Οκτώ μήνες μετά, η φθορά συνεχίζεται

Πριν από λίγους μήνες η Ν.Δ. υπέστη τη συντριπτικότερη εκλογική ήττα της την τελευταία τριακονταπενταετία. Ακολούθησε βέβαια η μαζικότατη και πρωτόγνωρη για συντηρητικό κόμμα κινητοποίηση των οπαδών της για την εκλογή νέου αρχηγού.

Μια διαδικασία που απέδειξε ότι η Ν.Δ. διαθέτει έναν διευρυμένο κομματικό πυρήνα, ο οποίος όμως, αν κρίνει κανείς από την ιδεολογική και κοινωνικοδημογραφική σύνθεση όσων προσήλθαν να ψηφίσουν, αντανακλά κυρίως τη μακρόχρονη παραταξιακή ιστορία της Δεξιάς, περίπου όπως αυτή διαμορφώθηκε από τα μέσα της δεκαετίας του ΄50. Η πρόσφατη μάλιστα αποχώρηση και της Ντ. Μπακογιάννη ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την αίσθηση αυτή, δηλαδή την αποκοπή της Ν.Δ. από τις φιλελεύθερης προέλευσης κεντροδεξιές προσμείξεις που εξασφάλισε μετά τη Μεταπολίτευση ο Κων. Καραμανλής.

Το κρίσιμο επομένως ερώτημα, εν όψει και του Συνεδρίου που πραγματοποιείται αυτές τις μέρες, είναι ώς ποιο βαθμό η σημερινή εικόνα και επιρροή του κόμματος μπορούν να εκφράσουν τα αιτήματα του παρόντος. Και όχι μόνον παραταξιακές ταυτίσεις του παρελθόντος.

Ανατρέχοντας στα πρόσφατα δημοσκοπικά ευρήματα (όπως οι «Τάσεις» της ΜRΒ που δημοσιοποιήθηκαν την περασμένη εβδομάδα), διαπιστώνει κανείς αβίαστα ότι τους τελευταίους οκτώ μήνες η Ν.Δ. έχει υποστεί μια εντυπωσιακή φθοράόπως άλλωστε συμβαίνει αντίστοιχα και με το ΠΑΣΟΚ. Και η διαπίστωση αυτή δεν αφορά απλώς τη γενική της εικόνα στο σύνολο του πληθυσμού, η οποία έτσι κι αλλιώς είχε καταρρεύσει ήδη από την περίοδο των εκλογών. Αφορά πρωτίστως το ήδη συρρικνωμένο τμήμα του εκλογικού σώματος που την είχε επιλέξει στις 4 Οκτωβρίου.

Οπως αποτυπώνεται σαφώς και στα ενδεικτικά παραδείγματα που παρατίθενται στον Πίνακα 1, όλοι οι σχετικοί δείκτες οδηγούν σε ένα κοινό συμπέρασμα. Από τους ψηφοφόρους της Ν.Δ. τον περασμένο Οκτώβριο τουλάχιστον το 1/3 εκφράζεται σήμερα κατά βάση αρνητικά για το κόμμα που ψήφισε πριν από οκτώ μήνες, ενώ το ίδιο ισχύει τόσο για τον νέο αρχηγό του όσο και για τα δημοφιλέστερα στελέχη του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η δημοτικότητα του Δημ. Αβραμόπουλου μεταξύ των ψηφοφόρων της Ν.Δ., η οποία υποχώρησε σχεδόν 20 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με τον περασμένο Δεκέμβριο (από 78,9% σε μόλις 59,5%). Στο πλαίσιο αυτό προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση η ανθεκτικότητα που παρουσιάζει η δημοτικότητα της Ντ. Μπακογιάννη μεταξύ των ψηφοφόρων της Ν.Δ., ακόμη και μετά τη διαγραφή της: 48,2% θετικές κρίσεις και 34,1% αρνητικές. Γεγονός που την τοποθετεί στις πρώτες θέσεις ως προς τη δημοτικότητα μεταξύ των ψηφοφόρων της Ν.Δ. (μετά τους Νικ. Κακλαμάνη, Δημ. Αβραμόπουλο και Αρη Σπηλιωτόπουλο), με ό,τι αυτό συνεπάγεται ως προς την επιρροή που μπορεί να ασκήσει στις υπό εξέλιξη εσωκομματικές διεργασίες. Βασικό όμως περιοριστικό παράγοντα στο σημείο αυτό αποτελεί το γεγονός ότι στο συρρικνωμένο εκλογικό σώμα της Ν.Δ. του περασμένου Οκτωβρίου, μόλις το 5% των ψηφοφόρων της αυτοχαρακτηρίζονταν «Κεντρώοι» όταν το αντίστοιχο ποσοστό, ακόμα και το 2007, προσέγγιζε το 15%. Ο περιώνυμος «μεσαίος χώρος» είχε δηλαδή εγκαταλείψει τη Ν.Δ. πολύ πριν τον εγκαταλείψει ως έννοια η νέα ηγεσία της.

