ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ Χωρίς όραση αλλά με όραμα

Δεν θα υποκριθώ ότι πάντα ήξερα τι είναι να είσαι τυφλός. Μαθητής όταν ήμουν, στη δεκαετία του ΄70 νόμιζα ότι οι άνθρωποι με τα άσπρα μπαστούνια είναι όλοι τους ζητιάνοι. Κατέβαινα με το λεωφορείο στη Ζήνωνος και ήξερα ότι στην Πειραιώς έξω από την Πολυκλινική θα τους βρω μαζεμένους. Αλλοι με απλωμένο το χέρι και άλλοι να πουλάνε εικόνες και λιβάνια. Και πάντα να ταλαιπωρούνται ανάμεσα σε βιαστικούς πεζούς και αυτοκίνητα. Μετά, σε ένα ταξίδι στο Βερολίνο, συνάντησα τυχαία έναν δικηγόρο τυφλό και κλονίστηκα. Δεν έβλεπε αλλά είχε όραμα.

Στο σχολείο τελικά μας τα είχαν μάθει όλα για τους βίους των αγίων αλλά δεν μας είχαν μάθει τίποτα για το 10% των ανθρώπων που έχουν μια αναπηρία. Τίποτα για τους τυφλούς, τίποτα για τους κωφούς, τίποτα για τους κινητικά αναπήρους.

Στη Βασιλίσσης Ολγας, στη Θεσσαλονίκη, τα μαύρα πανιά έξω από τη Σχολή Τυφλών φαίνονται από μακριά. «Παιδεία- προστασία και όχι επαιτεία». Την πρόσκληση την έλαβα τηλεφωνικά: «Ελα να βοηθήσεις, το Ιδρυμα κινδυνεύει να κλείσει. Μας είπαν ότι δεν υπάρχουν πια λεφτά». Οι τάξεις του δημοτικού εδώ είναι διαφορετικές. Βιβλία χοντρά, φουσκωμένα από το ανάγλυφο της γραφή Μπράιγ και αίθουσες μικρές. Οι δάσκαλοι- κάποιοι τυφλοί, κάποιοι βλέποντες- κάθονται μια ανάσα από τους μαθητές τους. Οι ήχοι είναι οι εικόνες του τυφλού.

Στο πίσω κτίριο στο οικοτροφείο ένας κατεβαίνει δυο δυο τα σκαλιά. Ναι, μα τον Θεό, το είδα! Στην αρχή νόμιζα ότι ήταν επισκέπτης, ήταν όμως ο Μεμέτ που δεν του αρέσει να κυκλοφορεί στη Σχολή με το μπαστούνι. Μουσουλμάνος από τη Θράκη, τραγουδιστής και λάτρης των κρουστών. Δάσκαλός του ο Βασίλης Χαροκόπος. Ενας ψηλός, ευθυτενής άντρας με σιγανή αλλά σίγουρη φωνή. «Πείτε μου, γιατί με περιμένει η γυναίκα μου. Εχουμε πει να πάμε τον γιο στο πάρκο», μου είπε μετά τις συστάσεις. Ξαφνιάστηκα πάλι ενώ δεν έπρεπε. Ναι, ο Βασίλης είναι τυφλός, έχει όμως βλέπουσα γυναίκα, τη Σαλώμη, και έναν υπέροχο γιο, τον Αντώνη. Εκείνος είναι μουσικός, εκείνη δουλεύει σε τουριστικό γραφείο, γνωρίστηκαν σε ένα ωδείο το 2006 και παντρεύτηκαν το προηγούμενο καλοκαίρι.

Π οιος έκανε την αρχή;
Σαλώμη: Εγώ ήμουν η ζωηρή της υπόθεσης. Η τσαούσα. Αυτός ήταν ήσυχος.

Οταν λες ήσυχος;
Σ.: Μία λέξη μου έρχεται, βράχος Ενιωθες ότι μπορείς να στηριχτείς πάνω του;

Σ.: Ναι ένιωθα ασφαλής μαζί του, δηλαδή ένιωσα ότι ανήκω ρε παιδί μου σε αυτό τον άντρα. Ηταν όμως δύσκολος και τον κυνήγησα πολύ.

Τόσο δύσκολος;
Σ.: Δύσκολος και μετρημένος. Να φανταστείς είχαμε πάει μια φορά για μπάνιο, φίλοι ακόμα, και ήθελα να του βάλω αντηλιακό να μην καεί, αλλά δεν με άφησε και κάηκε.

