«Η ισλαμοφοβία υπάρχει και στην Αριστερά»

Στο πρόσφατο βιβλίο του «Ιερή άγνοια» υπενθυμίζει ότι το πολιτικό Ισλάμ χρησιμοποιεί τα «όπλα» της παγκοσμιοποίησης- Ιντερνετ, ΜΜΕ- για το δικό του συμφέρον. Οι νέοι ισλαμιστές κρατούν πλέον αποστάσεις από την κουλτούρα τους και αναζητούν ζωτικό πεδίο σε άλλες χώρες από αυτήν της καταγωγής τους. Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό ίσχυσε και στην τρομοκρατική επίθεση που σημειώθηκε στις 29 Μαρτίου στο Μετρό της Μόσχας.

Το τελευταίο χτύπημα της τρομοκρατίας ήταν η έκρηξη στο Μετρό της Μόσχας. Τι γνωρίζουμε για τα κίνητρα των ισλαμιστών και κατά πόσο διαφοροποιούνται από την Αλ Κάιντα;
Η προέλευσή τους είναι σαφώς διαφορετική, αλλά ο τρόπος δράσης μοιάζει ολοένα και περισσότερο. Η βασική διαφορά είναι ότι οι τσετσένοι αυτονομιστές λειτουργούν με εθνικιστικά κριτήρια, γεγονός που απέχει από τη δράση των «δυτικοευρωπαίων» ισλαμιστών. Από κει και πέρα, αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι παίρνουν μέρος στις επιθέσεις είναι Τσετσένοι. Αντιθέτως, προέρχονται από διαφορετικά τμήματα της Ρωσίας ή το Πακιστάν και ακολουθούν διαφορετικές διαδρομές. Είναι νομάδες, άτομα ακραίων θρησκευτικών και πολιτικών πεποιθήσεων που- στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης- δρουν σε άλλη χώρα από αυτήν της καταγωγής τους. Οπως μπορεί κανείς να δει στη Δυτική Ευρώπη.

Εδώ και χρόνια η θρησκεία έχει μπει στο μάτι του κυκλώνα και συχνά γίνεται λόγος για την περίφημη «επιστροφή του Θεού». Συμφωνείτε;

Τα θρησκευτικά κινήματα που έχουν παρουσία στην Ευρώπη δεν ανταποκρίνονται στην παραδοσιακή μορφή των θρησκειών. Δεν είναι η Καθολική Εκκλησία που επιστρέφει ούτε η Ορθόδοξη ούτε καν το παραδοσιακό ή κυρίαρχο Ισλάμ. Είναι οι πεντηκοστιανοί, οι σαλαφιστές και οι υπερορθόδοξοι Εβραίοι. Ολα αυτά τα κινήματα έχουν ιστορικές ρίζες στα τέλη του 18ου αιώνα. Δεν πρόκειται, λοιπόν, για επιστροφή, αλλά για έκφραση του θρησκευτικού συναισθήματος με νέες μορφές. Οι πιστοί χαρακτηρίζονται από ατομικισμό (individualistic) και κρατούν αποστάσεις από την παραδοσιακή κουλτούρα. Το θρησκευτικό προϊόν είναι πλέον παγκοσμιοποιημένο.

Οντως οι μουσουλμάνοι δεύτερης γενιάς είναι μια νέα πρόκληση για τις κοινωνίες της Δυτικής Ευρώπης. Νομίζετε ότι αυτές,με τη σειρά τους, οφείλουν να αναπροσαρμόσουν τις μεθόδους ενσωμάτωσης;

Χρειάζεται μια αλλαγή στη νοοτροπία: δεν πρέπει να βλέπουμε το Ισλάμ σαν μια ξένη θρησκεία, αλλά ως θρησκεία ενταγμένη στο πλαίσιο της Ευρώπης. Η συνύπαρξη είναι δυσκολότερη όταν δεν σέβεσαι το δόγμα των υπολοίπων. Και βέβαια μιλάμε για ελευθερία της θρησκευτικής έκφρασης στο πλαίσιο της νόμιμης τάξης. Δεν υπάρχει ανάγκη να δημιουργήσουμε καινούργιους νόμους που θα αναφέρονται ειδικά στο Ισλάμ.

Η απαγόρευση της μαντίλας στα σχολεία της Γαλλίας είναι ένα τέτοιο παράδειγμα;

Είναι ένα καλό παράδειγμα, επειδή ο σχετικός νόμος αναφέρεται στα σύμβολα όλων των θρησκειών. Αναφέρεται de facto και στο τουρμπάνι των Σιχ, που είναι το πιο πρόσφατο πρόβλημα στη Γαλλία. Η κυβέρνηση της Ινδίας ζητάει από τη δική μας να άρει την απαγόρευσή του, αλλά, όπως καταλαβαίνετε, κάτι τέτοιο αντιβαίνει στον νόμο. Πρέπει να αντιμετωπίζουμε όλες τις θρησκείες με ισονομία, ώστε να ισχύουν οι ίδιοι περιορισμοί στη δημόσια παρουσία τους. Με βάση αυτήν την αρχή, ούτε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αντιτάχθηκε στην απαγόρευση της μαντίλας. Η ισλαμοφοβία είναι ένας υπαρκτός κίνδυνος στις ευρωπαϊκές κοινωνίες;

