου. Επίσης, συµβάλλει στη διαµόρφωση νέων παραστάσεων της “ελληνικότητας”».