Για πες Βασίλη, γιατί τόσο σκληρός με τις γυναίκες;

Βασίλης: Εγώ θα μιλήσω για τη Σαλώμη, για τις υπόλοιπες δεν ξέρω. Η Σαλώμη ήταν ζεστός άνθρωπος, είχαμε κοινά ενδιαφέροντα, αλλά ήθελα να βεβαιωθώ γι΄ αυτά που ένιωθε για μένα. Ηθελα να δω ότι πραγματικά είναι έτσι και δεν την οδηγεί η περιέργειά της. Ενα καπρίτσιο;
Β.: Ενα πείραμα, ναι. Οταν πείστηκα ότι είναι πραγματικό το ενδιαφέρον της προχωρήσαμε, αυτό είναι όλο.

Εσύ τι μάθαινες στο ωδείο, Βασίλη;
Β.: Από αυτό το ωδείο πέρασα ως μαθητής στο ούτι, μετά συνέχισα με κρητική λύρα και βυζαντινή μουσική.

Καλά, πόσα όργανα ξέρεις;
Β.: Ξεκίνησα στην αρχή με τα παραδοσιακά του νησιού μου, της Καρπάθου, λύρα, μετά λαούτο, τσαμπούνα…

Οι φίλες σου τι είπαν όταν έμαθαν ότι είσαι με έναν τυφλό άνδρα;

Σ.: Κάποιες ξαφνιάστηκαν, αλλά όταν κατάλαβαν πόσο πολύ μου αρέσει, συμφώνησαν.

Οι δικοί σου στο σπίτι;
Σ.: Είχαμε κάποια προβλήματα. Το έμαθαν όμως στην τελική φάση, όταν ήμουν έγκυος και πηγαίναμε για γάμο.

Τι τους ενοχλούσε; Ντρέπονταν ότι ο γαμπρός τους θα είναι τυφλός;

Σ.: Κυρίως φοβόντουσαν ότι θα με επιβάρυνε. Πίστευαν ότι θα δυσκολευόταν πολύ η ζωή μου. Τους εξήγησα ότι αυτό θα μπορούσε να συμβεί και με έναν βλέποντα που δεν θα είχε ενδεχομένως τη διάθεση να βοηθήσει. Νομίζω όμως ότι τώρα έχουν αλλάξει τα πράγματα, τον αγαπάνε, τον γνώρισαν…

Τους έπεισες;
Σ.: Δεν τους άφησα και πολλά περιθώρια. Τους είπα ότι θα παντρευτούμε και μετά δεν το ξανασυζήτησα μαζί τους, δεν ήθελα να έχω αρνητικά πράγματα στο μυαλό μου.

Πώς επιλέγει ένας τυφλός μια γυναίκα;
Β: Από τη «χημεία» που υπάρχει… Γίνε λίγο πιο συγκεκριμένος, για τη Σαλώμη μιλάμε.

Σ.: Πες ότι ένιωσες έλξη (γέλια), πες το. Είπαμε βράχος, με το τσιγκέλι του τα βγάζεις. Πάντως έχει φοβερή αντίληψη, εγώ στην αρχή νόμιζα ότι βλέπει και με κοροϊδεύει. Δεν πίστευα ότι δεν βλέπει.

Αντιλαμβανόταν τα πάντα;
Σ.: Χωρίς να μιλήσω, τα έπιανε όλα. Το τι ετοιμαζόμουν να πω, τι να κάνω. Ελεγα, «βλέπει και μου κάνει πλάκα». Το ίδιο νομίζει και η μαμά μου, βέβαια. Μου λέει, «μήπως βλέπει λίγο;».

Πες μου λοιπόν πώς επέλεξες τη Σαλώμη;

Β.: Από τη φωνή, το άρωμά της. Μου μετέφερε μια ζεστασιά, μια γλύκα. Ηταν αυθόρμητη, αληθινή. Δηλαδή μπορεί να μη βλέπουμε, αλλά όλα αυτά, τα άλλα, μας κάνουν να προσεγγίσουμε μια γυναίκα.

Η αύρα.
Β.: Η αύρα, ακριβώς. Ο κόσμος πρέπει να ξέρει ότι επειδή δεν βλέπουμε δεν σημαίνει ότι κάνουμε συμβιβασμούς και υποχωρήσεις μεγάλες στις σχέσεις μας με τους ανθρώπους. Είμαστε αυτοί που είμαστε και έτσι θέλουμε να μας δεχτεί η κοινωνία. Να μας σέβονται όπως τους σεβόμαστε και εμείς.

Πώς είναι τα πράγματα με τον πιτσιρικά;

Β.: Ε, μια χαρά. Είναι ο γάτος μου αυτός. Παίζουμε, είναι ζωηρός.

