«Ενα χειροποίητο υφαντό έχει πάνω του μεράκι και αγωνία»

«ΓΙΑ ΜΕΝΑ ο αργαλειός ήταν θέμα επιβίωσης. Οι παλιοί ραφτάδες του Σουφλίου δουλεύαμε πάνω σε βαριά μηχανήματα, δεχόμασταν μεγάλες παραγγελίες και το αποτέλεσμα ήταν πολύ καλής ποιότητας υφάσματα. Οι γυναίκες δεν μπορούσαν να ασχοληθούν μ΄ αυτούς τους αργαλειούς, αλλά απασχολούνταν σε άλλους ελαφρύτερους και ευκολότερους στη χρήση τους». Ο τελευταίος μάστορας του αργαλειού στο Σουφλί, μια περιοχή που για πάνω από έναν αιώνα τώρα έχει συνδέσει το όνομά της άρρηκτα με τη σηροτροφία και την παραγωγή μεταξιού, είναι ο 72χρονος Γιάννης Τσιακίρης. «Το χειροποίητο υφαντό είναι αποτέλεσμα επίπονης διαδικασίας. Τα λάθη, οι ατέλειες και οι αστοχίες δεν συγχωρούνται. Ενα χειροποίητο υφαντό έχει πάνω του το μεράκι και την αγωνία του κατασκευαστή» λέει. Κληρονόμος και ο ίδιος της τέχνης της παραγωγής του μεταξιού από την οικογένειά του, ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του ΄50 να δουλεύει με τρεις χειροκίνητους, ξύλινους αργαλειούς, δημιουργώντας την δική του οικοτεχνία, σε μια περίοδο που 5.000- 6.000 Σουφλιώτες απασχολούνταν με τη εκτροφή των κουκουλιών και την παραγωγή του μεταξιού ενώ υπήρχαν και δύο τρία εργοστάσια που έκαναν αναπίνηση (ξετύλιγμα των κουκουλιών).

Ολα άλλαξαν όμως μετά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ΄70. «Τότε οι αγρότες της περιοχής στράφηκαν προς τις δυναμικές καλλιέργειες, όπως το βαμβάκι και το καλαμπόκι, με αποτέλεσμα να φύγει πολύς κόσμος από τη σηροτροφία. Ετσι, ξηλώθηκαν και τα μουρόδεντρα και η επεξεργασία και η παραγωγή του μεταξιού άρχισε να φθίνει», λέει ο Γιάννης Τσιακίρης.

Η μέρα του κάθε πρωί αρχίζει με τον αργαλειό κι εκεί απασχολείται για τουλάχιστον δυο με τρεις ώρες. «Είναι μεράκι, είναι τρόπος ζωής για μένα ο αργαλειός» ομολογεί. «Για να φτιάξουμε ένα μέτρο ύφασμα για κουστούμι χρειάζονται δύο με τρεις ώρες δουλειάς στον χειροκίνητο αργαλειό. Τρία με τέσσερα μέτρα στο οκτάωρο είναι η παραγωγή».

Αισιόδοξος
Σήμερα δεν υπάρχουν πολλές παραγγελίες, «ο κόσμος δεν ράβει πια ρούχα, καθώς όλα αγοράζονται έτοιμα» προσθέτει ο κ. Τσιακίρης. Ωστόσο, ο σχεδιασμός για το μέλλον είναι πολύ φιλόδοξος και περιλαμβάνει μια οικοτεχνική σχολή γύρω από την ύφανση, την αναπίνηση και ορισμένες άλλες παραδοσιακές τέχνες, όπως ήταν το μπατίκ, και το πλέξιμο. Τόσο ο ίδιος όσο και ο γιος του, που σπούδασε κλωστοϋφαντουργία, δεν έχουν καμία διάθεση να το βάλουν κάτω και να παρατήσουν την παραγωγή χειροποίητων μεταξωτών υφασμάτων.

Παράλληλα, με δική τους πρωτοβουλία έχει δημιουργηθεί το Μουσείο Μεταξιού στο Σουφλί όπου αναπτύσσεται όλη η σύγχρονη ιστορία της περιοχής γύρω από την παραγωγή του μεταξιού.

«Να γίνει ανταγωνιστικό»
Τα τελευταία χρόνια έχει ξαναζωντανέψει το ενδιαφέρον για το μετάξι και την παραγωγή κουκουλιού. «Χρειάζεται προσπάθεια» γιατί, όπως τονίζει ο κ. Τσιακίρης, «το ελληνικό μετάξι θα μπορούσε κάλλιστα να είναι ανταγωνιστικό και να σταθεί στην διεθνή αγορά. Οι αργαλειοί έχουν εκσυγχρονισθεί πολύ σε σχέση με το παρελθόν και οι ταχύτητες έχουν αυξηθεί εντυπωσιακά».

«Το μετάξι έχει μπει σε μια θετική ζήτηση γιατί οι αγορές ξαναστρέφονται στα φυσικά προϊόντα. Η αλήθεια είναι ότι έχουν υποχωρήσει αρκετά οι τιμές γιατί μπήκε στο παιχνίδι πολύ δυναμικά πλέον η Κίνα. Εφόσον θα έχουμε εμείς τη δυνατότητα να πιστοποιήσουμε το νήμα μας και να έχουμε ελληνικό- σουφλιώτικο μετάξι, θα κάνουμε τις βιοτεχνίες που απέμειναν στην περιοχή πιο ανταγωνίσιμες. Οταν θα καταφέρουμε να ολοκληρώσουμε αυτή τη διαδικασία, η αγορά θα ομαλοποιηθεί».


Τι είναι η αναπίνηση

Αναπίνηση είναι η διαδικασία ξετυλίγματος του κουκουλιού. Τα κουκούλια τοποθετούνται μέσα σε λεκάνες με βραστό νερό και εκεί μέσα μαλακώνει μια πρωτεΐνη που έχει αφήσει ο μεταξοσκώληκας πάνω στο νήμα που αποκτά στη συνέχεια τη δυνατότητα να ξετυλιχθεί. Το κουκούλι είναι ένα κουβάρι με μεταξωτό νήμα που φθάνει από τα χίλια μέτρα μέχρι και τα δυο χιλιόμετρα μήκος! Η εκτροφή του μεταξοσκώληκα με φύλλα μουριάς διαρκεί περίπου 35 ημέρες και μετά το διάστημα αυτό ο μεταξοσκώληκας αρχίζει να πλέκει του κουκούλι του μέχρι να γίνει πεταλούδα. «Αν θέλουμε να πάρουμε το νήμα, πρέπει να σταματήσουμε τη ζωή της πεταλούδας που βρίσκεται μέσα, διαφορετικά, θα τρυπήσει το κουκούλι και θα βγει έξω καταστρέφοντας το νήμα», εξηγεί ο κ Τσιακίρης.