Το δημαρχείο έχει τη δική του ιστορία…

Χρειάστηκαν 141 χρόνια, 32 δήμαρχοι, 36 δημαρχεύοντες, 5 κτίρια και αμέτρητες εργατοώρες συζητήσεων και αντιπαραθέσεων μέχρι ο δεύτερος τη τάξει δήμος της χώρας να αποκτήσει τη δική του στέγη! Ο πλέον «υπέργηρος νοικάρης», όπως είχε χαρακτηριστεί ο Δήμος Θεσσαλονίκης, λειτουργεί πλέον στο ιδιόκτητο νέο του δημαρχείο που κατασκευάστηκε στον χώρο του πρώην Στρατοπέδου Τσιρογιάννη. Ανεξάρτητα από τις ενστάσεις που κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί για τη χωροθέτηση και την αισθητική του κτιρίου, οι οποίες δεν κόπασαν ούτε μετά την ολοκλήρωση του έργου, δικαίως πολλοί Θεσσαλονικείς μιλούν για ιστορική στιγμή. Η οδύσσεια του νέου δημαρχείου που χρονολογείται από καταβολής δήμου το 1869 κάνει τις περιπλανήσεις του ομηρικού ήρωα να φαίνονται ασήμαντες. Επιπλέον, για περισσότερα από 25 χρόνια αποτέλεσε πεδίο κοινωνικής, αρχιτεκτονικής, ακόμα και πολιτικής αντιπαράθεσης, παρ΄ ότι το έργο φέρει τη σφραγίδα και των δύο σημαντικών πολιτικών ηγετών της χώρας, του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Ανδρέα Παπανδρέου.

Το πρώτο κτίριο όπου στεγάστηκε ο νεοσύστατος δήμος βρισκόταν επί της οδού Εγνατίας, μεταξύ της Βενιζέλου και της Ιωνος Δραγούμη. Μετά την απελευθέρωση της πόλης το 1912, οι υπηρεσίες του δήμου μεταφέρθηκαν στο απέναντι κτίριο το οποίο καταστράφηκε στη μεγάλη πυρκαγιά του 1917, οπότε μετακόμισε και πάλι στη συμβολή των οδών Εθνικής Αμύνης και Μανουσογιαννάκη. Την ευθύνη για την ανασυγκρότηση της πόλης μετά την πυρκαγιά ανέλαβε η Διεθνής Επιτροπή Νέου Σχεδίου Θεσσαλονίκης, με επικεφαλής τον γάλλο πολεοδόμο Ερνέστ Εμπράρ. Το νέο ρυμοτομικό σχέδιο, που ολοκληρώθηκε το 1918 και θεσπίστηκε με διάταγμα το 1919, προέβλεπε την ανέγερση δημαρχείου στο βόρειο τμήμα του άξονα της οδού Αριστοτέλους, στη σημερινή πλατεία της Αρχαίας Αγοράς (τότε Δικαστηρίων). Ωστόσο, ο σχεδιασμός αυτός δεν υλοποιήθηκε ποτέ, τόσο λόγω της ανακάλυψης των αρχαιολογικών ευρημάτων όσο και γιατί τα υφιστάμενα κτίρια κρίθηκαν πολύ μικρά.

Το 1941 το δημαρχείο φιλοξενήθηκε στην περιοχή του Συντριβανιού και έναν χρόνο αργότερα μετακόμισε σε κτίριο στη συμβολή των οδών Μητροπόλεως και Βενιζέλου. Το 1958 νοικιάστηκε το επονομαζόμενο Καραβάν Σαράι, όπου στεγάζονταν οι δημοτικές υπηρεσίες μέχρι πριν από λίγες ημέρες. Εκεί υπήρχαν μέχρι τη δεκαετία του ΄20 τα ερείπια μεγάλου βυζαντινού ξενοδοχείου, που ήταν κατάλυμα για τα καραβάνια και εξυπηρετούσε τις εμπορικές μεταφορές με ζώα. Παρά την υποχρέωση των ιδιοκτητών να διατηρήσουν τα συγκεκριμένα τμήματα, κατεδαφίστηκαν και στη θέση τους το 1925 ανεγέρθηκε το πολυώροφο μέγαρο που προοριζόταν για ξενοδοχείο. Στα χρόνια του Εμφυλίου το κτίριο στέγασε πολλές οικογένειες προσφύγων, για να καταλήξει μεταπολεμικά να φιλοξενεί τις υπηρεσίες του Δήμου Θεσσαλονίκης.

Στο Τσιρογιάννη
Η ιδέα για χωροθέτηση του δημαρχιακού μεγάρου στον χώρο του Στρατοπέδου Τσιρογιάννη, δίπλα στο Γ΄ Σώμα Στρατού, γεννήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ΄60. Ηδη από το 1962 σε εφαρμογή της χωροταξικής μελέτης του Ι. Τριανταφυλλίδη, ο Δήμος Θεσσαλονίκης αποφασίζει τη χωροθέτησή του στη συγκεκριμένη έκταση. Το θέμα κυνηγούσε από το 1965 ο τότε δήμαρχος Κωνσταντίνος Τσίρος, ωστόσο χρειάστηκε να περάσουν ακριβώς δέκα χρόνια μέχρι να εκδοθεί από τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή το προεδρικό διάταγμα του 1975, με το οποίο η έκταση δεσμευόταν για τη συγκεκριμένη χρήση.