Δεν ξαφνιάζεται όταν συνειδητοποιεί ότι ο πατέρας του δεν βλέπει;

Β.: Δεν ξέρω ακόμα τι νιώθει, προς το παρόν παίρνει το μπαστούνι μου και το κάνει βόλτες, το πετάει από το μπαλκόνι και το ψάχνουμε. Οση δυσκολία και να υπάρχει, είναι κάτι πολύ όμορφο.

Θα κάνετε κι άλλο παιδί;
Σ: Αν κάποια στιγμή βρούμε ισορροπία, εγώ θα ήθελα πολύ. Εχουμε να κοιμηθούμε κανονικά πολλούς μήνες, μας παιδεύει, αλλά όλα είναι καλύτερα με την παρουσία του.

Στον δρόμο όταν βγαίνετε οι δυο σας, σας κοιτάζουν παράξενα;

Σ.: Να σου πω την αλήθεια, δεν το προσέχω. Βέβαια, ξέρω ότι υπάρχει ένα θέμα. Δηλαδή στο ωδείο όταν ερχόταν ο Βασίλης, καθόταν μόνος του στην πρώτη σειρά. Πήγα και κάθησα δίπλα του, έτσι ξεκινήσαμε. Δεν είχαν ουσιαστικό πρόβλημα, αλλά δεν ήξεραν πώς να το χειριστούν.

Αμηχανία απέναντι στο διαφορετικό.
Σ.: Ναι αμηχανία, αυτό ήταν που κυριαρχούσε. Γιατί στη συνέχεια όταν γνωρίστηκε με τα παιδιά έγιναν φίλοι. Κάναμε όλοι μαζί παρέα. Και τώρα πλέον δεν προσέχω πώς και αν κοιτάνε.

Σινεμά πάτε;
Σ.: Και σινεμά και θέατρο έχουμε πάει. Κυρίως όμως πηγαίνουμε σε παραστάσεις παραδοσιακής μουσικής. Στο θέατρο, μια φορά τον πήρε ο ύπνος.

Και εγώ έχω κοιμηθεί στο θέατρο, δεν είναι και έγκλημα. Του ψιθυρίζεις εικόνες;
Σ.: Ναι προσπαθώ να του μεταφέρω ό,τι βλέπω.

Του λες δηλαδή αυτός είναι χοντρός ή αυτή φοράει ένα κόκκινο φόρεμα;

Σ.: Κυρίως προσπαθώ να του περιγράψω τις εκφράσεις, γιατί εκεί είναι το αστείο ή το δραματικό. Αυτή την αίσθηση προσπαθώ να του μεταφέρω, τις εκφράσεις, για να αντιληφθεί και το νόημα της παράστασης.

Στο σπίτι βοηθάει τελικά; Ή έκανες λάθος;

Σ.: Ολα τα κάνουμε μαζί, εκτός από κάποια πρακτικά. Αφού να φανταστείς, μπήκαμε σε ένα κατάστημα να επιλέξουμε τηλεόραση και ζήτησα να μας δείξουν τις 22άρες. Και γυρνάει και λέει, «την 33άρα να μας δείξουν». Και τον κοίταξε ο υπάλληλος λοξά. Λέει, «τι τη θέλει τώρα ο τυφλός τόσο μεγάλη».

Β.: Ετσι δεν πρέπει να είναι; Δεν πρέπει να έχουμε φροντίδα για τους άλλους; Δεν πρέπει να νοιάζομαι;

Σ.: Μα θέλω να έχεις λόγο σε όλα. Με εκνευρίζει κάποιες φορές, αλλά και μου αρέσει. Δεν θα ήθελα δηλαδή να μη συνέβαινε.

ΣΑΛΩΜΗ

Για μένα είναι ένας βράχος.
Από την πρώτη στιγμή ένιωσα ότι ανήκω σε αυτόν τον άντρα

ΒΑΣΙΛΗΣ

Επειδή δεν βλέπουμε δεν σημαίνει ότι κάνουμε συμβιβασμούς στην προσωπική μας ζωή

Θέλουν… ανταποδοτική αναπηρία!

