Πολιτικές Δολοφονίες

Ο βίαιος θάνατος αυτών των ηγετών από τις σφαίρες ή το μαχαίρι κάποιου δολοφόνου, είχε μακροχρόνιες συνέπειες στην παλαιότερη και την πρόσφατη Ιστορία. «ΤΑ ΝΕΑ» παρουσιάζουν ένα αφιέρωμα με θέμα δολοφονίες που άλλαξαν για πάντα τον κόσμο.


Μάχαιραν έδωκας, μάχαιραν θα λάβεις…

Στη Δύση, ο 16ος αιώνας είναι μια περίοδος που δεν ευνοεί τους κάθε είδους πολιτικούς δολοφόνους. Σημείο καμπής ανάμεσα σ΄ έναν Μεσαίωνα που είχε πλέον τελειώσει και έναν μοντερνισμό που αναδυόταν, αιώνας επαναστατικός, κατά τον οποίο συγκρούστηκε ένα ήδη ισχυρό συγκεντρωτικό κράτος με ένα πλήθος διαφορετικών αντιπολιτεύσεων, αλλά και κατά τον οποίο η θρησκευτική διένεξη προσφέρει τη βάση μιας μαχητικής ιδεολογίας. Οι εντάσεις αυτές ήταν πιο ζωηρές στο δεύτερο μισό του αιώνα στη Γαλλία. Η μοναρχία προκαλεί εκεί όλο και περισσότερες αντιδράσεις. Είναι επίσης η χώρα στην οποία εκδηλώθηκε εντονότερα η κρίση που γεννήθηκε από τη Μεταρρύθμιση, μέχρι που πήρε τη μορφή μιας σειράς εμφυλίων πολέμων που αποκρυσταλλώνουν όλες τις διαιρέσεις- των Θρησκευτικών Πολέμων.

Η κρίση κορυφώνεται επί βασιλείας του Ερρίκου Γ΄. Οι Γάλλοι χωρίζονται σε τρία στρατιωτικοποιημένα «κόμματα»: τους φανατικούς καθολικούς που είναι συνασπισμένοι σε έναν Ιερό Σύνδεσμο που διοικείται από τους Γκιζ, την ισχυρή οικογένεια της Λωραίνης· τους προτεστάντες, αρχηγός των οποίων είναι ο Ερρίκος, βασιλιάς της Ναβάρας· και το «τρίτο κόμμα» των «πολιτικών»- μετριοπαθείς καθολικοί που θέλουν να σώσουν το κράτος βρίσκοντας έναν τρόπο για να συμβιώσουν με τους προτεστάντες. Ο προτελευταίος γιος του Ερρίκου Β΄ και της Αικατερίνης των Μεδίκων δεν είναι ο κατάλληλος άνθρωπος. Λαμπρός και καλλιεργημένος νέος, είναι επίσης άτολμος και σπάταλος. Ενθερμος καθολικός, ήταν άλλοτε ένας από τους υποκινητές της σφαγής του Αγίου Βαρθολομαίου. Ομως ο παρισινός όχλος δεν του το αναγνωρίζει. Φανατισμένος από τους κήρυκες του Συνδέσμου, ξεσηκώνεται ανοικτά εναντίον του βασιλιά της Γαλλίας και εκφράζει τη λατρεία του προς τον Ερρίκο του Γκιζ, αρχηγό του Συνδέσμου και «βασιλιά του Παρισιού».

Το μόνο μέσο που εκθέτει ο Ερρίκος για να βγει νικητής από το μπρα ντε φερ που τον φέρνει αντιμέτωπο με τη Λωραίνη, είναι η δολοφονία. Την παραμονή των Χριστουγέννων του 1588, σε μια στοά του πύργου του Μπλουά, οι γασκώνοι σωματοφύλακές του σκοτώνουν τον δούκα του Γκιζ. Για τον Ερρίκο πρόκειται για ταχεία απονομή δικαιοσύνης. Για τους καθολικούς υπηκόους του, είναι μια πράξη τυραννίας, η οποία επιβαρύνεται από τη συμμαχία που συνάπτει αμέσως μετά με τον αιρετικό της Ναβάρας. Ακόμη χειρότερα, κάνει λάθος σχετικά με τη φύση του κινήματος του Συνδέσμου: φανταζόταν ότι είχε να κάνει με μια κλασική παράταξη, οικοδομημένη γύρω από ένα πρόσωπο και προορισμένη να καταρρεύσει μαζί του· όμως έχει να αντιμετωπίσει ένα σύγχρονο κόμμα, η ιδεολογία του οποίου, δημοκρατική, καθολική, φιλοϊσπανική, φιλολαϊκή, υπερβαίνει τους αρχηγούς του. Λιγότερο από έναν χρόνο αφότου απαλλάχθηκε από τον δούκα του Γκιζ, την 1η Αυγούστου 1589, στο στρατόπεδο του Σεν Κλου από το οποίο πολιορκεί την πρωτεύουσά του μαζί με τον Ερρίκο της Ναβάρας, ο Ερρίκος πέφτει με τη σειρά του από το μαχαίρι ενός μοναχού του Συνδέσμου, του Ζακ Κλεμάν. Θα έχει χρόνο να κάνει κάτι σωτήριο: να απαιτήσει από τους καθολικούς άρχοντες που τον περιβάλλουν να αναγνωρίσουν τον ουγενότο Ερρίκο ως βασιλιά της Γαλλίας.