Θα έλεγα ότι έχει πάρει τη θέση του «ρατσισμού εναντίον των μεταναστών». Από τον εθνοτικό ρατσισμό έχουμε περάσει στον θρησκευτικό. Το μένος εναντίον των αλλοδαπών έχει δώσει τη σκυτάλη στο μένος εναντίον της θρησκείας. Τι σημαίνει αυτό; Οτι οι εκφραστές της ισλαμοφοβίας αναγνωρίζουν την παρουσία του Ισλάμ στην Ευρώπη, ενώ πριν την αρνούνταν. Αυτοί που σήμερα μάχονται τη μαντίλα, πριν από τρία χρόνια έλεγαν «μετανάστες, αδειάστε μας τη γωνιά». Δεν το κάνουν πλέον. Γι΄ αυτούς ο στόχος είναι το Ισλάμ. Η κατάσταση μάλιστα είναι περίπλοκη, καθώς στο ίδιο πεδίο ψαρεύει και ένα κομμάτι της Αριστεράς. Εξαιτίας της αντικληρικής (secular) νοοτροπίας της στρέφεται εναντίον του Ισλάμ, όπως θα στρεφόταν και εναντίον του χριστιανισμού. Η ισλαμοφοβία, λοιπόν, ασκείται και από τα αριστερά και από τα δεξιά. Είναι ένα φαινόμενο χαρακτηριστικό για τη Γαλλία.

ΕΙΠΕ:

Δεν πρέπει να βλέπουμε το Ισλάμ σαν μια ξένη θρησκεία, αλλά ως θρησκεία ενταγμένη στο πλαίσιο της Ευρώπης. Η συνύπαρξη είναι δυσκολότερη όταν δεν σέβεσαι το δόγμα των υπολοίπων

Η ελληνική ιθαγένεια

Στην Ελλάδα ψηφίστηκε πρόσφατα ο νέος κώδικας ιθαγένειας, σύμφωνα με τον οποίο πολίτες μπορούν να γίνουν νόμιμοι μετανάστες που ζουν στην Ελλάδα τα τελευταία 5 χρόνια. Για πρώτη φορά, εξάλλου, τους παρέχεται το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι. Πώς θα χαρακτηρίζατε έναν τέτοιο κώδικα;

Νομίζω ότι η χορήγηση ιθαγένειας κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις είναι θετικό βήμα σε κάθε περίπτωση. Σ΄ αυτό το πλαίσιο, για παράδειγμα, η έκφραση του θρησκευτικού συναισθήματος πρέπει να συμμορφώνεται με τους νόμους του κράτους. Πιστεύω στην ελευθερία της θρησκευτικής έκφρασης, όχι στον πολυπολιτισμό, που έχει δείξει τα όριά του. Νομίζω, λοιπόν, ότι η ευελιξία στη χορήγηση ιθαγένειας είναι προς τη σωστή κατεύθυνση. Αν δείτε το παράδειγμα της Γερμανίας, που έχει αυστηρή νομοθεσία, το πρόβλημα δεν έχει ακόμα λυθεί. Εχουν τρία εκατομμύρια πιστούς μουσουλμάνους χωρίς γερμανική υπηκοότητα.

Ποιο είναι τελικά το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες δεύτερης γενιάς στην Ευρώπη;

Θα έλεγα ο καθημερινός ρατσισμός και όχι η ισλαμοφοβία. Το γεγονός ότι δεν μπορούν να βρουν δουλειά εξαιτίας του χρώματος της επιδερμίδας τους. Ξέρετε, ακόμη και σήμερα, όταν ένας νεαρός μουσουλμάνος ανοίγει ένα εστιατόριο στο Παρίσι, τίποτε στο εσωτερικό δεν θυμίζει ένα παραδοσιακό ισλαμικό κατάστημα. Θυμίζει περισσότερο φαστ φουντ. Φαντάζομαι το ίδιο συμβαίνει στη χώρα σας. Από την άλλη, αυτό δείχνει και την απόσταση της νέας γενιάς από την εθνική κουλτούρα. Αυτό που αναζητούν είναι η νεωτερικότητα.


ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ

O Ολιβιέ Ρουά, καθηγητής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας και πρώην διευθυντής Σπουδών της Σχολής Ανωτάτων Σπουδών των Κοινωνικών Επιστημών (ΕΗΕSS), θεωρείται ένας από τους εγκυρότερους μελετητές του πολιτικού Ισλάμ. Το 1988 εργάστηκε ως σύμβουλος του ΟΗΕ στο Αφγανιστάν και το 1993- 1994 ως απεσταλμένος του ΟΑΣΕ στο Τατζικιστάν. Σημαντικά βιβλία του είναι η «Πτώση του πολιτικού Ισλάμ», οι «Αυταπάτες της 11ης Σεπτεμβρίου» (Εστία, 2003), «Η Τουρκία σήμερα» (2004), το «Παγκοσμιοποιημένο Ισλάμ» (Scripta, 2006). Στο πιο πρόσφατο, την «Ιερή άγνοια» (La sainte ignorance, 2009), αμετάφραστο στα ελληνικά, περιγράφει την αναβίωση του θρησκευτικού κινήματος ως συνέπεια της παγκοσμιοποίησης.