Η Σχολή Τυφλών Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε στα ερείπια του πολέμου το 1947. Για να εκπαιδεύει, να φιλοξενεί και να στηρίζει άτομα με προβλήματα όρασης. Νηπιαγωγείο, δημοτικό και οικοτροφείο σε 24ωρη βάση, για τα παιδιά που φεύγουν από τα χωριά τους ή από τα σπίτια τους στις πόλεις και έρχονται να μάθουν πώς ένας τυφλός μπορεί να γίνει ένας ανεξάρτητος άνθρωπος. Σήμερα στη Σχολή 30 οικότροφοι και 40 εξωτερικοί μαθαίνουν να διαβάζουν, να περιποιούνται τον εαυτό τους, να μαγειρεύουν και να κινούνται ελεύθερα. Ξένες γλώσσες, μουσική, άθληση. Στη βιβλιοθήκη θα βρεις λογοτεχνία και ποίηση σε γραφή Μπράιγ και αντίγραφα αρχαίων γλυπτών και ζωγραφικών πινάκων που έγιναν σε συνεργασία με το Αρχαιολογικό και το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Ολα αυτά όμως κινδυνεύουν να σβήσουν, καθώς το οικονομικό έλλειμμα της Σχολής συνεχώς μεγαλώνει. Χρωστάει στο ΙΚΑ (400.000), στους εργαζόμενους (350.000), στους προμηθευτές (150.000) και το υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (!) και η Νομαρχία Θεσσαλονίκης δεν μπορούν να δώσουν σαφείς απαντήσεις πότε κι αν θα δοθούν τα λεφτά. Κάποιος υψηλόβαθμος κρατικός υπάλληλος βρέθηκε μάλιστα προ ημερών να πει ότι η Σχολή πρέπει να χρηματοδοτείται με όρους ανταποδοτικότητας. Το πώς θα γίνει κερδοφόρα επιχείρηση η αναπηρία δεν το εξήγησε.


«Με φώναξε, γύρισα και πυροβόλησε»

O Βασίλης ήταν από την πρώτη στιγμή λιγομίλητος αλλά συγκεκριμένος. Ισως αυτό να εννοούσε η Σαλώμη, η γυναίκα του, όταν μου έλεγε βράχος. «Θέλουμε, Σταύρο, να βοηθήσεις για να μην κλείσει η σχολή» μου επαναλάμβανε σε κάθε συνάντησή μας τις μέρες που μπαινόβγαινα στην Βασιλίσσης Ολγας 32. Εδώ πρωτοήρθε το 1992, είκοσι τριών ετών παλικάρι. Δέκα χρόνια μετά το ατύχημα που του στέρησε τα μάτια του. Εβλεπες κάποτε;
Ναι, τυφλώθηκα σε ατύχημα, όταν ήμουν 13 χρονών.

Πώς έγινε;
Ε, με σημάδεψε ένας συγχωριανός μου και με χτύπησε με φλόμπερ από τα 3- 4 μέτρα.

Τιβλακεία ήταν αυτό;
Ε, δεν ξέρω αν ήταν βλακεία. Αυτό που ξέρω είναι ότι ήθελε να γίνει. Ημασταν στην εξοχή για κυνήγι, οι δυο μας. Με φώναξε, γύ ρισα και πυροβόλησε. Μπήκε φυλακή;
Οχι. Τιμωρήθηκε για την υπαιτιότητα, αλλά ήταν ανήλικος και δεν μπήκε φυλακή.

Και χάθηκαν αμέσως και τα δύο μάτια;

Αμέσως χάθηκε το ένα, με το άλλο έβλεπα λίγο, έχανα την όρασή μου, έκανα επεμβάσεις, έβλεπα λίγο. Αυτό έγινε 3 φορές. Δηλαδή, να χάνω την όρασή μου, να κάνω επεμβάσεις, να βλέπω και να την ξαναχάνω. Μέχρι που από κάποια στιγμή, στα 16-17, δεν βλέπω καθόλου.

Δεν υπάρχουν πια περιθώρια για άλλες επεμβάσεις και βελτιώσεις;

Αυτή τη στιγμή όχι. Περιμένω τις εξελίξεις της επιστήμης.

Είναι πιο βασανιστικό αυτό; Οτι κάποτε έβλεπες;

Εγώ δεν μπορώ να μιλήσω για τα παιδιά που δεν είδαν ποτέ. Αλλά νιώθω μια ικανοποίηση που μπορώ να φανταστώ τα πράγματα όπως είναι. Τις διαστάσεις τους, τα χρώματά τους, τα πάντα. Είναι βασανιστικό όμως να σου συμβαίνει ένα ατύχημα, να χάνεις την όρασή σου, να κάνεις επεμβάσεις, να ξαναβλέπεις και να την ξαναχάνεις τελικά. Αυτό θεωρώ ότι είναι το χειρότερο πράγμα που μπορεί να σου τύχει.

Πάντως εγώ σε είδα χαμογελαστό εδώ…

Εντάξει, πλέον το πήρα απόφαση και παλεύω. Εγώ έχω το πρόβλημα της όρασης, άλλος έχει περισσότερες δυσκολίες, όλοι παλεύουμε.

Πας στο νησί;
Βέβαια. Πριν να παντρευτώ πήγαινα Χριστούγεννα, Πάσχα, καλοκαίρι, τώρα πρέπει να βολεύει και η άδεια της Σαλώμης. Πηγαίνουμε συνήθως μαζί το καλοκαίρι.