Οι πράξεις του Ερρίκου Δ΄ αποδεικνύουν πως ο φόνος του Ερρίκου Γ΄ απλώς προώθησε αυτό που ο Σύνδεσμος μισούσε περισσότερο, την απόλυτη μοναρχία. Στις 14 Μαΐου 1610, στην οδό ντε λα Φερονερί, στο Παρίσι, ένας 32χρονος ονόματι Φρανσουά Ραβαγιάκ καταφέρνει να σκαρφαλώσει στη βασιλική άμαξα και να τραυματίσει θανάσιμα τον Ερρίκο με μαχαίρι. Συνελήφθη, δικάστηκε και εκτελέστηκε διά διαμελισμού. Πιθανότατα έδρασε μόνος του. Η Γαλλία θα μπει σε μια μακρά περίοδο ταραχών που προκαλούνται από την ανηλικότητα του Λουδοβίκου ΙΓ΄ και τη χαοτική αντιβασιλεία της Μαρίας των Μεδίκων. Η καθολική Ισπανία μπορεί να αναπνεύσει.


Ο απόστολος της ειρήνης

Γιατί σκότωσαν τον Ζορές; Χάρη στο τραγούδι του Ζακ Μπρελ, το ερώτημα μάς στοιχειώνει ακόμα. Σαν να είχε συμμαχήσει όλο το φιλοπόλεμο στρατόπεδο, εκείνη την 31η Ιουλίου 1914, για να οπλίσει το χέρι του άθλιου Ραούλ Βιλέν, δολοφόνου του «αποστόλου της ειρήνης». Σύμφωνα με τους ίδιους, ο διευθυντής της «Ουμανιτέ» θα μπορούσε να είχε σταματήσει, με τη ρητορική του δεινότητα, την προγραμματισμένη εκατόμβη, προοίμιο της ολοκληρωτικής εξαγρίωσης. Ας θυμηθούμε τα γεγονότα: περιτριγυρισμένος από πιστούς, ο βουλευτής του Καρμό έχει μόλις τελειώσει την ανάγνωση του κύριου άρθρου του στο Cafe du Croissant. Κάνει ζέστη. Στο Παρίσι επικρατεί μια φορτισμένη ηρεμία. Η διαδήλωση της εργατικής συνομοσπονδίας CGΤ κατά της απειλής του πολέμου δεν απέδωσε παρά απογοητευτικά αποτελέσματα. Ο Ζορές είναι καθισμένος με την πλάτη στην οδό Μονμάρτρ, προμαχώνα τότε του Τύπου της άκρας Αριστεράς. Απ΄ έξω, ένα χέρι παραμερίζει την κουρτίνα που χωρίζει την αίθουσα από το πεζοδρόμιο. Ακούγονται δύο πυροβολισμοί. Ο Ζορές πέφτει, οι σφαίρες τον πετυχαίνουν στον σβέρκο. Ο δολοφόνος του, ο οποίος σύντομα συνελήφθη, καμαρώνει. «Αν έκανα αυτήν την πράξη», λέει, «είναι επειδή εκτιμώ ότι πρέπει να τιμωρήσουμε τους προδότες. Μην φανταστείτε ότι είμαι μέλος κάποιας πολιτικής οργάνωσης!».

Η δήλωση αυτή ελέγχεται. Ο δολοφόνος του Ζορές σύχναζε στην ακροδεξιά οργάνωση νεολαίας Camelots du roi. Απολάμβανε καθημερινά τους αφορισμούς του εθνικιστή αντισημίτη συγγραφέα Μορίς Μπαρές. Και διάβαζε τις εκκλήσεις για λιντσάρισμα που δημοσιεύονταν στην «Εcho de Ρaris», την εφημερίδα των καλών συνοικιών. «Αρμόζει να κολλήσει κανείς στον τοίχο τον πολίτη Ζορές και να του μπήξει εξ επαφής το μολύβι που του λείπει από τον εγκέφαλο», βρίζει από τη στήλη του κάποιος Μορίς ντε Βαλέφρ. Η ειρωνεία είναι ότι αυτός ο παράφρων θα πάει στη φυλακή και έτσι θα γλιτώσει τη μεγάλη σφαγή την οποία επεδίωκε.