«Το 1975 ο Καραμανλής, ο οποίος είχε ασχοληθεί προσωπικά με το θέμα, κάλεσε τον τότε δήμαρχο Θεοχάρη Μαναβή και υπηρεσιακούς παράγοντες στην Αθήνα για να συζητήσουμε το θέμα», περιγράφει στα «ΝΕΑ» ο αρχιτέκτονας- συγγραφέας Απόστολος Παπαγιαννόπουλος, ο οποίος υπηρέτησε από το 1965 έως το 2000 (τα τελευταία χρόνια ως προϊστάμενος) στη Διεύθυνση Αρχιτεκτονικού του Δήμου Θεσσαλονίκης και ασχολήθηκε με την υπόθεση του δημαρχείου. «Εμείς τότε εκθέσαμε τις απόψεις μας για το χώρο του Τσιρογιάννη. Ο ίδιος ζήτησε την άποψη ενός συνεργάτη του, ο οποίος εξέφρασε την άποψη ότι πρέπει να γίνει δίπλα στον Λευκό Πύργο. Ο Καραμανλής μόνο που δεν τον πέταξε έξω από το γραφείο. Και λίγο αργότερα υπέγραψε το προεδρικό διάταγμα».

Για το Μουσείο
Ωστόσο, το θέμα μπλοκάρισε όταν τέθηκε ζήτημα εξεύρεσης χώρου, όπου θα κατασκευαζόταν βυζαντινό μουσείο στην πόλη. Το 1980 παραχωρήθηκε η μισή έκταση του στρατοπέδου για την ανέγερση του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού. Η υπόλοιπη παραχωρήθηκε τελικά από το υπουργείο Εθνικής Αμυνας στο Δήμο Θεσσαλονίκης- και μάλιστα «αδαπάνως»- το 1984 από τον τότε πρωθυπουργό Ανδρέα Παπανδρέου, που είχε κρατήσει και το χαρτοφυλάκιο του υπουργείου. Δύο χρόνια αργότερα προκηρύχθηκε πανελλήνιος αρχιτεκτονικός διαγωνισμός και το πρώτο βραβείο απέσπασε η μελέτη του γραφείου των αδερφών Μπίρη. Ούτε και τότε προχώρησε, όμως, το έργο, καθώς η νέα δημοτική αρχή θεώρησε ότι η ανέγερση δημαρχείου στο συγκεκριμένο χώρο θα συνιστούσε «πολεοδομικό σκάνδαλο».

Την πρόταση για το Στρατόπεδο Τσιρογιάννη επανέφερε το 1999 η τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ η οποία δεσμεύτηκε για τη χρηματοδότηση του έργου. Ετσι, τον Μάρτιο του 2000 εγκρίθηκαν οι προτάσεις της Διεύθυνσης Αρχιτεκτονικών Μελετών για τις προδιαγραφές του νέου δημαρχείου, καθώς και το σχέδιο της σύμβασης που θα υπογραφόταν με το μελετητικό γραφείο των αδερφών Μπίρη. Στο διάστημα μέχρι το 2006, οπότε ξεκίνησαν οι εργασίες, έγινε και τροποποίηση της μελέτης με βάση τα νέα πολεοδομικά δεδομένα. Το έργο ολοκληρώθηκε σε περίπου τρία χρόνια, όμως τη λειτουργία του ανέστειλε για περίπου δέκα μήνες η οικονομική κρίση αφού ο εργολάβος δεν το παρέδιδε καθώς τού οφείλονταν 6,4 εκατ. ευρώ. Τελικά τα χρήματα εξασφαλίστηκαν από τον δήμο περικόπτοντας προϋπολογισμούς άλλων έργων.


Τα λειτουργικά έξοδα «ροκανίζουν» το οικονομικό όφελος

Εκτός από την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών, ποσό που φτάνει τα 1,5 εκατ. ευρώ υπολογίζεται ότι θα εξοικονομεί σε ετήσια βάση ο δήμος με τη μεταφορά στο νέο δημαρχείο υπηρεσιών που μέχρι πρότινος βρίσκονταν διάσπαρτες σε ενοικιαζόμενα κτίρια σε διάφορα σημεία της πόλης. Αυτό, εξάλλου, ήταν κι ένα από τα βασικά επιχειρήματα του δημάρχου Βασίλη Παπαγεωργόπουλου, που ζητούσε την ταχύτερη μεταφορά των υπηρεσιών. Είναι ενδεικτικό ότι μόνο για το Καραβάν Σαράι ο δήμος είχε δεσμεύσει για το 2009 ενοίκιο ύψους 990.000 ευρώ, ενώ σε περίπου 300.000 ευρώ ανέρχονται τα ενοίκια για τα Δημοτολόγια και τη Διεύθυνση Ληξιαρχείου. Ωστόσο, το τελικό κέρδος για τον δήμο αναμένεται να είναι σημαντικά μικρότερο, καθώς τα λειτουργικά έξοδα του περίπου 15.000 τ.μ. κτιρίου υπολογίζονται σε αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ.