Με τη φωτογραφία ξόρκιζε τους φόβους του

«Η φωτογραφία ήταν που µε κρατούσε ζωντανό δηµιουργικά» έλεγε ο «Ξένοιαστος Καβαλάρης» της µεγάλης οθόνης. Που µπορεί να άφησε περίπου 100 ταινίες, οι οποίες δεν ανταποκρίνονται όλες στα στάνταρντ της ποιότητας, αλλά µας κληρονόµησε φωτογραφίες και πίνακες που, όπως φαίνεται, θα µας απασχολούν στο µέλλον
Λίγο προτού αποφασίσει να µπει σε γερή αποτοξίνωση από τόνους ρούµι, µπίρας και… κιλά κοκαΐνης που είχε «ταΐσει» τον οργανισµό του επί χρόνια, το 1983, ο Ντένις Χόπερ αποφάσισε να προµοτάρει στο Χιούστον την – τότε – νέα του ταινία «Οut of the blue» (υποδυόταν έναν πρώην µοτοσυκλετιστή που έγινε οδηγός φορτηγού και προκάλεσε δυστύχηµα σκοτώντας τα παιδιά ενός σχολικού!) µε έναν ακραίο τρόπο: µπήκε κάτω από µία πτυσσόµενη καρέκλα µε έξι µασούρια δυναµίτη και άναψε τα φιτίλια τους, παίζοντας ρώσικη ρουλέτα… εκρήξεων. Και σώθηκε, φωνάζοντας στους παρευρισκόµενους µε γουρλωµένα µάτια και διεσταλµένες κόρες πως έτσι ξορκίζεις τον φόβο και τον εαυτό σου…

Με τον ίδιο τρόπο ο ηθοποιός, σκηνοθέτης, ποιητής και εικαστικός (που νικήθηκε την περασµένη Κυριακή από τον καρκίνο στα 74 του) αντιµετώπιζε τη µεγάλη αγαπηµένη του: την τέχνη.

Ναι, και τη ζωγραφική. Αλλά κυρίως τη φωτογραφία που, όπως έλεγε, «του έδωσε ζωή» σε µια περίοδο που το Χόλιγουντ τον είχε κατατάξει στα «στραβόξυλα» και που, κατά τον Χόπερ, «γέµιζε όλο και πιο κακούς ρόλους». Την οποία αντιµετώπιζε όχι µόνον ως καταφύγιο, αλλά και ως ελευθερία – «έχουµε κανένα πρόβληµα µε την ελευθερία;» που έλεγε και ως Μπίλι, ήρωας του «Ξένοιαστου καβαλάρη», της πιο γνωστής και βραβευµένης ταινίας του (σκηνοθεσία, σενάριο, ερµηνεία).

Από εκείνο το πρωινό του Μαΐου του 1961 που η τότε – πρώτη – σύζυγός του Μπρουκ Χέιγουορντ του είχε χαρίσει µια Νikon 35 mm βρήκε πίσω από τον φακό της εκείνο που δεν έβρισκε στο Χόλιγουντ. Εναν τρόπο να ξορκίσει τις φοβίες του για έναν κόσµο που έχανε σιγά σιγά τις ιδεολογίες του (άλλωστε χαρακτηρίστηκε και στο σινεµά µέσα από τους ρόλους του ως «σύµβολο των χαµένων ιδεολογιών του ‘60»), που γινόταν όλο και πιο σκληρός και που δεν ήξερε πώς να ζει σ’ αυτόν διαχειριζόµενος και την ολοένα αυξανόµενη φήµη του.

Είχε ήδη πίσω του δύο συµµετοχές σε ταινίες του µέντορά του – έτσι τον χαρακτήριζε, αν και είχαν µόνον πέντε χρόνια διαφορά – Τζέιµς Ντιν, τον «Επαναστάτη χωρίς αιτία» και τον «Γίγαντα», είχε και το τραγικό αυτοκινητικό δυστύχηµα του Τζέιµς που του κόστισε κι έβγαλε στην επιφάνεια τον χαρακτήρα του «παρανοϊκού», τον οποίο αξιοποίησε στο έπακρον στο σινεµά, είχε και τις πυρκαγιές του Μπελ Αιρ του ‘61 στις οποίες κάηκαν τα περισσότερα ζωγραφικά έργα του µέχρι τότε – πυρκαγιές που ανέστειλαν επί χρόνια αυτή την εικαστική δηµιουργική δραστηριότητά του.

Αρχισε να φωτογραφίζει – σε άσπρο και µαύρο – το Λος Αντζελες των σταρ (προσπαθώντας να κοιτάξει πίσω από την αστραφτερή επιφάνεια), ένα LΑ που «ήταν οι πινακίδες, τα αυτοκίνητα, οι ηθοποιοί, όλα αυτά που έµελλε να είναι η ποπ κουλτούρα» όπως έλεγε.

Μέχρι και το 1967 είχε συλλέξει χιλιάδες ενσταντανέ για να ξορκίσει τους φόβους του από ένα Χόλιγουντ αδηφάγο, σκληρό και απειλητικό για όποιον δεν έπαιζε – στη ζωή και ενώπιον των στούντιο – τον ρόλο του «καλού παιδιού». Κάποιες δε από αυτές τις φωτογραφίες εκτιµήθηκαν ιδιαιτέρως από τον κόσµο του θεάµατος.

Οπως εκείνη που κόσµησε το εξώφυλλο του δίσκου «River Deep – Μountain Ηigh» των Αϊκ και Τίνα Τέρ

ΙΝFΟ

Οι φωτογραφίες του Ντένις Χόπερ, της περίοδου 1961-67 περιλαµβάνονται στο λεύκωµα του εκδοτικού οίκου Τaschen. Η έκθεση «Double Standard» ανοίγει στις 11 Ιουλίου στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Λος Αντζελες (ΜΟCΑ)

νερ το 1966, οι φωτογραφίες της Τίνας στο στούντιο, εικόνες από ταυροµαχίες στην Τιχουάνα, του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ στην περίφηµη Πορεία για τα Ανθρώπινα Δικαιώµατα στην Αλαµπάµα, της πρώτης ατοµικής έκθεσης του Αντι Γουόρχολ.

«Ηταν ζωγράφος δίχως πινέλο» εκτιµά τη φωτογραφική του δεινότητα ο νέος διευθυντής του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης του Λος Αντζελες (ΜΟCΑ), Τζέφρι Ντιτς. Που ανακοίνωσε ήδη τη µεγαλύτερη αναδροµική έκθεση 200 έργων (ζωγραφικής, γλυπτικής, φωτογραφίας, εγκαταστάσεων) του Ντένις Χόπερ τον περασµένο Μάρτιο. Με προοπτική να ανοίξει τον Ιούλιο υπό τον τίτλο «Double Standard» – ο Χόπερ δεν πρόλαβε να τη δει στηµένη και µάλιστα από τον διάσηµο αρχιτέκτονα Φρανκ Γκέρι µε τον οποίο βρίσκεται σε συζητήσεις ο Ντιτς – και µε επιµελητή ένα ίνδαλµα του Χόπερ και στα εικαστικά και στην κινηµατογραφία: τον Τζούλιαν Σνάµπελ. Σκηνοθέτη της ταινίας «Πριν πέσει η νύχτα», µε τον Χαβιέ Μπαρντέµ στον ρόλο του φυλακισµένου κουβανού ποιητή και συγγραφέα τον Ρεϊνάλντο Αρένας (τα χειρόγραφα του οποίου ο Σνάµπελ κατάφερε να βγάλει από την Κούβα).

Ετσι θέλει, όπως λέει, ο Ντιτς να δείξει – και να αποδείξει και σε εκείνους που αναρωτιούνται αν η τέχνη του ήταν τελικά άξια λόγου ή µήπως µόνον η φήµη του την έκανε σηµαντική όσο ζούσε – «πόσο σηµαντικός ως ζωγράφος, γλύπτης και κυρίως ως φωτογράφος ήταν ο Ντένις Χόπερ για τη νεώτερη γενιά»…
Ρούµι, κοκαΐνη και καµβάδες

Από πολύ µικρός ζωγράφιζε ο Ντένις Χόπερ. Οµως την εσωτερική «φωνή» του που του έδωσε αυτό το κάτι παραπάνω στον εικαστικό καµβά – το παραδεχόταν ανοιχτά σε συνεντεύξεις του – τη βρήκε κυρίως όταν γνώρισε κι αγάπησε την ποπ αρτ, όταν πλησίασε (και φωτογράφισε και πρωταγωνίστησε σε ταινία του) τον Αντι Γουόρχολ και, κυρίως αργότερα, στα χρόνια που έπινε 2½ λίτρα ρούµι την ηµέρα, µαζί µε 28 µπίρες και τρία γραµµάρια κοκαΐνης – «για να µε κρατάει σε εγρήγορση και να πίνω περισσότερο» όπως οµολογούσε.

Μετά το 1967 που άφησε για λίγο τη φωτογραφία, έπεσε µε τα µούτρα – ξανά – στη ζωγραφική, κυρίως για να… αντικαταστήσει τους πίνακές του που είτε χάθηκαν στις πυρκαγιές του Μπελ Αιρ το 1961, είτε έπεσαν θύµατα της µανίας των πρώην συζύγων του (του χωρισµού την ώρα…). Λίγο πριν να ενσαρκώσει τον τσοπερά Μπίλι στον «Ξένοιαστο καβαλάρη» ρίχτηκε µε τα µούτρα σε εκείνο που οι ειδικοί αργότερα αποκάλεσαν «αφηρηµένο εξπρεσιονισµό».

Οταν πια ενσάρκωνε τον µανιακό φωτορεπόρτερ στο «Αποκάλυψη τώρα» είχε φτάσει στο ζενίθ των καταχρήσεων, είχε ήδη µια σηµαντική συλλογή έργων της ποπ αρτ (Γουόρχολ, Μπασκιά, Εντ Ρούσα, Φρανκ Στέλα) και το είχε γυρίσει στην εµπνευσµένη από τα γκράφιτι ζωγραφική. «Ηταν σαν να αυτοκτονούσε» θυµόταν ο Βιµ Βέντερς που τον κάλεσε για τον «Αµερικανό φίλο» του την ίδια εποχή…