Οι Γερµανοί δεν είναι φίλοι µας

Ηταν Φεβρουάριος του 1942 όταν ο παραγωγός Χαλ Ουόλις συζήτησε την κινηµατογραφική µεταφορά του θεατρικού «Εverybody comes to Rick’s» µε δύο από τους καλύτερους σεναριογράφους της Γουόρνερ, τους αδελφούς Επσταϊν.
Και εγένετο «Καζαµπλάνκα»
Η πρώτη επιλογή σκηνοθέτη ήταν ο Ουίλιαµ Ουάιλερ, τελικά όµως «κέρδισε» ο Μάικλ Κέρτις, ο οποίος τη δεκαετία µεταξύ ‘30-’40 σκηνοθέτησε 45 οµιλούσες ταινίες! Οι αδελφοί Επστάϊν πάντως, κατενθουσιάστηκαν, όταν τους προτάθηκε να γράψουν το σενάριο: «Πιστέψαµε ότι το θεατρικό των Μπάρνετ – Αλισον µπορούσε να γίνει µια υπέροχη ταινία. Είχε πολύ “ζουµί”. Και λατρεύαµε τον χαρακτήρα που θα υποδυόταν ο Μπόγκαρτ» είπε ένας από τους αδελφούς. Οι Επσταϊν ήταν γνωστοί για τους σπιρτόζους διαλόγους τους.

Κι άλλοι σεναριογράφοι δούλευαν παράλληλα για το σενάριο της «Καζαµπλάνκας» αλλά στους Επσταϊν οφείλονται τα εξής σηµαντικά στοιχεία:

– Η µεταµόρφωση του διοικητή Ρενό από έναν ποταπό γυναικά στον πανέξυπνο, πνευµατώδη φίλο του Ρικ.

– Η µεταµόρφωση του Ρικ από έναν πικρόχολο δικηγόρο σε έναν κυνικό άντρα, µε απρόσµενα αποθέµατα τρυφερότητας, δύναµης και ενδιαφέροντος για τον συνάνθρωπο.

– Τα απολαυστικά πειράγµατα που ανταλλάσσουν µεταξύ τους ο Ρικ και ο διοικητής Ρενό.

– Οι σκηνές µε τις οποίες ο Ρικ «συστήνεται» στο κοινό, ώστε να καταλάβουµε καλύτερα τον χαρακτήρα του _ το «έξυπνο» χιούµορ της ταινίας. Λίγο πριν από τα γυρίσµατα, το σενάριο ήταν σχεδόν έτοιµο. Αλλά ο Ουόλις ένιωθε ότι υπήρχαν ακόµα προβλήµατα µε τον χαρακτήρα της Ιλσας και το τέλος της ταινίας. Εκεί βοήθησε ακόµα ένας σεναριογράφος, ο Κέισι Ρόµπινσον, ο οποίος έδωσε και το δικό του στίγµα, µε τις παρακάτω παρατηρήσεις: «Η εντύπωσή µου εξακολουθούσε να είναι ότι η “Καζαµπλάνκα” ήταν ένα δυνατό µελόδραµα, µε εξαιρετικό χιούµορ, αλλά η ιστορία αγάπης ήταν ανεπαρκής»…

Οι σεναριογράφοι, βέβαια, άλλαξαν τα… φώτα στο θεατρικό έργο _ κυρίως όσα είχαν να κάνουν µε την αντιµετώπιση των Γερµανών. Στο θεατρικό, ο Ρικ βοηθάει τον Βίκτωρ και την Ιλσα να δραπετεύσουν και στο τέλος συλλαµβάνεται από τους Γερµανούς. Με τον πόλεµο όµως να έχει αρχίσει και την ανάγκη οι ταινίες να εµψυχώνουν τους Συµµάχους και να ανυψώνουν το ηθικό, αποκλειόταν ένα τέλος που να δίνει έστω και µια µικρή νίκη στους Γερµανούς. Οπότε στην ταινία η αναµέτρηση µεταφέρθηκε από το κλαµπ στο αεροδρόµιο. Εκεί, ο γερµανός στρατηγός πυροβολείται και ο Ρενό κάνει τα στραβά µάτια, υποστηρίζοντας φυσικά τον αγώνα της ελευθερίας.

Αλλά και για το τέλος της ταινίας υπήρχε το πρόβληµα πώς να κάνουν πιστευτή την αναχώρηση της Ιλσα και του Λάζλο. Κάνοντας όµως το έξυπνο τέχνασµα να µετακινήσουν τη δράση στο αεροδρόµιο και να παρευρίσκεται εκεί και ο Λάζλο, πέτυχαν η Ιλσα να ξαφνιάζεται και να πείθεται από την αναγκαιότητα της άµεσης απόφασης.

Στον Ουόλις, τον πανέξυπνο παραγωγό, οφείλεται τέλος µία από τις πιο κλασικές ατάκες της ταινίας και του σινεµά γενικότερα: «Λούι, νοµίζω ότι αυτή είναι η αρχή µιας υπέροχης φιλίας», που έβαλε τον Μπόγκαρτ να την ηχογραφήσει αργότερα στο στούντιο.

Οι σεναριογράφοι άλλαξαν τα…
φώτα στο πρωτότυπο θεατρικό έργο για να ανυψωθεί το ηθικό των αµερικανών θεατών, καθώς ο Β’ Παγκόσµιος Πόλεµος είχε αρχίσει

Έγραφαν το σενάριο στα… γυρίσµατα

Η συγγραφή του σεναρίου συνεχίστηκε και κατά τη διάρκεια των γυρισµάτων και µάλιστα το στούντιο θορυβήθηκε γιατί θεώρησε ότι είχε ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Ο Κέρτις, σε γενικές γραµµές, σεβάστηκε τις επιθυµίες των παραγωγών αλλά υποστήριζε τις αλλαγές και έβαλε και αυτός το προσωπικό του στοιχείο. Εβαλε την Ιλσα να σπάζει ένα ποτήρι κρασί µε το χέρι της, σε µια σκηνή έντασης στο Παρίσι. Επίσης ήταν υπεύθυνος για τη σκηνή στην οποία το ζευγάρι πηγαίνει στην εξοχή µε το αυτοκίνητο χωρίς καµία κουβέντα _ µία σκηνή που είχε ανησυχήσει τον παραγωγό, παρέµεινε όµως στην κλασική πια ταινία.

Επέτρεψε να γίνουν και κάποιες άλλες αλλαγές, όπως η ατάκα «Καλή σου τύχη» που κατά τη διάρκεια των γυρισµάτων έγινε «Στην καλή σου τύχη, µικρή», ύστερα από πρόταση του ίδιου του Μπόγκαρτ. Τέλος, ήταν υπεύθυνος για τον γρήγορο και σφιχτό ρυθµό της ταινίας. Ο δυναµικός ρυθµός ήταν άλλωστε και το σήµα κατατεθέν του. Ο Κέρτις µε έξοχη σκηνοθετική οικονοµία, παρέµενε σε συζητήσεις και πράξεις των χαρακτήρων µόνο όταν ήταν σηµαντικές, διαφορετικά προχωρούσε σε επόµενη σκηνή. Και πράγµατι βλέπουµε ότι η «Καζαµπλάνκα» είναι γυρισµένη µε έναν συναρπαστικό ρυθµό, χωρίς τίποτα περιττό.