Ενα επιπλέον ενδεικτικό στοιχείο για τη σημερινή εικόνα της Ν.Δ. μεταξύ των ψηφοφόρων της είναι ότι στη μεγάλη τους πλειοψηφία (62%) θεωρούν ότι το κόμμα «χρειάζεται ακόμα πολύ χρόνο για να μπορέσει να αποτελέσει αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης». Αποψη που προφανώς γίνεται καθολικά αποδεκτή και από όλους τους υπόλοιπους πολιτικούς χώρους.

Το δομικό πρόβλημα. Τα δημοσκοπικά ευρήματα που συνοπτικά παρουσιάστηκαν προηγουμένως σκιαγραφούν κυρίως τις συγκυριακές όψεις των προβλημάτων που αντιμετωπίζει σήμερα ο συγκεκριμένος κομματικός σχηματισμός. Κρισιμότερη όμως σημασία έχουν ορισμένα περισσότερο μακροσκοπικά δεδομένα, τα οποία αποτυπώνουν μια δομικής τάξεως αποδυνάμωση της Ν.Δ., άμεσα συνδεδεμένη πάντως και με τη συνολικότερη κρίση του κομματικού συστήματος. Τον κυριότερο δείκτη στο σημείο αυτό προσφέρει η έννοια της κομματικής ταύτισης, μέσω της οποίας εξειδικεύονται οι χώροι του εκλογικού ανταγωνισμού και ταυτόχρονα αξιολογείται η ανθεκτικότητα του κομματικού συστήματος. Με βάση τα σχετικά δεδομένα της τελευταίας εικοσαετίας (αποσπασματικά τη δεκαετία του ΄90 και συστηματικά στη συνέχεια) η Ν.Δ. διέθετε ένα συμπαγές ακροατήριο ταυτισμένο μαζί της, το οποίο δήλωνε «κοντά» και κυρίως «πολύ κοντά» της. Το τμήμα αυτό του εκλογικού σώματος από τις αρχές του 2000 και μέχρι το 2008 δεν είχε πέσει ποτέ κάτω από το 37%, ενώ σε περιόδους πολιτικής κυριαρχίας (όπως το 2004) ξεπερνούσε αισθητά ακόμη και το 40%.

Το συμπαγές αυτό κομματικό ακροατήριο δέχτηκε ένα ισχυρότατο πλήγμα τους τελευταίους μήνες του 2008 οι οποίοι αποδείχτηκαν μοιραίοι για τη συνολική εικόνα της Ν.Δ. (βλ. «ΤΑ ΝΕΑ» 27-28/12/2008). Η εκλογική ήττα που ακολούθησε είχε επιπλέον καταλυτικές επιπτώσεις γι΄ αυτήν τη διαχρονικά ισχυρή παραταξιακή εικόνα, στην οποία στηριζόταν η εκλογική επιρροή της Ν.Δ. Σήμερα ο σκληρός πυρήνας της, αυτοί δηλαδή που αισθάνονται «κοντά» της (και «μακριά» από όλα τα άλλα κόμματα) έχει περιοριστεί σε ποσοστό κάτω από 20%, ενώ πριν από μερικά χρόνια αντιπροσώπευε σταθερά το 30% του εκλογικού σώματος.

Αλλά και το συνολικό μέγεθος των καθ΄ οιονδήποτε τρόπο ταυτισμένων με τη Ν.Δ. (μονοκομματικά ή πολυκομματικά, κυρίως με τον ΛΑΟΣ) έχει περιοριστεί εντυπωσιακά σε μόλις 27%, γεγονός που προοιωνίζεται μια δυνητική εκλογική επιρροή χαμηλότερη και από αυτήν του περασμένου Οκτωβρίου.

Στο σημείο αυτό πρέπει πάντως να υπογραμμιστεί ότι η οποιαδήποτε προβολή των σχετικών ευρημάτων για την αποτίμηση της δυνητικής εκλογικής επιρροής των κομμάτων είναι εξαιρετικά παρακινδυνευμένη. Γιατί το κρισιμότερο στοιχείο που αναδεικνύεται από τους πρόσφατες έρευνες (και ιδιαίτερα από τις «Τάσεις» της ΜRΒ) είναι η αποξένωση μιας μεγάλης μερίδας των πολιτών από όλα τα πολιτικά κόμματα. Το τμήμα αυτό του εκλογικού σώματος, που δηλώνει μακριά από όλα τα κόμματα κυμαινόταν σταθερά τα προηγούμενα χρόνια από 12% έως 15%. Μέσα σε λίγους μήνες έχει εκτιναχθεί στο 29%, συγκροτώντας πλέον το κύριο πλειοψηφικό ρεύμα, ιδιαίτερα στις νεώτερες ηλικίες.